{"id":5057,"date":"2021-03-16T00:11:24","date_gmt":"2021-03-15T23:11:24","guid":{"rendered":"http:\/\/hartman.blog.polityka.pl\/?p=5057"},"modified":"2021-03-16T13:57:30","modified_gmt":"2021-03-16T12:57:30","slug":"wspomnienie-o-jozefie-tischnerze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/2021\/03\/16\/wspomnienie-o-jozefie-tischnerze\/","title":{"rendered":"Wspomnienie o J\u00f3zefie Tischnerze"},"content":{"rendered":"\n

A wi\u0119c J\u00f3zek mia\u0142by ju\u017c 90 lat! Och, jak to dobrze, \u017ce nie do\u017cy\u0142 tych czas\u00f3w. Prosz\u0119 wybaczy\u0107, \u017ce tak m\u00f3wi\u0119. W ten sam spos\u00f3b my\u015bl\u0119 nawet o w\u0142asnym ojcu. Obaj byli wspania\u0142ymi facetami, ale zupe\u0142nie nie na te czasy. Bardzo si\u0119 boj\u0119, \u017ce J\u00f3zek nie da\u0142by sobie rady z Kaczy\u0144skim, z J\u0119draszewskim, a zw\u0142aszcza z Dziwiszem i z upadkiem Ko\u015bcio\u0142a Jana Paw\u0142a II, jego szczerego przyjaciela.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Dr\u017c\u0119 na my\u015bl, \u017ce m\u00f3g\u0142by co\u015b negowa\u0107 lub umniejsza\u0107\u2026 A to by\u0142aby dla mnie katastrofa. Bo zawsze chcia\u0142em widzie\u0107 w J\u00f3zefie Tischnerze najlepsz\u0105 twarz katolickiej Polski i \u017cywy dow\u00f3d na to, \u017ce mo\u017cemy si\u0119 wszyscy jako\u015b dogada\u0107 i zmie\u015bci\u0107 w tym kraju. Jaki ja by\u0142em kiedy\u015b g\u0142upiutki i naiwny. Ale tak trzeba w m\u0142odo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Bo przecie\u017c J\u00f3zek by\u0142 antykleryka\u0142 pierwszej wody. Krakowscy ksi\u0119\u017ca (nawet ci, z kt\u00f3rymi mieszka\u0142 na Kanoniczej) nie lubili go, lecz musieli go tolerowa\u0107. Przyja\u017a\u0144 z Wojty\u0142\u0105 chroni\u0142a go skutecznie. M\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na dobrotliwe, a nawet z\u0142o\u015bliwe kpinki z \u201ebetonu\u201d, zw\u0142aszcza kulowskiego (Rydzyk wtedy jeszcze nic nie znaczy\u0142 \u2013 swoj\u0105 drog\u0105, Tischner z pewno\u015bci\u0105 nie pozwoli\u0142by mu urosn\u0105\u0107, gdyby jeszcze \u017cy\u0142). Z Kr\u0105pcem (tuzem z KUL) mieli niez\u0142\u0105 kos\u0119. Miejska legenda m\u00f3wi\u0142a, \u017ce mia\u0142 szans\u0119 zosta\u0107 biskupem. Uuuu, to by si\u0119 mieli z pyszna w tym Lublinie. Najpierw jedna katastrofa, a potem druga\u2026 Nie, nie, Tischner mia\u0142 wa\u017cniejsze zadanie, ni\u017c pilnowa\u0107 okienka na Franciszka\u0144skiej. Mia\u0142 pilnowa\u0107 Michnika, \u017ceby oddawa\u0142 Bogu, co boskie. I upilnowa\u0142, \u017ce hej!<\/p>\n\n\n\n

