Z maili Dworczyka zn\u00f3w\ndowiadujemy si\u0119, jak rz\u0105dz\u0105cy traktuj\u0105 publiczn\u0105 agencj\u0119 prasow\u0105. W ich poj\u0119ciu\nnale\u017cy ona do nich, czyli do rz\u0105du. R\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy \u201epublicznym\u201d i \u201erz\u0105dowym\u201d\njest faktycznie bardzo niejasna i iluzoryczna. Gdy upadnie PiS, powr\u00f3ci zapewne\nkwestia likwidacji szczeg\u00f3lnie skompromitowanej telewizji TVP Info. Powr\u00f3ci te\u017c\nzapewne kwestia coraz bardziej absurdalnego i niesprawiedliwego abonamentu. To\njednak za ma\u0142o. Przysz\u0142y czasy, w kt\u00f3rych trzeba zako\u0144czy\u0107 nieudany i\nnieaktualny ju\u017c (z przyczyn kulturowych i technologicznych) eksperyment zwany\n\u201emedia publiczne\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Jeszcze niedawno wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ka\u017cde szanuj\u0105ce si\u0119 pa\u0144stwo powinno mie\u0107 w\u0142asne, \u201enarodowe\u201d linie lotnicze. Lotnictwo by\u0142o bowiem bardzo presti\u017cow\u0105 dziedzin\u0105 techniki. Dzi\u015b zajmowanie si\u0119 przez pa\u0144stwo przewo\u017ceniem ludzi samolotami ma mniej wi\u0119cej tyle sensu co prowadzenie przez rz\u0105d kompanii autobusowej. Jednak\u017ce si\u0142\u0105 inercji wci\u0105\u017c w wielu krajach istniej\u0105 rz\u0105dowe linie, a nawet jakie\u015b \u201ePKS-y\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie ma si\u0119 sprawa z mediami publicznymi. Dawno, dawno temu, gdy wymy\u015blono telegraf (ten z drutem), stworzenie infrastruktury telegraficznej by\u0142o naturalnym zadaniem ka\u017cdego rz\u0105du. A skoro telegraf z drutem, to i bez drutu. A skoro bez drutu, to mo\u017ce i ca\u0142e radio. A jak radio, to i telewizja. I tak to metod\u0105 powolnego gotowania \u017caby ugotowano \u201emedia publiczne\u201d. Wskazuj\u0105c palcem na Wielk\u0105 Brytani\u0119 i BBC, dziesi\u0105tki kraj\u00f3w zafundowa\u0142y sobie rz\u0105dowe stacje radiowe i telewizyjne, w kt\u00f3rych z ogromnym spokojem i roztropn\u0105 wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105 omawiano nawet najbardziej bulwersuj\u0105ce dzia\u0142ania rz\u0105du (w krajach demokratycznych) albo wprost serwowano rz\u0105dow\u0105 propagand\u0119 (w krajach udaj\u0105cych demokracje).<\/p>\n\n\n\n
Pod pretekstem, jakoby wysokie standardy bezstronnego i obiektywnego dziennikarstwa, a tak\u017ce wysoki poziom publicystyki i program\u00f3w kulturalnych nie by\u0142 osi\u0105galny dla medi\u00f3w komercyjnych, utrzymywano i nadal utrzymuje si\u0119 op\u0142acanie z podatk\u00f3w stacje. Ciekawe, \u017ce w mniejszym stopniu dotyczy to gazet \u2013 widocznie rz\u0105dz\u0105cy, dziwnie przywi\u0105zani do idei medi\u00f3w publicznych, licz\u0105 raczej na masy ogl\u0105daj\u0105ce telewizj\u0119, a nie gazety. <\/p>\n\n\n\n
\u201eGazety publiczne\u201d to tw\u00f3r egzotyczny, a nawet \u015bmieszny, lecz czy\u017c publiczne stacje i kana\u0142y telewizyjne oraz radiowe nie s\u0105 ju\u017c tak samo \u015bmieszne? Zw\u0142aszcza w czasach internetu, kt\u00f3ry tak bardzo rozprasza uwag\u0119 odbiorc\u00f3w medi\u00f3w, \u017ce wizja \u201ewszystkich\u201d przed telewizorami, ogl\u0105daj\u0105cych rz\u0105dowy program informacyjny, to ju\u017c tylko sen rozmarzonego politruka.<\/p>\n\n\n\n
