Moralna wznios\u0142o\u015b\u0107 towarzysz\u0105ca spo\u0142ecznemu zjednoczeniu w obliczu zagro\u017cenia sprawia, \u017ce z pola widzenia znika ogromne ryzyko moralne, jakie nios\u0105 ze sob\u0105 katastrofalne wydarzenia oraz sposoby zapobiegania im. Emocje i nazbyt proste schematy my\u015blowe sprzyjaj\u0105 ich bagatelizowaniu, usuwaj\u0105c w cie\u0144 niezliczone ofiary niesprawiedliwo\u015bci. Wobec patosu \u201estanu wyj\u0105tkowego\u201d te niewygodne ofiary nie maj\u0105 g\u0142osu, a ich rzecznik\u00f3w s\u0142ucha si\u0119 niech\u0119tnie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Ofiar epidemii w Polsce jest ju\u017c zapewne wiele. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie osoby, kt\u00f3re nie otrzyma\u0142y nale\u017cnych im \u015bwiadcze\u0144 medycznych z powodu koncentracji \u015brodk\u00f3w organizacyjnych na zwalczaniu koronawirusa. W praktyce nie dzia\u0142a lub dzia\u0142a w stopniu znacznie zredukowanym wiele oddzia\u0142\u00f3w szpitalnych i przychodni, a NFZ zatrzyma\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 procedur.<\/p>\n\n\n\n
Trudno policzy\u0107 pacjent\u00f3w onkologicznych i innych, kt\u00f3rzy z tego powodu b\u0119d\u0105 \u017cyli znacznie kr\u00f3cej. By\u0107 mo\u017ce s\u0105 ju\u017c pacjenci z zawa\u0142em b\u0105d\u017a udarem, dla kt\u00f3rych zabrak\u0142o respirator\u00f3w? Wiadomo\u015bci z internetu s\u0105 bardzo niepokoj\u0105ce, ale te\u017c nie we wszystko trzeba wierzy\u0107. Tak czy inaczej istnieje ciemna liczba pobocznych, \u201eniewirusowych\u201d ofiar epidemii, a w\u0142a\u015bciwie \u015brodk\u00f3w podj\u0119tych dla jej opanowania. Mo\u017ce Polacy stracili ju\u017c 10 tys. osobolat \u017cycia? A mo\u017ce 50 tys.? Tego nie da si\u0119 oszacowa\u0107, tak jak nie da si\u0119 na razie dok\u0142adnie zmierzy\u0107 skali epidemii i oceni\u0107 jej d\u0142ugofalowych nast\u0119pstw.<\/p>\n\n\n\n
W etyce stan\u00f3w nadzwyczajnych obowi\u0105zuje zasada szerokiego marginesu. Oznacza ona, \u017ce podejmuje si\u0119 \u015brodki zaradcze mo\u017cliwie wcze\u015bnie (wyprzedzaj\u0105c nieszcz\u0119\u015bcie) i w skali wi\u0119kszej, ni\u017c wynika z rozeznania zagro\u017cenia. Roztropno\u015b\u0107 nakazuje bowiem przygotowa\u0107 si\u0119 na scenariusze gorsze ni\u017c te najbardziej prawdopodobne. Jednak\u017ce czym bardziej radykalne wprowadza si\u0119 obostrzenia i ograniczenia, tym dotkliwsze s\u0105 uboczne skutki, w tym skutki tragiczne, takie jak zgony z powodu braku dost\u0119pu do leczenia i opieki b\u0105d\u017a samob\u00f3jstwa. \u017badna, nawet najtragiczniejsza sytuacja epidemiologiczna nie zwalnia z obowi\u0105zku dokonania bilansu przeciwstawnych warto\u015bci, oszacowania ryzyka, strat i korzy\u015bci, celem doboru proporcjonalnych \u015brodk\u00f3w. Szeroki margines nie stoi w sprzeczno\u015bci z proporcjonalno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Nie jest tak, \u017ce w imi\u0119 obrony \u017cycia ludzkiego wolno wszystko \u2013 w wielu dziedzinach \u017cycia zachowujemy pewne ograniczone \u015brodki ostro\u017cno\u015bci, godz\u0105c si\u0119, w imi\u0119 jako\u015bci \u017cycia, na znaczn\u0105 liczb\u0119 daj\u0105cych si\u0119 przewidzie\u0107 ofiar \u015bmiertelnych. Dotyczy to np. komunikacji, lecz r\u00f3wnie\u017c zagro\u017cenia chorobami zaka\u017anymi, takimi jak grypa czy gru\u017alica. Nawet jednak gdyby przyj\u0105\u0107, \u017ce zgon\u00f3w nale\u017cy unika\u0107 wszelkimi dost\u0119pnymi \u015brodkami, to i tak musia\u0142yby one by\u0107 moderowane, bo stosowanie ich w skali masowej, nie bacz\u0105c na ich skutki uboczne, samo w sobie prowadzi\u0142oby do zagro\u017cenia \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n