Pozna\u0142em Tischnera w 1993 r. w Wiedniu. I tak jako\u015b si\u0119 zrobi\u0142o, \u017ce widywali\u015bmy si\u0119 co kilka tygodni przez nast\u0119pne lata. By\u0142 cz\u0142owiekiem skrytym, skrytym za nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 anegdot\u0105, lecz lubi\u0142 alkohol i wtedy si\u0119 nieco otwiera\u0142 (takie trafne powiedzonko J\u00f3zka mi w pami\u0119ci utkwi\u0142o: za komuny Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako\u015b tam umia\u0142 si\u0119 z w\u0142adz\u0105 dogada\u0107 \u2013 w ko\u0144cu jedni i drudzy lubili wypi\u0107). Jego my\u015bli kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 wizji moralnej odnowy oraz kobiecej urody. Jak to bywa u ludzi ze wsi, przerzuca\u0142 si\u0119 bez \u017cenady od d. Maryni do Polski i Boga i z powrotem. Wierzy\u0142 w jak\u0105\u015b pi\u0119kn\u0105 Polsk\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 mieszank\u0105 PRL (socjal), Zachodu (wolne wybory) i \u015blub\u00f3w jasnog\u00f3rskich. Prosty cz\u0142owiek ma w niej zup\u0119 z wk\u0142adk\u0105, m\u0105drego ksi\u0119dza, co mu m\u00f3wi, jak sobie poradzi\u0107 z bab\u0105, oraz w\u00f3jta, co to jest prawdziwy gospodarz i nie kradnie. Taka wierna, r\u00f3wna, fajna Polska, w kt\u00f3rej chce si\u0119 \u017cy\u0107. Taka z g\u00f3ralskiej gaw\u0119dy. Polska \u0142opusza\u0144ska. Omodlona i ofilozofowana.<\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zek wierzy\u0142 w cz\u0142owieka. \u017be jest dobry w \u015brodku i \u017ce B\u00f3g zaszczepi\u0142 w nim sw\u00f3j g\u0142os, g\u0142os sumienia. Sumienie by\u0142o j\u0105drem wiary Tischnera. M\u00f3wi\u0142 mi (to jest dok\u0142adny cytat): \u201egdyby sumienie m\u00f3wi\u0142o kobiecie, \u017ce musi zrobi\u0107 aborcj\u0119, to ja nie mia\u0142bym sumienia jej pot\u0119pi\u0107\u201d. Bo wtedy, na pocz\u0105tku lat 90., zaczyna\u0142 si\u0119 ju\u017c ten ob\u0142\u0119d ko\u015bcielny z aborcj\u0105. Sprawy antykoncepcji i mieszkania \u201ena koci\u0105 \u0142ap\u0119\u201d by\u0142y ju\u017c przegrane, nie m\u00f3wi\u0105c o hicie, jakim by\u0142a przez sto lat obsesja biskup\u00f3w na punkcie masturbacji \u2013 no to wymy\u015blili sobie aborcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Tischnerowi to si\u0119 nie podoba\u0142o, ale co mia\u0142 z tym zrobi\u0107? Rzucili na odcinek, jak to si\u0119 m\u00f3wi. Ale wola\u0142 takiego Wojty\u0142\u0119, jakiego zna\u0142 z czas\u00f3w, zanim zosta\u0142 katolickim ortodoks\u0105. Bo w\u0142a\u015bnie te heretyckie r\u00f3\u017cki ich kiedy\u015b po\u0142\u0105czy\u0142y. Te \u017cydowskie zboczenia z drogi nabo\u017ce\u0144stwa\u2026 Ale wiadomo, papie\u017c musi by\u0107 bardziej papieski od papie\u017ca. Wi\u0119c je\u017adzi\u0142 Tischner wym\u0105drza\u0107 si\u0119 i po\u017cywia\u0107 zacnie w Castel Gandolfo w towarzystwie \u015bwieckich wielbicieli \u015bwi\u0119tego m\u0119\u017ca. G\u00f3rowa\u0142 nad nimi jako maior domus <\/em>Krzysztof Michalski, za\u0142o\u017cyciel i szef Instytutu Nauk o Cz\u0142owieku \u2013 prawdziwy geniusz towarzyski i niedo\u015bcig\u0142y wzorzec m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry nawet w najbardziej zatwardzia\u0142ych heterykach porusza\u0142 dawno uciszone grzeszne struny. Obaj si\u0119 wspinali jeden po plecach drugiego \u2013 Tischner z Michalskim. Fantastyczny duet. I m\u00f3wi\u0119 to bez ironii.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma dzi\u015b takich karier i takich relacji. Swoj\u0105 drog\u0105, spod drzwi Instytutu Nauk o Cz\u0142owieku przy Spittelauer L\u00e4nde w Wiedniu w tamtych dobrych czasach wycieka\u0142 testosteron. Nic dziwnego \u2013 wszak przed laty by\u0142 tam zamtuz.<\/p>\n\n\n\n

