Za czas\u00f3w minister Barbary Kudryckiej mia\u0142em honor by\u0107 szefem Zespo\u0142u ds. Dobrych Praktyk Akademickich. Jednym z jego zada\u0144, obok rozpatrywania skarg na plagiaty i inne nadu\u017cycia, by\u0142o tworzenie dokument\u00f3w na ten temat, publikowanych nast\u0119pnie przez ministra. Jedna z napisanych przez nas broszur dotyczy\u0142a rzetelno\u015bci bada\u0144 naukowych oraz poszanowania w\u0142asno\u015bci intelektualnej, czyli g\u0142\u00f3wnie kwestii plagiat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Pozwalam sobie za\u0142\u0105czy\u0107 ten zapomniany ju\u017c dzi\u015b dokument, kt\u00f3ry wszak nadal jest oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Nauki. Marzy mi si\u0119, aby zna\u0142 go ka\u017cdy rektor, dziekan, a przede wszystkim ka\u017cdy promotor doktorat\u00f3w, habilitant i doktorant. Je\u015bli czytaj\u0105 to pracownicy wy\u017cszych uczelni, to bardzo prosz\u0119 o pomoc w propagowaniu tego opracowania, gdy\u017c MNiSW od dawna tego nie robi.<\/p>\n\n\n\n
No wi\u0119c uczelnie wyl\u0119garni\u0105 przest\u0119pc\u00f3w\u2026 Brzmi szokuj\u0105co? Ale to prawda. Kradzie\u017ce w\u0142asno\u015bci intelektualnej s\u0105 na polskich (i chyba wszelkich innych) uczelniach czym\u015b codziennym, maj\u0105 rozmiary masowe. Co wi\u0119cej, prawie zawsze plagiaty (i tzw. autoplagiaty) powi\u0105zane s\u0105 z oszustwem polegaj\u0105cym na wy\u0142udzeniu nienale\u017cnej korzy\u015bci \u2013 od zaliczenia przedmiotu przez studenta a\u017c po tytu\u0142 profesorski.<\/p>\n\n\n\n
Do tego dochodzi masowy proceder pisania prac na zam\u00f3wienie przez dzia\u0142aj\u0105cych indywidualnie b\u0105d\u017a firmowych \u201eghostwriter\u00f3w\u201d. Czy kiedykolwiek organy \u015bledcze interesowa\u0142y si\u0119 t\u0105 kategori\u0105 przest\u0119pstw? Bynajmniej. Skopiowanie cudzego tekstu i opublikowanie jako w\u0142asnego, a nast\u0119pnie wykazanie tej publikacji jako elementu w\u0142asnego dorobku w przewodzie habilitacyjnym czy profesorskim – traktowane jest przez organy \u015bledcze naszego pa\u0144stwa stanowczo mniej surowo ni\u017c kradzie\u017c roweru. A przecie\u017c z\u0142odziej rower\u00f3w nie zostaje w konsekwencji profesorem \u2013 dobrze wynagradzanym nauczycielem m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n
Od 31 stycznia do 1 lutego Uniwersytet \u015al\u0105ski b\u0119dzie go\u015bci\u0142 by\u0142ych stypendyst\u00f3w Fulbrighte’a z ca\u0142ego \u015bwiata. Tematem ich konferencji b\u0119dzie w\u0142a\u015bnie kwestia prawa autorskiego i jako\u015bci bada\u0144. Mo\u017ce tym razem g\u0142os specjalist\u00f3w dotrze do uszu w\u0142adzy? Bo jako\u015b nowa ustawa o szkolnictwie wy\u017cszym nie daje organom uczelni w\u0142a\u015bciwych narz\u0119dzi do walki z plagiatami.<\/p>\n\n\n\n
A tymczasem, mimo stosowania elektronicznego sprawdzania prac awansowych poprzez tzw. systemy atyplagiatowe, liczba wykrywanych plagiat\u00f3w nie maleje, a gorliwo\u015b\u0107 w\u0142adz poszczeg\u00f3lnych uczelni w procedowaniu spraw dyscyplinarnych nie ro\u015bnie. Sk\u0105d to wiem? Od dr. hab. Marka Wro\u0144skiego, od wielu lat niczym samotny samuraj walcz\u0105cego z plagiatami na polskich uczelniach. W \u201eForum Akademickim\u201d opisuje prowadzone przez siebie boje o ukaranie plagiator\u00f3w, a opowie\u015bci to monotonne: oczywisty plagiat, nast\u0119pnie ukrywanie go b\u0105d\u017a bagatelizowanie przez organa uczelni, dzia\u0142ania pozorowane, \u0142agodne kary lub ich brak. I tak w k\u00f3\u0142ko.<\/p>\n\n\n\n
Jak d\u0142ugo jeszcze? Strasznie \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce nie zosta\u0142em w 2011 r. wiceministrem nauki, co proponowa\u0142a mi Barbara Kudrycka. Niestety, gdy pad\u0142a propozycja, Jaros\u0142aw Gowin, obecny minister nauki, a w\u00f3wczas minister sprawiedliwo\u015bci, powiedzia\u0142 Donaldowi Tuskowi, \u017ce po jego trupie. Je\u015bli mo\u017cna co\u015b \u201eobieca\u0107 wstecz\u201d, to solennie obiecuj\u0119, \u017ce gdybym zosta\u0142 w\u00f3wczas tym wiceministrem od uczelni, to wytoczy\u0142bym wszystkie dzia\u0142a przeciwko plagiatom i nadu\u017cyciom naukowym.<\/p>\n\n\n\n
