Nie chcia\u0142bym nikogo urazi\u0107 ani wybrzmie\u0107 protekcjonalnie. Prosz\u0119 Was, \u017ceby\u015bcie potraktowali ten list z dobr\u0105 wiar\u0105 i nie doszukiwali si\u0119 w nim drugiego dna. Co do protekcjonalno\u015bci, poczucia wy\u017cszo\u015bci, ura\u017conych ambicji, pr\u00f3\u017cno\u015bci, frustracji i resentymentu, to w imieniu swoim i swoich koleg\u00f3w przyznaj\u0119 si\u0119 do istnienia takich odczu\u0107 w jakim\u015b wymiarze, bo to ludzkie. Jednak prosz\u0119 wielkodusznie nam to wybaczy\u0107, gdy\u017c i my gotowi jeste\u015bmy podobne cechy przebaczy\u0107 wam, bez wdawania si\u0119 w dociekanie, kto ma ich wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Z pewno\u015bci\u0105 istniej\u0105 na lewicy r\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w. Dotycz\u0105 spraw ekonomicznych, miejsca zagadnie\u0144 ustrojowych w programie politycznym lewicy, a tak\u017ce postrzegania roli dzia\u0142aczy oraz intelektualist\u00f3w jako obro\u0144c\u00f3w s\u0142usznych praw os\u00f3b ekonomicznie i spo\u0142ecznie pokrzywdzonych. Je\u015bli dzi\u015b pisz\u0119 do \u201em\u0142odej lewicy\u201d, to nale\u017cy to rozumie\u0107 statystycznie. R\u00f3wnie\u017c grupa, kt\u00f3r\u0105 w jakim\u015b stopniu (samozwa\u0144czo \u2013 z nikim tego nie uzgadnia\u0142em) reprezentuj\u0119, da si\u0119 tylko umownie okre\u015bli\u0107 jako \u201estara\u201d. S\u0105 m\u0142odsi, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105 tak jak my, i s\u0105 osoby znacznie starsze ode mnie, kt\u00f3re w pe\u0142ni identyfikuj\u0105 si\u0119 z profilem ideowym \u201eKrytyki Politycznej\u201d czy Partii Razem.<\/p>\n\n\n\n
Zw\u0142aszcza organizacje feministyczne s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane wiekowo, a liderki tego \u015brodowiska r\u00f3wnie\u017c najcz\u0119\u015bciej s\u0105 starsze ode mnie. Je\u015bli zdecydowa\u0142em si\u0119 na zdefiniowanie zasadniczego podzia\u0142u w kategoriach wieku, to dlatego, \u017ce sami zostali\u015bmy zidentyfikowani przez niekt\u00f3rych m\u0142odszych koleg\u00f3w i kole\u017canki jako \u201edziadersi\u201d.<\/p>\n\n\n\n
To mi\u0142e okre\u015blenie nie jest jedynym epitetem, a jego u\u017cywanie nie jest jedynym, lecz jednym z bardzo wielu przykrych afront\u00f3w, kt\u00f3re spotykaj\u0105 kilkudziesi\u0119ciu autor\u00f3w, polityk\u00f3w i dzia\u0142aczy identyfikuj\u0105cych si\u0119 jako\u015b z szeroko rozumian\u0105 lewicowo\u015bci\u0105 albo \u201eobozem post\u0119pu\u201d. I zapewne to jest w tym moim adresie najwa\u017cniejsze: na pocz\u0105tek bardzo prosimy, aby nas nie obra\u017ca\u0107, nie wyszydza\u0107 i nie poni\u017ca\u0107. Jeste\u015bmy pochy\u0142ym drzewem, bo jest nas raczej niewielu i bli\u017cej nam ni\u017c dalej, lecz czy ideowemu lewicowcowi wypada na pochy\u0142e drzewa skaka\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Lepiej zachowa\u0107 kultur\u0119 i umiar w polemice, bo kto umie obra\u017ca\u0107 i poni\u017ca\u0107 jednych, mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci zwr\u00f3ci\u0107 ostrze swej agresji przeciw innym. I zapewne to uczyni. Wzgl\u0119dnie dobre maniery to niezb\u0119dny warunek wiarygodno\u015bci \u2013 wsz\u0119dzie i zawsze. Kto go nie dochowuje, nawet samemu sobie nie mo\u017ce dowierza\u0107. M\u00f3wi\u0119 to do wszystkich \u2013 tak\u017ce do siebie.<\/p>\n\n\n\n