Tischner nie by\u0142 wybitnym filozofem i wiedzia\u0142 o tym. Mia\u0142 do siebie dystans. Pisa\u0142 takie jakie\u015b nieco manieryczne teksty, w kt\u00f3rych mieli\u0142 katolicyzm z now\u0105 teologi\u0105 \u017cydowsk\u0105 i Heideggerem. Wychodzi\u0142a z tego do\u015b\u0107 niestrawna mieszanka, ale w tamtych latach liczy\u0142o si\u0119 ju\u017c samo to, \u017ce tylnymi drzwiami \u201ewpuszcza\u0142 \u017byda\u201d (tylko czemu w towarzystwie nazisty? dla kamufla\u017cu?). Zreszt\u0105 czasami pisa\u0142 \u0142adnie i strawnie. W sam raz dla tzw. inteligencji katolickiej. To taki sentymentalno-narcystyczny gatunek. Tacy musz\u0105 mie\u0107 swoich rabin\u00f3w i cadyk\u00f3w, \u017ceby si\u0119 do nich rozaniela\u0107.<\/p>\n\n\n\n

I Tischner nadawa\u0142 si\u0119 jak nikt. Katolickie kobiety pasowa\u0142y go na swego kr\u00f3la. Strach by\u0142o i\u015b\u0107 z J\u00f3zkiem ulic\u0105. Co rusz jaka\u015b podlatywa\u0142a. Taka zgi\u0119ta, skurczona, z tym rumie\u0144cem, z tym na wp\u00f3\u0142 ekstatycznym, na wp\u00f3\u0142 prosz\u0105cym u\u015bmiechem. Podsuwa\u0142y co\u015b do podpisania. Biedaczki, nie wiedzia\u0142y jeszcze, \u017ce ten ich ukochany \u201eksi\u0105dz Tischner\u201d to taka \u017cydowska pi\u0105ta kolumna w g\u00f3ralskim kapeluszu. A dla mnie fakt, \u017ce mam przed sob\u0105 ksi\u0119dza, kt\u00f3ry radykalnie NIE JEST antysemit\u0105, to by\u0142a jaka\u015b wielka ulga. Oblewa\u0142o mnie uczucie wdzi\u0119czno\u015bci dla niego i przenika\u0142a moje m\u0142ode serce nadzieja, \u017ce ten cz\u0142owiek zaprowadzi w Polsce porz\u0105dek etyczny, w kt\u00f3rym wszyscy si\u0119 zmie\u015bcimy. Nie by\u0142o mu dane. Nie by\u0142o takiej mo\u017cliwo\u015bci\u2026<\/p>\n\n\n\n

Tischner troch\u0119 mi raz uratowa\u0142 cztery litery, za co jestem mu dozgonnie wdzi\u0119czny. By\u0142 recenzentem mojego doktoratu (podobnie jak bodaj\u017ce Oko i J\u0119draszewskiego \u2013 mia\u0142 ch\u0142op r\u0119k\u0119 do tych doktor\u00f3w, nie ma co). By\u0142o to w 1995 r. Kto\u015b tam w komisji chcia\u0142, \u017ceby mi tego doktoratu nie da\u0107. I Tischner zrobi\u0142 awantur\u0119. Skutecznie.<\/p>\n\n\n\n