No c\u00f3\u017c, dzi\u015b jako szeregowy profesor i publicysta mog\u0119 tylko biadoli\u0107. Ale i tak lepsze to ni\u017c nic. Bo to w\u0142a\u015bnie oboj\u0119tno\u015b\u0107 i bezczynno\u015b\u0107 \u015brodowiska sprawiaj\u0105, \u017ce zast\u0119py plagiator\u00f3w dokazuj\u0105, jak im si\u0119 \u017cywnie podoba.<\/p>\n\n\n\n
Sk\u0105d ta oboj\u0119tno\u015b\u0107? Gdyby\u015bmy zacz\u0119li powa\u017cnie traktowa\u0107 plagiaty, trzeba by by\u0142o wyrzuci\u0107 mn\u00f3stwo student\u00f3w, jako \u017ce prace zaliczeniowe z regu\u0142y powa\u017cnie naruszaj\u0105 czyj\u0105\u015b w\u0142asno\u015b\u0107 intelektualn\u0105 b\u0105d\u017a w og\u00f3le s\u0105 oszuka\u0144cze (zamawiane, \u015bci\u0105gane z internetu). Pryncypialny stosunek do tej kwestii wywr\u00f3ci\u0142by wszystkie uczelnie. W Wielkiej Brytanii, gdzie m\u0142odzie\u017c prawie nie pisa\u0142a niczego samodzielnie, wprowadzono system nakazuj\u0105cy wszystkim uczniom i studentom przesy\u0142anie prac za po\u015brednictwem systemu antyplagiatowego, przy czym jednocze\u015bnie\u2026 tolerowano plagiaty. Oczywi\u015bcie do jakiego\u015b stopnia, kt\u00f3ry z czasem obni\u017cano. W ten spos\u00f3b stopniowo nauczono Brytyjczyk\u00f3w jako takiej uczciwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
U nas do tego daleko. Nieraz ju\u017c zadawa\u0142em studentom prace pisemne, otrzymuj\u0105c 100 proc. prac oszukanych, czyli zawieraj\u0105cych plagiaty. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w studenci nawet nie wiedzieli, \u017ce \u201eprzeklejenie\u201d czego\u015b z internetu, bez podania \u017ar\u00f3d\u0142a, jest niedozwolone. Oczywi\u015bcie, je\u015bli bardzo dok\u0142adnie wyt\u0142umaczy si\u0119 studentom, czego nie wolno robi\u0107 oraz w jaki spos\u00f3b nale\u017cy oznacza\u0107 zapo\u017cyczenia i cytaty, sytuacja radykalnie si\u0119 poprawia. Niestety, cierpi\u0105 na tym prace, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 student\u00f3w nie jest w stanie samodzielnie napisa\u0107 czegokolwiek z sensem i gramatycznie. Wolimy wi\u0119c przymyka\u0107 oko na studenckie plagiaty. I tak to dalej leci \u2013 a\u017c do profesury.<\/p>\n\n\n\n
Kto\u015b, kto dopuszcza si\u0119 plagiatu, nie tylko pokazuje intelektualn\u0105 mia\u0142ko\u015b\u0107, lecz przede wszystkim moraln\u0105 nie\u015bwiadomo\u015b\u0107 i brak poczucia honoru. Plagiat jest takim rodzajem nieuczciwo\u015bci, kt\u00f3ry niszczy zaufanie spo\u0142eczne u samych podstaw \u2013 tak jak wywo\u017cenie \u015bmieci do lasu, kradzie\u017c pr\u0105du z trakcji, je\u017cd\u017cenie na gap\u0119 i tysi\u0105ce ma\u0142ych \u015bwi\u0144stewek, kt\u00f3re nie czyni\u0105 bezpo\u015bredniej krzywdy konkretnej osobie, lecz psuj\u0105 ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, zamieniaj\u0105c j\u0105 w zbiorowisko cwaniak\u00f3w, kt\u00f3rzy zamiast zak\u0142ada\u0107, \u017ce ka\u017cdy b\u0119dzie przestrzega\u0142 regu\u0142, mog\u0105 \u015bmia\u0142o i z aprobat\u0105 zak\u0142ada\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105 je \u0142ama\u0107, ilekro\u0107 uznaj\u0105 poniesienie kary za ma\u0142o prawdopodobne.<\/p>\n\n\n\n
W takim \u015bwiecie przest\u0119pca to frajer, kt\u00f3ry da\u0142 si\u0119 z\u0142apa\u0107 (dobrze mu tak), a git cz\u0142owiek jest sprytny i sobie poradzi. Gdy przy\u0142apuj\u0119 studenta na plagiacie, ten z regu\u0142y ma do mnie \u017cal: nie m\u00f3wi\u0142 pan, \u017ce b\u0119dzie sprawdza\u0142\u2026 Pewnie, przecie\u017c byli\u015bmy \u2013 razem z ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwem \u2013 um\u00f3wieni na gr\u0119 pozor\u00f3w i wzajemne oszukiwanie si\u0119, kt\u00f3re przez sw\u0105 masowo\u015b\u0107 przestaje ju\u017c by\u0107 oszukiwaniem\u2026 A mo\u017ce to oni s\u0105 normalni i maj\u0105 racj\u0119, a my, staro\u015bwieccy pury\u015bci, wszystko psujemy?<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pryncypialny stosunek do tej kwestii wywr\u00f3ci\u0142by wszystkie uczelnie.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4191,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4182"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4182"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4189,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4182\/revisions\/4189"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}