C\u00f3\u017c takiego wielkiego kryje si\u0119 w owej idei \u201epubliczno\u015bci\u201d medi\u00f3w? Bezstronno\u015b\u0107 i odwaga? Od bezstronno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci te\u017c si\u0119 mo\u017cna uzale\u017cni\u0107. To, co wpierw wydaje si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 realizacj\u0105 wymogu uczciwo\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, z czasem przeistacza si\u0119 w utarty obyczaj, tzw. standard, a w istocie partykularny styl danej stacji. Nadawca wci\u0105\u017c my\u015bli, \u017ce to nie \u017caden styl, lecz jaka\u015b czysta forma rzetelno\u015bci dziennikarskiej. Na przyk\u0142ad: bezstronny moderator i przyznanie ka\u017cdej gadaj\u0105cej g\u0142owie po pi\u0119\u0107 minut. Je\u015bli ten styl jest wielki, jak w przypadku BBC, to jeszcze mo\u017cemy wytrzyma\u0107. Ale w kraju, gdzie ludzi wykszta\u0142conych jest ma\u0142o i nie tworz\u0105 oni \u017cadn\u0105 miar\u0105 \u201emasowego odbiorcy\u201d, styl lokalnej telewizji publicznej b\u0119dzie tylko marn\u0105 podr\u00f3bk\u0105 albo karykatur\u0105 dostojnego wzorca.<\/p>\n\n\n\n
Regu\u0142y w rodzaju \u201epokazywa\u0107 wszystkich\u201d, \u201eunika\u0107 radykalnych ocen\u201d, \u201epozwoli\u0107 wypowiedzie\u0107 si\u0119 wszystkim stronom konfliktu\u201d ani nie s\u0105 tak kruche w swej niedo\u015bcig\u0142ej szlachetno\u015bci, \u017ceby zaraz musia\u0142y je chroni\u0107 specjalna ustawa i Wysoki Urz\u0105d, bo nikt inny poza mediami publicznymi nie b\u0119dzie chcia\u0142 i umia\u0142 si\u0119 nimi kierowa\u0107, ani te\u017c nie s\u0105 doskona\u0142e i niepodwa\u017calne. \u015acis\u0142e stosowanie si\u0119 do nich prowadzi do notorycznego pokazywania cham\u00f3w, ob\u0142udnego powstrzymywania si\u0119 od nazywania chamstwa chamstwem (a czasem nawet zbrodni zbrodni\u0105!) oraz emitowania k\u0142amliwych, haniebnych i bezczelnych twierdze\u0144, rzekomo chronionych klauzul\u0105 \u201eka\u017cdy ma prawo do w\u0142asnego zdania i do wypowiedzi\u201d. Prawo ma, tylko dlaczego za moje pieni\u0105dze? Niech gada bzdury i rzuca kalumnie za swoje czy na swoim.<\/p>\n\n\n\n
Szczytne idea\u0142y i regu\u0142y publicznych medi\u00f3w okazuj\u0105 si\u0119 nie takie znowu szczytne, gdy przyjrze\u0107 si\u0119 temu, do czego nieuchronnie prowadz\u0105. A prowadz\u0105 do oportunizmu, hipokryzji, robienia dobrej miny do z\u0142ej gry, neutralno\u015bci wobec z\u0142a pod pozorem bezstronno\u015bci. A nak\u0142ada si\u0119 na to w dodatku niewiele s\u0142absza ni\u017c w mediach prywatnych obsesja ogl\u0105dalno\u015bci, kt\u00f3ra prowadzi nie tylko do rugowania lub przenoszenia na pory nocne program\u00f3w ambitnych, lecz przede wszystkim do g\u0142upkowatego lizusostwa wobec widz\u00f3w, \u0142aszenia si\u0119 do gawiedzi, schlebiania jej gustom i jej ego. O zakulisowej grze medi\u00f3w publicznych z partiami politycznymi ju\u017c rozwodzi\u0107 si\u0119 nie b\u0119d\u0119. Tym bardziej \u017ce akurat w Polsce gra si\u0119 sko\u0144czy\u0142a \u2013 media publiczne s\u0105 tylko tym, czym by\u0142y w PRL, czyli tub\u0105 w\u0142adzy. Nie sta\u0142oby si\u0119 tak, gdyby\u2026 nie zosta\u0142y w por\u0119 zlikwidowane.<\/p>\n\n\n\n