Od bilansu zysk\u00f3w i strat oraz zbalansowania wchodz\u0105cych w gr\u0119 cz\u0119sto skonfliktowanych ze sob\u0105 praw, interes\u00f3w i warto\u015bci nie mo\u017cna uciec. W\u0142adza dzia\u0142aj\u0105ca w amoku i usprawiedliwiaj\u0105c wszelkie drastyczne posuni\u0119cia ochron\u0105 \u017cycia, bez refleksji nad rzeczywistym bilansem skutk\u00f3w swoich dzia\u0142a\u0144, jest niebezpieczna. Niebezpieczna dla ludzkiego \u017cycia. Brak moralnej \u015bwiadomo\u015bci i moralnej refleksji to zbrodnicza bezmy\u015blno\u015b\u0107 i pycha. Dlatego za wszelk\u0105 cen\u0119 trzeba u\u015bwiadamia\u0107 rz\u0105dz\u0105cym, na czym polega ich odpowiedzialno\u015b\u0107 i jak bardzo jest ona z\u0142o\u017cona. Inaczej w\u0142adze b\u0119d\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 jak ma\u0142pa z brzytw\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Kwestia proporcjonalno\u015bci jest dyskutowana najcz\u0119\u015bciej. Jest czym\u015b uderzaj\u0105cym, \u017ce istniej\u0105ce zagro\u017cenia nie powoduj\u0105 prawie \u017cadnych reakcji w\u0142adz publicznych, a zagro\u017cenia nowe wywo\u0142uj\u0105 niezwyk\u0142\u0105 mobilizacj\u0119. W Polsce jak na razie wi\u0119cej os\u00f3b umiera z powodu zaka\u017ce\u0144 wirusami grypy ni\u017c nowym koronawirusem \u2013 jakkolwiek to si\u0119 zapewne szybko zmieni. Ryzyko zaka\u017cenia i \u015bmierci, jakiemu podlegamy, kontaktuj\u0105c si\u0119 z innymi, wci\u0105\u017c jednak w wi\u0119kszym stopniu dotyczy innych zarazk\u00f3w ni\u017c tego, kt\u00f3rego si\u0119 tak obawiamy.<\/p>\n\n\n\n
Owszem, zapewne nazbyt przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 do grypy i zaakceptowali\u015bmy pewien poziom \u015bmiertelno\u015bci zwi\u0105zany z t\u0105 chorob\u0105 (p\u00f3\u0142 miliona rocznie w skali globu) i by\u0107 mo\u017ce nie post\u0119pujemy racjonalnie, nie wprowadzaj\u0105c obowi\u0105zkowych szczepie\u0144. Jednak\u017ce istniej\u0105 dobre powody, aby skupi\u0107 si\u0119 dzi\u015b na Covid-19. Jest to bowiem choroba nowa, jeszcze nieznana, a przede wszystkim bardzo szybko ekspanduj\u0105ca na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
Niewiedza, brak szczepionki i sprawdzonego leczenia sprawiaj\u0105, \u017ce musimy by\u0107 bardzo przezorni. Wiemy, \u017ce epidemia oznacza dodanie do d\u0142ugiej listy zagro\u017ce\u0144 dla zdrowia (zw\u0142aszcza ludzi starszych) jeszcze jednego. I wiemy, \u017ce w pocz\u0105tkowej fazie oswajania si\u0119 gatunku ludzkiego z nowym zarazkiem \u2013 zanim wytworzy si\u0119 odporno\u015b\u0107 naturalna, wzmocniona masowymi szczepieniami \u2013 wiele os\u00f3b b\u0119dzie musia\u0142o zachorowa\u0107 i umrze\u0107. Wiemy te\u017c, \u017ce od naszych dzia\u0142a\u0144 zale\u017cy, jak du\u017ca b\u0119dzie ta liczba ofiar. I w\u0142a\u015bnie ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 nak\u0142ada na nas moralny obowi\u0105zek dzia\u0142ania. I nawet je\u015bli by\u0107 mo\u017ce bardziej racjonalne by\u0142oby skupienie si\u0119 na innych chorobach, teraz jest czas na Covid-19. Nasze obowi\u0105zki maj\u0105 bowiem nie tylko racjonalne \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Niemniej wci\u0105\u017c obowi\u0105zuje naczelna zasada etyczna medycyny: unika\u0107 