W og\u00f3le by\u0142 bardzo przyjaznym i praktycznym cz\u0142owiekiem. Wtedy panowa\u0142 jeszcze taki dziwaczny zwyczaj (dzi\u015b to niedopuszczalnie), \u017ce doktorant m\u00f3g\u0142 konsultowa\u0107 swoj\u0105 prac\u0119 z przysz\u0142ym recenzentem. Skwapliwie z tego skorzysta\u0142em. Zanios\u0142em prac\u0119, wracam po tygodniu czy dw\u00f3ch. A ten m\u00f3wi: co ty mi tu przynosisz za ceg\u0142\u0119! We\u017a sobie na doktorat jeden rozdzia\u0142, a z reszty sobie zrobisz habilitacj\u0119. Ja tego zreszt\u0105 nie b\u0119d\u0119 ca\u0142ego czyta\u0142. Znasz zasad\u0119 5-10-15? Z magisterki, jako recenzent, czytasz pi\u0119\u0107 stron, z doktoratu dziesi\u0119\u0107, a z habilitacji pi\u0119tna\u015bcie. I po co tyle pisa\u0107? Jeszcze si\u0119 w \u017cyciu napiszesz, Jasiu (a ja, g\u0142upi, nie pos\u0142ucha\u0142em).<\/p>\n\n\n\n

I \u015bmieje si\u0119, a\u017c mu si\u0119 brzuszysko czarn\u0105 koszul\u0105 opi\u0119te trz\u0119sie. Taka to ch\u0142opska i ksi\u0119\u017cowska m\u0105dro\u015b\u0107 by\u0142a. Cynizm oswojony i ob\u015bmiany. D\u0142ugo, d\u0142ugo my\u015bla\u0142em, \u017ce tak jest dobrze. Dzi\u015b ja wiem, \u017ce to okropne i \u017ce ten prowincjonalny \u015bwiatek ma\u0142ych grzeszk\u00f3w i \u0142atwych rozgrzesze\u0144 to tak naprawd\u0119 bardzo z\u0142y i niesprawiedliwy \u015bwiat. Ale Tischner nie mia\u0142 ju\u017c szans, \u017ceby si\u0119 tego dowiedzie\u0107. Odszed\u0142, wierz\u0105c, \u017ce ten \u015bwiat jest i powinien pozosta\u0107 po ludzku, po katolicku grzeszny. Z w\u00f3dk\u0105, z bab\u0105 i z m\u0105drym ksi\u0119dzem, co go lud s\u0142ucha. Bo takich ludk\u00f3w lubi Pan B\u00f3g i do nieba ich zabiera. Filozofia po g\u00f3ralsku\u2026<\/p>\n\n\n\n

Swoj\u0105 drog\u0105, te niby-g\u00f3ralskie przypowiastki o greckich filozofach, publikowane jako \u201eFilozofia po g\u00f3ralsku\u201d, maj\u0105 tyle z greck\u0105 filozofi\u0105 wsp\u00f3lnego, co \u0141opuszna z Atenami. Oj, potrafi\u0142 na\u015bciemnia\u0107 ten J\u00f3zek, potrafi\u0142. Prawdziwy szarlatan!<\/p>\n\n\n\n

Starsi m\u0119\u017cczy\u017ani z okolic Krakowa cz\u0119sto maj\u0105 takie pi\u0119kne, g\u0142\u0119bokie g\u0142osy. M\u00f3wi\u0105 tak jako\u015b niebywale wyra\u017anie i wyrazi\u015bcie, \u017ce nikt nie oprze si\u0119 ich urokowi. Taki g\u0142os mia\u0142 w\u0142a\u015bnie Tischner. A do tego by\u0142 ch\u0142op na schwa\u0142, rumiany, t\u0119gi, z nosem jak trzeba. Kobiety za nim szala\u0142y, a jemu w to graj! Pami\u0119tam, jak w Wiedniu obsiada\u0142y go zapatrzone, zachwycone i s\u0142ucha\u0142y jego anegdot, bez wstydu i zahamowa\u0144 opowiadanych w bardzo \u0142amanej niemczy\u017anie. Gada\u0142, gada\u0142, ma\u0142o co z tego mo\u017cna by\u0142o poj\u0105\u0107, lecz wszystkie s\u0142ucha\u0142y, s\u0142ucha\u0142y. A on co drugie s\u0142owo m\u00f3wi\u0142 \u201evermutlich, vermutlich\u201d, co znaczy \u201eprzypuszczalnie\u201d, a wi\u0119c kto wie, kto wie\u2026<\/p>\n\n\n\n

