tutaj<\/a>) wywo\u0142a\u0142 sprzeciw wielu moich znajomych, kt\u00f3rzy najwyra\u017aniej uwa\u017caj\u0105, \u017ce m\u00f3wienie czegokolwiek, co mog\u0142oby zosta\u0107 zinterpretowane jako admiracja kultury rosyjskiej, jest dzia\u0142aniem na rzecz Putina, a tym samym zachowaniem nielojalnym wzgl\u0119dem walcz\u0105cej Ukrainy.<\/p>\n\n\n\nG\u0142\u0119boko si\u0119 z tym nie zgadzam, bo nawet tworzenie ukrai\u0144skiej to\u017csamo\u015bci narodowej w du\u017cej mierze zale\u017cy w\u0142a\u015bnie od umiej\u0119tno\u015bci zaakceptowania przez Ukrai\u0144c\u00f3w kultury rosyjskiej jako cz\u0119\u015bci w\u0142asnego dziedzictwa. Polak\u00f3w dotyczy to r\u00f3wnie\u017c, cho\u0107 w znacznie mniejszym stopniu.<\/p>\n\n\n\n
Popieram natomiast bojkot, kt\u00f3ry ma znaczenie symboliczne, s\u0142u\u017c\u0105c wyra\u017ceniu empatii wobec Ukrai\u0144c\u00f3w i solidarno\u015bci z nimi, a jednocze\u015bnie utrudnia wykorzystywanie przez Rosjan w\u0142asnej pot\u0119gi kulturowej jako narz\u0119dzia walki w sferze wizerunku i presti\u017cu. Bojkot ma sens, lecz jest dzia\u0142aniem dora\u017anym. Uznanie go za wst\u0119p do trwa\u0142ego wykluczenia rosyjskiej kultury ze sceny cywilizowanego \u015bwiata jest absurdem. Nie czynimy tego wzgl\u0119dem Niemiec ani Chin, ani \u017cadnego mocarstwa maj\u0105cego z\u0142\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 albo i tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Nie bojkotujemy Bacha pisz\u0105cego muzyk\u0119 religijn\u0105, mimo \u017ce by\u0142 Niemcem, a i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki ma na sumieniu ca\u0142kiem jeszcze \u015bwie\u017ce zbrodnie. Nie znaczy to jednak, \u017ce nie nale\u017ca\u0142o darowa\u0107 sobie wykonania Bachowskich pasji akurat w dniach, gdy odkopywane by\u0142y masowe groby dzieci zam\u0119czonych w irlandzkich czy kanadyjskich \u201eprzytu\u0142kach\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Bojkot ma sens, lecz trzeba go prowadzi\u0107 z g\u0142ow\u0105, wedle jakich\u015b rozumnych zasad i w okre\u015blonym horyzoncie czasowym. Przede wszystkim jednak\u017ce trzeba wiedzie\u0107, jakie chce si\u0119 w ten spos\u00f3b osi\u0105gn\u0105\u0107 cele. Polityka bojkotu musi by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 polityki kulturalnej. Wydaje si\u0119, \u017ce w Polsce tak nie jest, a bojkot nosi cechy paniki moralnej. To nie wypada. Trzeba zdoby\u0107 si\u0119 na refleksj\u0119 i sformu\u0142owanie sp\u00f3jnej koncepcji bojkotu. Inaczej b\u0119dzie niewiele wart\u0105 dziecinad\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wielu artyst\u00f3w rosyjskich straci\u0142o kontrakty zagraniczne \u2013 i to mo\u017cna zrozumie\u0107, jakkolwiek nierozr\u00f3\u017cnianie w\u015br\u00f3d nich takich, kt\u00f3rzy popieraj\u0105 wojn\u0119, oraz takich, kt\u00f3rzy si\u0119 od niej odcinaj\u0105, te\u017c nie