mo\u017cliwie najwi\u0119kszej liczby zgon\u00f3w. Zasada ta ma charakter regulatywny, to znaczy jest pewnym wskazaniem kierunkowym, a nie wy\u0142\u0105czn\u0105 podstaw\u0105 prowadzenia polityki zdrowotnej. Ogranicza j\u0105 kilka innych zasad, r\u00f3\u017cnicuj\u0105cych warto\u015b\u0107 \u017cycia r\u00f3\u017cnych grup os\u00f3b, jak r\u00f3wnie\u017c obowi\u0105zek ratowania os\u00f3b w stanie bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia \u017cycia. Dlatego wydajemy na pacjent\u00f3w w stanach ostrych \u015brodki, kt\u00f3re mo\u017ce efektywniej \u2013 z punktu widzenia statystycznego bilansu \u017cycia i \u015bmierci \u2013 wyda\u0107 np. na badania przesiewowe i profilaktyk\u0119 nowotwor\u00f3w. Anonimowi \u201epacjenci statystyczni\u201d s\u0105 dla nas mniej istotni ni\u017c realne osoby w stanie krytycznym.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie te\u017c abstrakcyjna zasada r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi ust\u0119puje przed konkretnymi ocenami i odczuciami, gdy musimy wybiera\u0107 mi\u0119dzy ratowaniem os\u00f3b m\u0142odych, maj\u0105cych ma\u0142e dzieci, i os\u00f3b w wieku podesz\u0142ym. I bynajmniej nie zawsze t\u0142umaczy si\u0119 to efektywno\u015bci\u0105 b\u0105d\u017a zamian\u0105 zasady unikania zgon\u00f3w na \u201eustatystycznion\u0105\u201d zasad\u0119 ratowania osobolat \u017cycia w akceptowalnej kondycji \u2013 je\u015bli w og\u00f3le to ostatnie mia\u0142oby czymkolwiek r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od warto\u015bciowania ludzkiego \u017cycia i faworyzowania jednych kosztem innych.<\/p>\n\n\n\n
Istotnym ograniczeniem dzia\u0142ania zasady unikania zgon\u00f3w jest bezpiecze\u0144stwo personelu medycznego, kt\u00f3ry w czasie epidemii nara\u017cony jest w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b na zachorowanie, nadmierny stres i przeci\u0105\u017cenie. Jest kwesti\u0105 osobistego wyboru ka\u017cdego lekarza i piel\u0119gniarki, jak wiele b\u0119d\u0105 w stanie po\u015bwi\u0119ci\u0107, jak bardzo b\u0119d\u0105 ryzykowa\u0107 i ile uczyni\u0105 ponad sw\u00f3j obowi\u0105zek. Jednak rol\u0105 prze\u0142o\u017conych oraz zarz\u0105dzaj\u0105cych jest niedopuszczanie do nadmiernej eksploatacji personelu, nawet je\u015bli niekt\u00f3rzy sami si\u0119 na to godz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W procesie poszukiwania w\u0142a\u015bciwej miary nadzwyczajnych \u015brodk\u00f3w zaradczych, zgodnie z wymogiem proporcjonalno\u015bci, ogromne znaczenie ma respekt dla konstytucyjnych praw jednostki, na czele z wolno\u015bci\u0105 osobist\u0105. W\u0142adza maj\u0105ca zdolno\u015b\u0107 radykalnego ograniczenia wolno\u015bci obywateli pozbawia ich tym samym mo\u017cliwo\u015bci protestu przeciwko tym zarz\u0105dzeniom, a w konsekwencji stawia si\u0119 poza spo\u0142eczn\u0105 kontrol\u0105. To od niej tylko zale\u017cy, czy wolno\u015b\u0107 zostanie w mo\u017cliwie najkr\u00f3tszym czasie i zakresie przywr\u00f3cona, czy te\u017c elementy stanu nadzwyczajnego utrwal\u0105 si\u0119 w ustroju pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Ryzyko nadu\u017cycia w\u0142adzy jest w czasie epidemii ogromne, a degradacja praw obywatelskich i swob\u00f3d demokratycznych \u2013 nader prawdopodobna. Dlatego obowi\u0105zkiem opozycji i medi\u00f3w jest sta\u0142e monitorowanie praworz\u0105dno\u015bci i ci\u0105g\u0142e demaskowanie publicznego szanta\u017cu moralnego, polegaj\u0105cego na epatowaniu spo\u0142ecze\u0144stwa fa\u0142szyw\u0105 zasad\u0105, jakoby w obliczu zagro\u017cenia \u017cycia w\u0142adzy wolno by\u0142o wszystko. Nawet je\u015bli bezpiecze\u0144stwo jest co do zasady wa\u017cniejsze od wolno\u015bci (bo najpierw trzeba \u017cy\u0107, aby m\u00f3c cieszy\u0107 si\u0119 wolno\u015bci\u0105), to w bilansie \u015brodk\u00f3w proporcjonalnych warto\u015b\u0107 wolno\u015bci nie spada przecie\u017c do zera.<\/p>\n\n\n\n