Najwy\u017csza powaga, kt\u00f3r\u0105 ma w ideologii medi\u00f3w publicznych \u201eopinia publiczna\u201d (kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy z jednej strony \u201eformowa\u0107\u201d, a z drugiej \u201eliczy\u0107 si\u0119 z ni\u0105\u201d), to w istocie uog\u00f3lniony Widz \u2013 statystyczne monstrum, kt\u00f3re na szcz\u0119\u015bcie w rzeczywisto\u015bci nie istnieje. Ot\u00f3\u017c ludzie s\u0105 r\u00f3\u017cni, r\u00f3\u017cnie gadaj\u0105, a z tego gadania nie wynika \u017cadna jedno\u015b\u0107 ani harmonia. Nie ma \u017cadnego \u201epublicznego wielog\u0142osu\u201d, polifonicznej, ch\u00f3ralnej \u201ejedno\u015bci w wielo\u015bci\u201d. Nie ma \u017cadnej opinii publicznej! A skoro nie ma opinii publicznej, to nie potrzeba te\u017c dla niej \u017cadnego forum ani tuby, ani platformy, ani sceny, ani \u017cadnej innego metaforycznego widma uzasadniaj\u0105cego formu\u0142\u0119 \u201etelewizji publicznej\u201d. Ci, co wydumali sobie opini\u0119 publiczn\u0105, wydumali sobie r\u00f3wnie\u017c publiczne media. Taka metafizyka stosowana.<\/p>\n\n\n\n
Metafizyk\u0119 mamy te\u017c w dziedzinie w\u0142asno\u015bci. W\u015br\u00f3d dziwotwor\u00f3w zwanych jednoosobowymi sp\u00f3\u0142kami skarbu pa\u0144stwa TVP zajmuje miejsce honorowe. Czyje toto w\u0142a\u015bciwie jest, ta telewizja publiczna? Rz\u0105dowa \u2013 nie, cho\u0107 w zasadzie pa\u0144stwowa. Wi\u0119c mo\u017ce troch\u0119 prywatna? Nie. No to spo\u0142eczna? Tak jak w socjalizmie? Nieee. Przecie\u017c \u017cyjemy w kapitalizmie! No to czyja? Mo\u017ce spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego? Ale kt\u00f3re to obywatelskie? Ten wygolony z piwem, co ogl\u0105da mecz, to on te\u017c jest \u201espo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie\u201d? A jak nie, to ta telewizja ju\u017c nie jego? No, jego te\u017c ta telewizja jest.<\/p>\n\n\n\n
Czyli jednak spo\u0142eczna? Tak troch\u0119 pa\u0144stwowa, bo \u201eskarb pa\u0144stwa\u201d i pa\u0144stwo j\u0105 pilnuje, \u017ceby wszetecze\u0144stw nie pokazywa\u0142a i \u017ceby byle kto albo jaki partyjniak ni\u0105 nie rz\u0105dzi\u0142. Ale te\u017c troch\u0119 niepa\u0144stwowa, bo i zarobi\u0107 musi sama na siebie (well, with a little help from abonament) i ministrom od niej wara (aha, za PiS i to si\u0119 zmieni\u0142o\u2026). Teraz wyznaj si\u0119, cz\u0142owieku, je\u015bli\u015b nie Sokratesem, jaka to idea. Lewicowa czy liberalna? A mo\u017ce to ju\u017c \u017cadna r\u00f3\u017cnica? Tak czy owak, pewnie to jest jaka\u015b idea demokratyczna. A je\u015bli tak, to telewizja publiczna mia\u0142aby nas w pewnym sensie reprezentowa\u0107 albo pomaga\u0107 nam wp\u0142ywa\u0107 na rz\u0105d? Jako\u015b nigdy nie do\u015bwiadczy\u0142em tych \u0142ask z jej strony. A ju\u017c nie bardziej ni\u017c ze strony nadawc\u00f3w prywatnych, wzgardliwie zwanych komercyjnymi. Wr\u0119cz odwrotnie \u2013 to raczej rz\u0105d, poprzez telewizj\u0119, wp\u0142ywa na nas.<\/p>\n\n\n\n
Koronny argument na rzecz medi\u00f3w publicznych jest taki, \u017ce prywatni nadawcy (cz\u0119sto zagraniczni), goni\u0105cy za zyskiem i maj\u0105cy swe polityczne upodobania oraz spo\u0142eczne \u201egrupy docelowe\u201d, nie s\u0105 w stanie obiektywnie prezentowa\u0107 spraw polityki ani emitowa\u0107 ambitnych, kulturalnych i edukacyjnych program\u00f3w, kt\u00f3rych ogl\u0105dalno\u015b\u0107 (s\u0142uchalno\u015b\u0107) nie jest wysoka. Co do pierwszej cz\u0119\u015bci argumentu, to po prostu jest on sprzeczny z faktami \u2013 prywatni nadawcy mog\u0105 by\u0107 nawet lepsi w pokazywaniu polityki od nadawcy publicznego (abstrahuj\u0105c ju\u017c od obecnej sytuacji w Polsce, gdzie medi\u00f3w publicznych de facto<\/em> nie ma). Co do drugiej cz\u0119\u015bci, to, oczywi\u015bcie, telewizja publiczna r\u00f3wnie\u017c nie jest w stanie produkowa\u0107, emitowa\u0107 i sprzeda\u0107 z zyskiem ambitnych program\u00f3w, w zwi\u0105zku z czym trzeba jej za te programy p\u0142aci\u0107 z abonamentu i bud\u017cetu.