jest sprawiedliwe. Trzeba zachowa\u0107 jak\u0105\u015b elastyczno\u015b\u0107. Czy Anna Netrebko wystarczaj\u0105co mocno opowiedzia\u0142a si\u0119 za pokojem, czy te\u017c mo\u017ce zrobi\u0142a tylko tyle, ile uzna\u0142a za niezb\u0119dne dla utrzymania zlece\u0144 z Zachodu? Nie mnie to os\u0105dza\u0107. Domagam si\u0119 jedynie tego, aby dyrektorzy teatr\u00f3w operowych wykazali si\u0119 odwag\u0105 dokonywania tego rodzaju ocen, zamiast podejmowa\u0107 decyzje hurtowe i blankietowe. Oportunizm, bezradno\u015b\u0107 i brak szacunku dla sprawiedliwo\u015bci bardzo cz\u0119sto przebiera si\u0119 w szatki szlachetnej zasadniczo\u015bci. Takie szatki trzeba z oportunist\u00f3w zdziera\u0107. Podobnie nale\u017cy czyni\u0107 z szanta\u017cystami moralnymi, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 uczyni\u0107 nas wsp\u00f3\u0142winnymi rosyjskich zbrodni z powodu zg\u0142aszania w\u0105tpliwo\u015bci odno\u015bnie do jak najdalej posuni\u0119tego bojkotu. Dla moralnych szanta\u017cyst\u00f3w nie ma miejsca w cywilizowanej wymianie zda\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Kontrakty stracili r\u00f3wnie\u017c muzycy maj\u0105cy w tym sezonie wykonywa\u0107 utwory rosyjskich kompozytor\u00f3w. Tu te\u017c trzeba zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107. Czy s\u0142uszne jest, aby czyja\u015b ci\u0119\u017cka praca zwi\u0105zana z przygotowaniami do koncert\u00f3w mia\u0142a w ca\u0142o\u015bci i\u015b\u0107 na marne? Jako\u015b to trzeba za\u0142atwi\u0107. W gr\u0119 wchodzi dopuszczenie ju\u017c zaplanowanych koncert\u00f3w, odsuni\u0119cie ich w czasie b\u0105d\u017a jaka\u015b forma rekompensaty \u2013 dajmy na to, zaproszenie do wykonania innego repertuaru.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie jest z teatrem. Teatr Polski w Warszawie nie zrezygnowa\u0142 z wystawiania \u201eWi\u015bniowego sadu\u201d. Za to aktorzy wychodz\u0105 do uk\u0142on\u00f3w z ukrai\u0144skimi flagami. Mo\u017ce to nieco naiwne, lecz skuteczne. Sztuki nie zdj\u0119to, lecz solidarno\u015b\u0107 z Ukrain\u0105 zosta\u0142a jasno zamanifestowana. Za to \u201eBorys Godunow\u201d w Teatrze Wielkim \u2013 Operze Narodowej zosta\u0142 zdj\u0119ty. To jednak\u017ce zupe\u0142nie inna sytuacja ni\u017c z \u201eWi\u015bniowym sadem\u201d. \u201eBorys Godunow\u201d to rzecz \u015bci\u015ble polityczna, zwi\u0105zana z rosyjsk\u0105 polityczn\u0105 mitologi\u0105 narodow\u0105. W obecnej sytuacji naprawd\u0119 nie wypada tego gra\u0107. Mo\u017ce w przysz\u0142ym sezonie. Jak wida\u0107, wa\u017cnym kryterium bojkotu jest tre\u015b\u0107 i wymowa dzie\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Najbardziej niepokoj\u0105ce s\u0105 jednak\u017ce przypadki, w kt\u00f3rych o bojkocie mia\u0142aby decydowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 artysty, a nie jego post\u0119powanie, wybory \u017cyciowe