Warto\u015bci s\u0142absze trzeba uwzgl\u0119dnia\u0107, a nie skre\u015bla\u0107 i pomija\u0107 dlatego, \u017ce w danych okoliczno\u015bciach s\u0105 mniej znacz\u0105ce. Je\u015bli wolno\u015b\u0107 musi \u201eust\u0105pi\u0107\u201d przed bezpiecze\u0144stwem, to nie znaczy jeszcze, \u017ce nie liczy si\u0119 wcale i w og\u00f3le przestaje podlega\u0107 ochronie.<\/p>\n\n\n\n
Ogromne ryzyko spo\u0142eczne zwi\u0105zane z epidemi\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 z nier\u00f3wno\u015bciami spo\u0142ecznymi i podzia\u0142ami klasowymi. D\u0142ugotrwa\u0142a kwarantanna jest mo\u017cliwa i zno\u015bna dla lepiej sytuowanych pracownik\u00f3w umys\u0142owych. Pracownicy fizyczni, ludzie niezamo\u017cni, nierzadko \u017cyj\u0105cy w ciasnocie, si\u0142\u0105 rzeczy nara\u017ceni s\u0105 na zachorowanie w znacznie wy\u017cszym stopniu. Etyka stanu epidemii podnosi kwesti\u0119 nier\u00f3wno\u015bci do poziomu kwestii \u017cycia i \u015bmierci \u2013 jest wsp\u00f3ln\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 lepiej sytuowanych grup spo\u0142ecznych i pa\u0144stwa, aby w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci niwelowa\u0107 r\u00f3\u017cnice poziomu bezpiecze\u0144stwa i ryzyka mi\u0119dzy warstwami uprzywilejowanymi i grupami najs\u0142abszymi. Epidemia nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 \u201ezabaw\u0105 w zamek strach\u00f3w\u201d dla lubi\u0105cej si\u0119 ba\u0107 klasy \u015bredniej i jednocze\u015bnie \u201ewkalkulowanym w \u017cycie ryzykiem\u201d dla klasy pracuj\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n
Stosowaniu \u015brodk\u00f3w re\u017cimu sanitarnego towarzyszy paradoks dyskryminacji. Z czasem og\u00f3lnospo\u0142eczne \u015brodki dyscyplinarne s\u0105 wycofywane, \u017cycie wraca do normy, a jednocze\u015bnie re\u017cim sanitarny skupia si\u0119 na grupach podwy\u017cszonego ryzyka. W przypadku epidemii koronawirusa s\u0105 to przede wszystkim osoby w podesz\u0142ym wieku. Wkr\u00f3tce to one b\u0119d\u0105 podlega\u0107 kwarantannie i znosi\u0107 inne ograniczenia, podczas gdy og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa b\u0119dzie si\u0119 cieszy\u0142 odzyskan\u0105 wolno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Izolacja os\u00f3b starszych nie b\u0119dzie jednak\u017ce bezkarna. Mimo najlepszych racji i motyw\u00f3w izolacja jest zawsze niebezpieczna dla zdrowia psychicznego, a ponadto chc\u0105c nie chc\u0105c oznacza naznaczenie i wykluczenie spo\u0142eczne. Jako \u017ce ludzie starsi nie stanowi\u0105 silnej spo\u0142ecznie grupy, nara\u017cenie ich na dyskryminacj\u0119 i porzucenie przez pa\u0144stwo oraz og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa jest powa\u017cnym moralnym ryzykiem, kt\u00f3re trzeba mie\u0107 na uwadze, planuj\u0105c zaw\u0119\u017canie \u015brodk\u00f3w izolacji i obostrze\u0144 do tej w\u0142a\u015bnie grupy. Ryzyko to dotyczy zw\u0142aszcza os\u00f3b samotnych.<\/p>\n\n\n\n