\u017badna s\u0142uszno\u015b\u0107, post\u0119powo\u015b\u0107 ani nawet oczywista racja nie usprawiedliwiaj\u0105 poni\u017cania kogokolwiek. Je\u015bli za\u015b chodzi o samo meritum sporu, a wi\u0119c o te racje i s\u0142uszno\u015bci, to sprawa jest \u2013 jak zawsze \u2013 z\u0142o\u017cona.<\/p>\n\n\n\n
Te dra\u017cliwe i zapalne punkty powinny sta\u0107 si\u0119 przedmiotem racjonalnej debaty. Zast\u0119powanie jej parskaniem i \u015bmiechem oznacza s\u0142abo\u015b\u0107 i bezradno\u015b\u0107. W\u0105tpliwo\u015bci ma ka\u017cdy. T\u0142umienie ich przemoc\u0105 szyderstwa i dogmatyzmu jest niem\u0105dre i niegodne \u015bwiat\u0142ego i wolnego umys\u0142u. A przecie\u017c wszyscy, nawet je\u015bli mamy wiele zastrze\u017ce\u0144 do \u201eo\u015bwieceniowego rozumu\u201d, chcemy by\u0107 lud\u017ami \u015bwiat\u0142ymi, rozumnymi i kulturalnymi. Przynajmniej w tym minimalnym zakresie wszyscy przyznajemy si\u0119 do dziedzictwa \u201eepoki bur\u017cuazyjnej\u201d. Nie chcemy by\u0107 cz\u0142onkami zwalczaj\u0105cych si\u0119 plemion, lecz my\u015bl\u0105cymi, autonomicznymi jednostkami.<\/p>\n\n\n\n
Mam pewn\u0105 nadziej\u0119, mo\u017ce naiwn\u0105, \u017ce m\u00f3j list \u201edo przyjaci\u00f3\u0142 Moskali\u201d (wybaczcie t\u0119 drobn\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107) przyczyni si\u0119 nieco do zmiany tonu i wszcz\u0119cia rozumniejszej dyskusji na dra\u017cliwe tematy. Chcia\u0142bym je tutaj przypomnie\u0107 i tak\u0105 dyskusj\u0119 zainicjowa\u0107. Nie zamierzam epatowa\u0107 swoimi argumentami i analizami, bo nie taka rola zapraszaj\u0105cego do rozmowy. Ogranicz\u0119 si\u0119 do prostej problematyzacji i uporz\u0105dkowania spornych kwestii.<\/p>\n\n\n\n
Spornych i stanowi\u0105cych o g\u0142\u0119bokich podzia\u0142ach na lewicy. Linii tych podzia\u0142\u00f3w jest kilka, lecz najwa\u017cniejsza jest spo\u0142eczno-towarzyska \u2013 i to w\u0142a\u015bnie przykro\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce ca\u0142kiem osobi\u015bcie odczuwam na tym tle, powodowa\u0142a mn\u0105 do napisania tego artyku\u0142u, a tak\u017ce polityczna, rozdzielaj\u0105ca pogl\u0105dy socjalistyczne od bardziej liberalnych i przychylnych stosowaniu mechanizm\u00f3w wolnorynkowych w polityce spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n
Oto jak widz\u0119 owe spory:<\/p>\n\n\n\n