Patrz, Jasiu, jak to si\u0119 robi. Kobiet nie wolno si\u0119 ba\u0107. Jak nie b\u0119dziesz si\u0119 ich ba\u0142, to b\u0119d\u0105 ci jad\u0142y z r\u0119ki. Ja w ka\u017cdym razie tak to rozumia\u0142em. Ale nawet nie pr\u00f3bowa\u0142em mistrza na\u015bladowa\u0107. Przy Tischnerze czu\u0142em si\u0119 zawsze malutki i g\u0142upi. Jak ch\u0142opiec przy m\u0119\u017cczy\u017anie. Dzi\u015b mam troch\u0119 o to \u017cal. Nie nale\u017cy m\u0142odszych traktowa\u0107 protekcjonalnie. Zreszt\u0105 to si\u0119 m\u015bci. To, co jest rozkoszne dla m\u0142odego, po latach uwiera. Pami\u0119tam, jak ucze\u0144 mojego ojca powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b ze smutkiem: wiesz, tw\u00f3j ojciec nigdy nie przeszed\u0142 ze mn\u0105 na „ty” \u2013 on przechodzi\u0142 na „ty” wy\u0142\u0105cznie z kobietami. To by\u0142a najgorsza rzecz, jak\u0105 us\u0142ysza\u0142em kiedykolwiek o starym H. OK, mog\u0142o by\u0107 gorzej.<\/p>\n\n\n\n

Ze mn\u0105 Tischner na „ty” przeszed\u0142. Dzi\u0119ki tej poufa\u0142o\u015bci mo\u017cna by\u0142o to sko\u0144czy\u0107. \u201eWiesz, Jasiu, ja to cie nie lubie\u201d. Powiedzia\u0142 co\u015b jeszcze, ale nie mog\u0119 tego powt\u00f3rzy\u0107. Uda\u0142em, \u017ce troch\u0119 nietrze\u017awy nie dos\u0142ysza\u0142em. Niemniej trzeba by\u0142o przyj\u0105\u0107, \u017ce potencja\u0142 tej \u015brednio intensywnej i niezbyt d\u0142ugiej, bo z grubsza trzyletniej znajomo\u015bci si\u0119 ju\u017c wyczerpa\u0142. Nie widzia\u0142em go od tego dnia. Nie odwiedzi\u0142em go, gdy chorowa\u0142. Koniec to koniec.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej zdj\u0119cie, kt\u00f3re\nzrobi\u0142em J\u00f3zkowi w 1993 r. na wiede\u0144skiej wystawie dinozaur\u00f3w (znajd\u017a\ndinozaura!) 😊<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A wi\u0119c J\u00f3zek mia\u0142by ju\u017c 90 lat! Och, jak to dobrze, \u017ce nie do\u017cy\u0142 tych czas\u00f3w. Prosz\u0119 wybaczy\u0107, \u017ce tak m\u00f3wi\u0119. W ten sam spos\u00f3b my\u015bl\u0119 nawet o w\u0142asnym ojcu. Obaj byli wspania\u0142ymi facetami, ale zupe\u0142nie nie na te czasy. Bardzo si\u0119 boj\u0119, \u017ce J\u00f3zek nie da\u0142by sobie rady z Kaczy\u0144skim, z J\u0119draszewskim, a zw\u0142aszcza […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5065,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1049,1050],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5057"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5057"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5067,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5057\/revisions\/5067"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}