<\/p>\n\n\n\n Tylko dlaczego to niby prywatni nadawcy, gdyby im r\u00f3wnie\u017c za to p\u0142aci\u0107, nie mieliby r\u00f3wnie dobrze realizowa\u0107 tych zada\u0144? Je\u015bli pa\u0144stwo decyduje si\u0119 przeznacza\u0107 na takie cele jakie\u015b \u015brodki, to dlaczego oferuje je jednemu tylko przedsi\u0119biorstwu? Czy dlatego, \u017ce ma nad nim kontrol\u0119? A jak\u017ce! Media publiczne pe\u0142ni\u0105 tu nieformaln\u0105 funkcj\u0119 cenzorsk\u0105. Przecie\u017c cz\u0119sto w ko\u0144cu to prywatne firmy produkuj\u0105 owe tak po\u017c\u0105dane ambitne programy dla medi\u00f3w publicznych, kt\u00f3re odgrywaj\u0105 tu rol\u0119 arbitralnego zleceniodawcy. Gdyby mia\u0142o by\u0107 sprawiedliwie i transparentnie, odpowiedni urz\u0105d og\u0142asza\u0142by przetargi na realizacj\u0119 i emisj\u0119 program\u00f3w na okre\u015blone tematy, a rozstrzygaj\u0105ca takie konkursy komisja sk\u0142ada\u0142aby si\u0119 z nominowanych przez \u015brodowiska naukowe i artystyczne specjalist\u00f3w, wspieranych przez znawc\u00f3w zagadnie\u0144 technicznych i finansowo-organizacyjnych. Nier\u00f3wno\u015b\u0107 w dost\u0119pie podmiot\u00f3w do \u015brodk\u00f3w wydatkowanych przez pa\u0144stwo na kreowanie program\u00f3w telewizyjnych nie ma \u017cadnego uzasadnienia.<\/p>\n\n\n\n Dochodzimy w ten spos\u00f3b do dra\u017cliwej kwestii abonamentu radiowo-telewizyjnego. Jest on danin\u0105 publiczn\u0105 przeznaczon\u0105 na cele kulturalne i edukacyjne, uzasadnian\u0105 ponadto politycznie \u2013 jako czynnik umacniania demokracji. Ratuj si\u0119, kto mo\u017ce, przed wysokimi urz\u0119dami od umacniania demokracji! Czy jednak nie mo\u017cna by zachowa\u0107 abonamentu, gdyby z jego dobrodziejstw mogli korzysta\u0107 sprawiedliwie wszyscy nadawcy, gotowi podj\u0105\u0107 si\u0119 wyznaczonych ustaw\u0105 zada\u0144 kulturalnych i edukacyjnych lub przynajmniej przyst\u0119powa\u0107 do konkurs\u00f3w na zamawiane produkcje?<\/p>\n\n\n\n S\u0105dz\u0119, \u017ce jest to do pomy\u015blenia bez jawnego gwa\u0142tu na poczuciu sprawiedliwo\u015bci. To, co jest teraz, to bowiem jawna niesprawiedliwo\u015b\u0107. Ka\u017cde dziecko rozumie, \u017ce nie mo\u017cna nikogo zmusza\u0107 do p\u0142acenia za co\u015b, z czego nie korzysta i korzysta\u0107 nie chce. A przecie\u017c domniemanie, \u017ce ka\u017cdy, kto ma telewizor lub radio, w\u0142\u0105cza publiczne rozg\u0142o\u015bnie, dawno ju\u017c przesta\u0142o by\u0107 zasadne. Nie jest te\u017c prawd\u0105, \u017ce abonament zast\u0119puje dochody z reklam, bo w mediach publicznych reklam \u2013 cz\u0119sto do\u015b\u0107 wulgarnych \u2013 jest mn\u00f3stwo.<\/p>\n\n\n\n Media publiczne s\u0105 moralnie podejrzane i niewiarygodne. Ich formu\u0142a jest od strony ekonomicznej niesp\u00f3jna, abonament, z kt\u00f3rego w po\u0142owie si\u0119 utrzymuj\u0105, jest niesprawiedliwy, je\u015bli nie korzystaj\u0105 z niego inne stacje, a rola politycznowychowawcza \u2013 uzurpatorska. Publiczne radio i telewizja w gruncie rzeczy rz\u0105dz\u0105 si\u0119 zasad\u0105 oportunizmu. Pod pozorem sprawiedliwo\u015bci, rozwagi i pluralizmu dba si\u0119 g\u0142\u00f3wnie o to, aby kogo\u015b nie urazi\u0107, kogo\u015b nie pomin\u0105\u0107, nie napyta\u0107 sobie jakiej\u015b biedy, nie narazi\u0107 na zarzut sprzeniewierzenia si\u0119 etosowi publicznych \u015brodk\u00f3w przekazu.