1. Sp\u00f3r o \u201emaruder\u00f3w\u201d<\/strong>. Ka\u017cdy, kto wychowa\u0142 si\u0119 w PRL, w jakim\u015b stopniu nasi\u0105kn\u0105\u0142 niedobrymi narowami, takimi jak niestosowny wedle dzisiejszych miar seksistowski humor, anachroniczne z dzisiejszej perspektywy obyczaje (jak ca\u0142owanie w r\u0119k\u0119), a nawet homofobia. Ka\u017cda taka osoba musia\u0142a wykona\u0107 jak\u0105\u015b prac\u0119 nad sob\u0105, aby tych narow\u00f3w si\u0119 wyzby\u0107, niemniej niekt\u00f3rzy zatrzymali si\u0119 na pewnym etapie tej przemiany po to, by uchroni\u0107 cz\u0119\u015bciowo swoje poczucie kulturowej to\u017csamo\u015bci oraz pozostawi\u0107 nieco miejsca na ironi\u0119 i dystans do panuj\u0105cych dzi\u015b do\u015b\u0107 surowych regu\u0142. Trzeba podyskutowa\u0107 o granicach wolno\u015bci w tym zakresie oraz akceptowalnych r\u00f3\u017cnicach stylu bycia i wypowiadania si\u0119 mi\u0119dzy pokoleniami. Na ile i w jakich okoliczno\u015bciach wolno pozwoli\u0107 sobie na pewn\u0105 nieortodoksyjno\u015b\u0107, luz i swobod\u0119 zachowania, gdy w gr\u0119 wchodz\u0105 dra\u017cliwe kwestie, takie jak r\u00f3wno\u015b\u0107 p\u0142ci, seksualno\u015b\u0107 czy stosunek do pewnych grup spo\u0142ecznych?<\/p>\n\n\n\n Pokrewna temu jest kwestia granic tolerancji dla niedobrej przesz\u0142o\u015bci niekt\u00f3rych ludzi lewicy \u2013 zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem jakich\u015b niedopuszczalnych z dzisiejszego punktu widzenia wypowiedzi, jak i aktywno\u015bci publicznej, \u0142\u0105cznie z karier\u0105 w PZPR. Czy taka przesz\u0142o\u015b\u0107 jest zmaz\u0105 niewybaczaln\u0105?<\/p>\n\n\n\n 2. Sp\u00f3r o \u201eklas\u0119 ludow\u0105\u201d<\/strong>. Ju\u017c samo okre\u015blenie \u201eklasa ludowa\u201d \u015bwiadczy o problemie, jaki mamy z dawnym podzia\u0142em na lud i elity, kt\u00f3ry chcieliby\u015bmy zlikwidowa\u0107, lecz kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jest pewn\u0105 realno\u015bci\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 od nas i nazwania go, i refleksji. Wszyscy chcemy unikn\u0105\u0107 protekcjonalizmu wzgl\u0119dem ludzi ubo\u017cszych, mniej wykszta\u0142conych, maj\u0105cych ni\u017cszy kapita\u0142 kulturowy czy jakkolwiek to nazwiemy. Solidaryzowanie si\u0119 z nimi jest s\u0142usznym i naturalnym odruchem ludzi lewicy.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym jednak ryzyko niedostrzegania granic mi\u0119dzy solidarno\u015bci\u0105 i empati\u0105 a bezkrytycznym przypodobywaniem si\u0119, s\u0142u\u017calczo\u015bci\u0105, a tak\u017ce stawianiem si\u0119 w roli rzecznika czy obro\u0144cy \u201eludu\u201d, nawet gdy zainteresowani wcale tego sobie od nas nie \u017cycz\u0105 ani nie darz\u0105 nas zaufaniem. Trzeba porozmawia\u0107 o tym, gdzie zaczyna si\u0119 klasizm, a gdzie fa\u0142szywa uni\u017cono\u015b\u0107 i ob\u0142uda. To wa\u017cne nie tylko ze wzgl\u0119du na godno\u015b\u0107 i rzeteln\u0105 samowiedz\u0119 lewicy, lecz r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na jej zdolno\u015b\u0107 mierzenia si\u0119 z trudnymi zjawiskami, jak degradacja kulturowa, podatno\u015b\u0107 na