b\u0105d\u017a tre\u015b\u0107 i wymowa jego dzie\u0142. Je\u015bli Sznitke przeszed\u0142 przez sito, to nie powinno si\u0119 tego t\u0142umaczy\u0107 jego pochodzeniem. Lecz je\u015bli nie pochodzenie tu zawa\u017cy\u0142o, to co? Martwi mnie przypadek Wajnberga, warszawskiego \u017byda, emocjonalnie bardzo zwi\u0105zanego z Polsk\u0105. Nie chcia\u0142bym, \u017ceby \u0142askawie pozwolono mu istnie\u0107 w Polsce pomimo bojkotu kultury rosyjskiej tylko dlatego, \u017ce by\u0142 w jakiej\u015b mierze polskim artyst\u0105, a w dodatku \u201emia\u0142 szcz\u0119\u015bcie\u201d nie by\u0107 etnicznym Rosjaninem. Chyba on sam by sobie takiego biletu do Warszawy nie \u017cyczy\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Sk\u0105din\u0105d karanie bojkotem Mieczys\u0142awa Wajnberga, kt\u00f3ry uciek\u0142 z Polski przed Niemcami i sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia w ZSRR, b\u0119d\u0105c si\u0142\u0105 rzeczy sowieckim kompozytorem, by\u0142oby absurdem. By\u0142aby to przecie\u017c po\u015bmiertna szykana wobec kogo\u015b, kto przez ca\u0142e lata \u017cy\u0142 w obawie przed szykanami. Mia\u0142by si\u0119 ich doczeka\u0107 nie ze strony re\u017cimu sowieckiego, lecz jego wrog\u00f3w? Tylko za to, \u017ce by\u0142 pod w\u0142adz\u0105 tego\u017c re\u017cimu i stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 kontrolowanej przez niego rzeczywisto\u015bci?<\/p>\n\n\n\n
By\u0142oby to doprawdy zwyci\u0119stwo rosyjskich satrap\u00f3w, \u0142\u0105cznie z Putinem, kt\u00f3rzy po\u015brednio i przekornie wykazaliby tutaj swoj\u0105 sprawczo\u015b\u0107. To dzi\u0119ki nim bowiem bojkot takiego Wajnberga m\u00f3g\u0142by doj\u015b\u0107 do skutku. Zastan\u00f3wmy si\u0119, czy odpowiedzi\u0105 na opresyjny ustr\u00f3j powinien by\u0107 opresyjny rygoryzm, kt\u00f3rego przejawem jest bojkot wycinaj\u0105cy wszystko, co powi\u0105zane z ogniskiem z\u0142a? Przypomina\u0142oby to spos\u00f3b post\u0119powania w\u0142adc\u00f3w feudalnych ksi\u0119stw i nowo\u017cytnych monarchii w czasie epidemii, gdy to ca\u0142kiem niewinnych ludzi, aczkolwiek \u2013 z racji przebywania na pewnym terenie \u2013 podejrzanych o \u201ezapowietrzenie\u201d, poddawano surowej, czasem wr\u0119cz \u015bmierciono\u015bnej kwarantannie.<\/p>\n\n\n\n
Gdzie drwa r\u0105bi\u0105, tam wi\u00f3ry lec\u0105, rzek\u0142by kto\u015b. Niestety, to nie jest zasada etyczna \u2013 nikogo nie nale\u017cy krzywdzi\u0107, je\u015bli mo\u017cna tego unikn\u0105\u0107. Podobnie z odpowiedzialno\u015bci\u0105 zbiorow\u0105. Spotyka si\u0119 j\u0105 na ka\u017cdym kroku, lecz je\u015bli istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107, aby wy\u0142\u0105czy\u0107 z niej kogo\u015b, kto na takie wy\u0142\u0105czenie zas\u0142uguje, to trzeba to zrobi\u0107. A Wajnberg nie u\u0142atwia\u0142 sobie \u017cycia wys\u0142ugiwaniem si\u0119 komunistom i tworzy\u0142 muzyk\u0119 nie na ich chwa\u0142\u0119, lecz dla ca\u0142ej ludzko\u015bci. Czy ma by\u0107 wykluczony, bo mia\u0142 sowieckie obywatelstwo? Moc\u0105 odpowiedzialno\u015bci zbiorowej, b\u0119d\u0105cej czym\u015b w rodzaju moralnej solidarno\u015bci a rebours<\/em>?