I wreszcie by\u0107 mo\u017ce najbardziej newralgiczna kwestia moralna w domenie etyki stanu epidemii, a mianowicie triage, czyli zasady i priorytety w selekcji chorych i r\u00f3\u017cnicowaniu dost\u0119pu do \u015bwiadcze\u0144 medycznych w warunkach narastaj\u0105cego deficytu \u015brodk\u00f3w. W normalnych warunkach, to znaczy gdy deficyt \u015brodk\u00f3w medycznych jest niewielki, triage polega na regulowaniu czasu oczekiwania na uzyskanie \u015bwiadczenie \u2013 aby najbardziej zagro\u017ceni mogli uzyska\u0107 pomoc w pierwszej kolejno\u015bci. Dzi\u0119ki temu nikt nie umiera z powodu zbyt d\u0142ugiego oczekiwania na pomoc.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, gdy deficyt \u015brodk\u00f3w medycznych, np. respirator\u00f3w, przekracza pewien punkt krytyczny, zgony spowodowane niedost\u0119pno\u015bci\u0105 leczenia staj\u0105 si\u0119 nieuniknione, a stan zdrowia nie jest ju\u017c jedynym kryterium kwalifikuj\u0105cym pacjenta do uzyskania szybkiej pomocy kosztem innych pacjent\u00f3w, kt\u00f3ry musz\u0105 czeka\u0107 d\u0142u\u017cej. W skrajnych wypadkach z\u0142y stan pacjenta, podaj\u0105cy w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 efektywno\u015b\u0107 leczenia, mo\u017ce przemawia\u0107 przeciwko udzieleniu mu pomocy w pierwszej kolejno\u015bci. Ponadto istotn\u0105 rol\u0119 zaczynaj\u0105 w takich dramatycznych okoliczno\u015bciach ogrywa\u0107 wzgl\u0119dy pozamedyczne, takie jak spo\u0142eczne i rodzinne obowi\u0105zki pacjenta oraz przewidywana d\u0142ugo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w rywalizuj\u0105cych ze sob\u0105 o dost\u0119p do tego samego \u015bwiadczenia \u2013 np. sztucznej wentylacji.<\/p>\n\n\n\n
Czym gorsza jest sytuacja, tym wi\u0119ksze znaczenie dla decyzji instytucjonalnych i medycznych maj\u0105 wzgl\u0119dy spo\u0142eczne, nawet gdy s\u0105 to decyzje odnosz\u0105ce si\u0119 do konkretnych os\u00f3b. Epidemia jest procesem masowym, a przez to i refleksja etyczna, kt\u00f3ra musi by\u0107 udzia\u0142em os\u00f3b odpowiedzialnych za praworz\u0105dne i sprawiedliwe zarz\u0105dzanie kryzysem, powinna odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 raczej do konsensualnych regu\u0142 etyki \u017cycia publicznego ni\u017c do intuicji i uczu\u0107 moralnych towarzysz\u0105cych naszemu \u017cyciu prywatnemu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Moralna wznios\u0142o\u015b\u0107 towarzysz\u0105ca spo\u0142ecznemu zjednoczeniu w obliczu zagro\u017cenia sprawia, \u017ce z pola widzenia znika ogromne ryzyko moralne, jakie nios\u0105 ze sob\u0105 katastrofalne wydarzenia oraz sposoby zapobiegania im. Emocje i nazbyt proste schematy my\u015blowe sprzyjaj\u0105 ich bagatelizowaniu, usuwaj\u0105c w cie\u0144 niezliczone ofiary niesprawiedliwo\u015bci. Wobec patosu \u201estanu wyj\u0105tkowego\u201d te niewygodne ofiary nie maj\u0105 g\u0142osu, a ich rzecznik\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4293,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[855,859,853,860,862,861],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4286"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4286"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4286\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4295,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4286\/revisions\/4295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4286"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4286"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4286"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}