populizm, patologie spo\u0142eczne. Lewica musi mie\u0107 odwag\u0119 m\u00f3wi\u0107 bogatym, jakie s\u0105 ich obowi\u0105zki wobec spo\u0142ecze\u0144stwa, lecz r\u00f3wnie\u017c kierowa\u0107 gorzkie s\u0142owa prawdy do ubo\u017cszych, je\u015bli na nie zas\u0142uguj\u0105. Bezkrytyczno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem \u201eklasy ludowej\u201d te\u017c jest protekcjonalizmem, kt\u00f3rego powinni\u015bmy si\u0119 uczy\u0107 unika\u0107. \u0141atwo atakowa\u0107 \u201edziaders\u00f3w\u201d i faszyst\u00f3w. Trudniej du\u017ce od\u0142amy \u201eklasy ludowej\u201d. Ale czasami trzeba.<\/p>\n\n\n\n 3. Sp\u00f3r o anachronizmy<\/strong>. Lewica stawia wykszta\u0142conym elitom i sobie wysokie wymagania, je\u015bli chodzi o \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i przestrzeganie zasad szacunku dla innych, r\u00f3wno\u015bci i niedyskryminowania. By\u0142oby niem\u0105dre oczekiwa\u0107 przestrzegania dok\u0142adnie tych samych standard\u00f3w poprawno\u015bci od innych grup spo\u0142ecznych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci od grup mniejszo\u015bciowych, kt\u00f3rych to\u017csamo\u015bci s\u0105 pod wzgl\u0119dem kulturowym g\u0142\u0119boko zakorzenione w przesz\u0142o\u015bci lub wr\u0119cz anachroniczne.<\/p>\n\n\n\n W niekt\u00f3rych przypadkach obyczaje s\u0105 wr\u0119cz jednoznacznie opresyjne, np. wzgl\u0119dem kobiet i os\u00f3b LGBT. Trzeba dyskutowa\u0107 o tym, co jest, a co nie jest spo\u0142ecznie akceptowalne, gdy chodzi o anachronizmy i swoisto\u015bci (idiosynkrazje) kulturowe, a tak\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119, na ile mo\u017cna w tkank\u0119 kulturow\u0105 ingerowa\u0107 poprzez polityki spo\u0142eczne i edukacj\u0119. Lewica musi chroni\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107, lecz ma r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 aksjologi\u0119, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca za uniwersalnie wa\u017cn\u0105. Trzeba dyskutowa\u0107 o tym, jak te przeciwstawne tendencje racjonalnie i sprawiedliwie uzgadnia\u0107.<\/p>\n\n\n\n 4. Sp\u00f3r o pozycj\u0119 i znaczenie warto\u015bci liberalnych<\/strong>. Zdobycze rewolucji liberalnej (w wielu przypadkach przeprowadzonej r\u0119ka w r\u0119k\u0119 z lewic\u0105) pozwoli\u0142y na utrwalenie si\u0119 w wielu krajach demokracji konstytucyjnych, kt\u00f3rych naczelne warto\u015bci \u2013 wolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, praworz\u0105dno\u015b\u0107, demokracja, transparencja \u2013 s\u0105 r\u00f3wnie\u017c warto\u015bciami lewicy.