<\/p>\n\n\n\n W konsekwencji ho\u0142duje si\u0119 ba\u0142amutnej interpretacji idei r\u00f3wno\u015bci (m\u0119drcowi i chamowi po r\u00f3wno czasu i uwagi) i bezstronno\u015bci, kt\u00f3ra w tej karykaturalnej formie polega na uprzedzaj\u0105cej poprawno\u015bci politycznej, zakazuj\u0105cej np. nazywania morderc\u00f3w mordercami, a mafii mafi\u0105. Nadto z powodu og\u00f3lnego oportunizmu, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jeszcze wzgl\u0119dy ekonomiczne, media publiczne gorliwie schlebiaj\u0105 wszelkim gustom wyst\u0119puj\u0105cym w przyrodzie, jak gdyby nigdy nic, serwuj\u0105c mieszank\u0119 kultury wy\u017cszej, kultury masowej, kultury prostaczej, seksu i\u2026 religii. Sprawia to og\u00f3lne wra\u017cenie bezmy\u015blno\u015bci i infantylizmu. Ten stan rzeczy nie licuje z powag\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3re tak czy inaczej jest patronem nadawc\u00f3w publicznych. Co gorsza, autorytet pa\u0144stwa przenosi si\u0119 na media publiczne, maj\u0105ce w dodatku przywilej starsze\u0144stwa w stosunku do reszty nadawc\u00f3w, przez co nadawcy prywatni spontanicznie na\u015bladuj\u0105 z\u0142e wzorce \u201edemokratycznej kultury medialnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Gdy upadnie re\u017cim PiS, przyjdzie czas na ogromne reformy, zabezpieczaj\u0105ce pa\u0144stwo przed tego rodzaju zamachem na jego fundamentalne warto\u015bci, jakiego dopu\u015bci\u0142 si\u0119 Kaczy\u0144ski ze swoimi lud\u017ami. By\u0107 mo\u017ce w nat\u0142oku tych reform nowa w\u0142adza zdecyduje si\u0119 na krok radykalny i nowatorski \u2013 likwidacj\u0119 niepowa\u017cnych i dysfunkcyjnych medi\u00f3w publicznych.<\/p>\n\n\n\n Jest to po\u017c\u0105dane tym bardziej, \u017ce \u2013 jak si\u0119 przekonali\u015bmy \u2013 mo\u017cna je w ci\u0105gu jednej nocy zamieni\u0107 w partyjn\u0105 gadzin\u00f3wk\u0119. Wbrew pozorom nie jest to wcale takie trudne. Konstytucja nic o mediach publicznych nie m\u00f3wi \u2013 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji czuwa\u0107 ma nad \u0142adem medialnym, kt\u00f3ry przecie\u017c wcale nie musi polega\u0107 na tym, \u017ce ponad wszystkimi nadawcami stoi uprzywilejowana Telewizja Polska i Polskie Radio.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z maili Dworczyka zn\u00f3w dowiadujemy si\u0119, jak rz\u0105dz\u0105cy traktuj\u0105 publiczn\u0105 agencj\u0119 prasow\u0105. W ich poj\u0119ciu nale\u017cy ona do nich, czyli do rz\u0105du. R\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy \u201epublicznym\u201d i \u201erz\u0105dowym\u201d jest faktycznie bardzo niejasna i iluzoryczna. Gdy upadnie PiS, powr\u00f3ci zapewne kwestia likwidacji szczeg\u00f3lnie skompromitowanej telewizji TVP Info. Powr\u00f3ci te\u017c zapewne kwestia coraz bardziej absurdalnego i niesprawiedliwego abonamentu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5490,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[317,526,320],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5487"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5487"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5491,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5487\/revisions\/5491"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}