<\/p>\n\n\n\n Niestety, praktykowanie liberalnej demokracji nie uchroni\u0142o spo\u0142ecze\u0144stw przed wielkimi nier\u00f3wno\u015bciami i niesprawiedliwo\u015bci\u0105. Dlatego stosunek lewicy do liberalnego porz\u0105dku konstytucyjnego nie jest wy\u0142\u0105cznie pozytywny. Trzeba o tym dyskutowa\u0107, bo nadmierny krytycyzm wobec liberalnej demokracji mo\u017ce skutkowa\u0107 utrat\u0105 nale\u017cytej wra\u017cliwo\u015bci na \u0142amanie zasad demokracji i pa\u0144stwa prawa. R\u00f3wnie\u017c fakt niezaanga\u017cowania znacznej cz\u0119\u015bci (by\u0107 mo\u017ce nawet po\u0142owy) spo\u0142ecze\u0144stwa w aksjologi\u0119 konstytucyjn\u0105 i demokratyczn\u0105 jest realnym problemem, kt\u00f3rego lewica nie mo\u017ce ignorowa\u0107 i przemilcza\u0107.<\/p>\n\n\n\n 5. Sp\u00f3r o internacjonalizm<\/strong>. Tradycyjny sp\u00f3r tocz\u0105cy si\u0119 w \u0142onie lewicy od XIX w. nabra\u0142 nowej, dramatycznej aktualno\u015bci. Broni\u0105c interes\u00f3w s\u0142abszych, lewica zawsze dzia\u0142a w kontek\u015bcie narodowym i krajowym. Punkt widzenia dobra narodowego, a wi\u0119c punt widzenia racji stanu, interesu pa\u0144stwa, nie jest i nie mo\u017ce by\u0107 lewicy obcy, mimo \u017ce problemy systemowe \u2013 ekonomiczne, kulturowe, a zw\u0142aszcza ekologiczne \u2013 maj\u0105 wymiar og\u00f3lnoludzki.<\/p>\n\n\n\n Niezb\u0119dna jest dyskusja nad w\u0142a\u015bciwym wywa\u017ceniem racji wewn\u0119trznych i uniwersalnych. Podzia\u0142 ludzkiej spo\u0142eczno\u015bci na narody i pa\u0144stwa jest wci\u0105\u017c faktem \u2013 faktu tego nie mo\u017cna, nie da si\u0119 ignorowa\u0107. Problemy, przed jakimi stoimy, s\u0105 za\u015b globalne. Poszukiwanie w\u0142a\u015bciwej formu\u0142y internacjonalizmu i globalnej wsp\u00f3\u0142pracy jest zadaniem wszystkich \u2013 r\u00f3wnie\u017c lewicy.<\/p>\n\n\n\n 6. Sp\u00f3r o rynek<\/strong>. Najbardziej klasyczny sp\u00f3r na lewicy nie ustaje i musi si\u0119 toczy\u0107 w ci\u0105gle zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunkach ekonomicznych. W jaki spos\u00f3b i do jakiego stopnia pa\u0144stwo powinno regulowa\u0107 gospodark\u0119? Gdzie przebiega\u0107 powinny granice wolnej konkurencji? W jakim stopniu w\u0142adza publiczna mo\u017ce si\u0119 zad\u0142u\u017ca\u0107? W jakich dziedzinach pa\u0144stwo powinno zachowa\u0107 monopol? Jakie s\u0105 granice redystrybucyjnej funkcji pa\u0144stwa?<\/p>\n\n\n\n I og\u00f3lniej: w jakiej mierze jednostka sama odpowiada za sw\u00f3j los, a na ile ma prawo oczekiwa\u0107 wsparcia i solidarno\u015bci ze strony spo\u0142eczno\u015bci oraz instytucji? Nie ma tu prostych odpowiedzi. Lewicowo-liberalne spektrum zapatrywa\u0144 i argument\u00f3w wymaga nieustaj\u0105cej refleksji. Nic nie jest tu rozstrzygni\u0119te raz na zawsze.<\/p>\n\n\n\n 7. Sp\u00f3r o akcj\u0119 afirmatywn\u0105<\/strong>. Bardzo wa\u017cnym wyznacznikiem lewicowo\u015bci jest akcja afirmatywna, polegaj\u0105ca na wyr\u00f3wnywaniu szans poprzez przyznawanie pewnych przywilej\u00f3w osobom nale\u017c\u0105cym go grup upo\u015bledzonych spo\u0142ecznie i ekonomicznie. S\u0105 to dzia\u0142ania obci\u0105\u017cone du\u017cym ryzykiem naruszenia zasad r\u00f3wno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, jakkolwiek w\u0142a\u015bnie wzgl\u0105d na r\u00f3wno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107 s\u0105 dla nich moraln\u0105 pobudk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Trzeba powa\u017cnie rozwa\u017ca\u0107 i analizowa\u0107 wszelkie przywileje ekonomiczne, edukacyjne i inne \u2013 tak aby dzia\u0142aj\u0105c w dobrej wierze, nie dopu\u015bci\u0107 si\u0119 niesprawiedliwo\u015bci i dyskryminacji wzgl\u0119dem tych, kt\u00f3rzy z wyr\u00f3wnawczego przywileju nie skorzystaj\u0105 lub wr\u0119cz b\u0119d\u0105 na niego \u0142o\u017cy\u0107 ze swoich dochod\u00f3w i pracy. Redystrybucja, a ju\u017c w szczeg\u00f3lno\u015bci akcja afirmatywna, wymaga ogromnej ostro\u017cno\u015bci. Dogmatyzm i entuzjazm nie jest w tych sprawach dobrym doradc\u0105.<\/p>\n\n\n\n To mo\u017ce wystarczy, cho\u0107 temat\u00f3w znalaz\u0142oby si\u0119 wi\u0119cej. Bardzo Was prosz\u0119, postarajmy si\u0119 by\u0107 dla siebie bardziej uprzejmi ni\u017c dotychczas, a zamiast obrzuca\u0107 si\u0119 szyderstwami i epitetami, spr\u00f3bujmy – odrzucaj\u0105c wzajemne uprzedzenia – zmierzy\u0107 si\u0119 z powa\u017cnymi wyzwaniami intelektualnymi i moralnymi, od kt\u00f3rych nie da si\u0119 wszak uciec ani w ortodoksj\u0119, ani w poprawno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zapewniam Was o swoim szacunku dla nowego lewicowego aktywizmu na polu edukacji r\u00f3wno\u015bciowej, feminizmu, praw os\u00f3b LGBT+, praw pracowniczych, praw mieszka\u0144c\u00f3w, ekologii i ochrony zwierz\u0105t. Wiele rzeczy robicie o wiele lepiej ni\u017c lewica lat 90., nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o czasach PRL, kiedy wszystko ostatecznie potoczy\u0142o si\u0119 w z\u0142\u0105 stron\u0119. Ca\u0142y czas ucz\u0119 si\u0119 od m\u0142odszych, cho\u0107 w r\u00f3\u017cnych sprawach mog\u0119 mie\u0107 inne zdanie, a nawet \u2013 jak mniemam \u2013 lepsze racje. Zawsze b\u0119dziemy si\u0119 jako\u015b tam r\u00f3\u017cni\u0107, lecz z tych r\u00f3\u017cnic powinni\u015bmy czerpa\u0107 korzy\u015bci, zamiast sobie wzajemnie dokucza\u0107. Nie wypada, aby\u015bmy odtwarzali niem\u0105dre wzorce os\u0142awionego \u201ekonfliktu pokole\u0144\u201d. Sta\u0107 nas na m\u0105dro\u015b\u0107 i dojrza\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z pewno\u015bci\u0105 istniej\u0105 na lewicy r\u00f3\u017cnice pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4110,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[820,5,708,326],"tags":[819,817,251,818],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4106"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4106"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4106\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4109,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4106\/revisions\/4109"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4106"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4106"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4106"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}