<\/p>\n\n\n\nNiechaj te przyk\u0142ady b\u0119d\u0105\nilustracj\u0105 dla kilku zasad, kt\u00f3re proponuj\u0119 bra\u0107 pod uwag\u0119 przy podejmowaniu decyzji\n\u201ebojktowych\u201d.<\/p>\n\n\n\n
To\u017csamo\u015b\u0107 etniczna nie ma znaczenia. \u017badnego autora ani artysty nie mo\u017cna wyklucza\u0107 z powodu jego urodzenia oraz deklarowanej to\u017csamo\u015bci etnicznej. Nikogo nie mo\u017cna te\u017c \u201eratowa\u0107\u201d przed bojkotem z tego powodu. By\u0142oby to igranie z dyskryminacj\u0105, a wi\u0119c naruszeniem fundamentalnych warto\u015bci antyfaszystowskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/li> Obywatelstwo rosyjskie b\u0105d\u017a sowieckie ma znaczenie. Bojkot generalnie ma sens polityczny i dotyczy\u0107 mo\u017ce os\u00f3b obj\u0119tych \u201erosyjsko\u015bci\u0105\u201d b\u0105d\u017a \u201esowiecko\u015bci\u0105\u201d w sensie politycznym. Nie znaczy to, \u017ce ka\u017cdy obywatel Rosji powinien mu podlega\u0107. Nie mo\u017cemy przecie\u017c traktowa\u0107 tak samo kolaborant\u00f3w i dysydent\u00f3w. Nie ma te\u017c sensu bojkotowanie artyst\u00f3w ukrai\u0144skich b\u0119d\u0105cych obywatelami carskiej Rosji b\u0105d\u017a ZSRR \u2013 chyba \u017ce byliby to akurat zwolennicy traktowania Ukrainy jako prowincji rosyjskiej. W\u0105tpliwo\u015bci odno\u015bnie do takich rosyjsko-ukrai\u0144skich postaci powinni rozstrzyga\u0107 poproszeni o to kompetentni przedstawiciele kultury ukrai\u0144skiej. Ukrai\u0144ska to\u017csamo\u015b\u0107 to jedyny usprawiedliwiony wyj\u0105tek od zasady, aby o podleganiu bojkotowi nie decydowa\u0142a narodowo\u015b\u0107 tw\u00f3rcy. Bojkot Ukrai\u0144c\u00f3w jako cz\u0119\u015b\u0107 bojkotu skierowanego przeciwko Rosji by\u0142by przecie\u017c czym\u015b absurdalnym.<\/li> Ka\u017cdy tw\u00f3rca i artysta rosyjski, kt\u00f3rego dzia\u0142alno\u015b\u0107 i sztuka stawia\u0142y go w opozycji do caratu, Rosji sowieckiej czy re\u017cimu Putina, powinien by\u0107 wy\u0142\u0105czony z bojkotu. Szykanowanie rosyjskich opozycjonist\u00f3w b\u0105d\u017a os\u00f3b prze\u015bladowanych przez re\u017cim sowiecki by\u0142oby zwyk\u0142\u0105 pod\u0142o\u015bci\u0105. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 trzeba ich docenia\u0107 i nagradza\u0107. S\u0105 jednak\u017ce przypadki niejednoznaczne i w\u0105tpliwe. Powinni o nich rozstrzyga\u0107 znawcy przedmiotu, z zachowaniem daleko id\u0105cej ostro\u017cno\u015bci. Wobec przypadk\u00f3w w\u0105tpliwych nale\u017ca\u0142oby zachowa\u0107 rezerw\u0119, a wi\u0119c do bojkotu raczej je w\u0142\u0105cza\u0107.<\/li> Bojkotem powinny zosta\u0107 obj\u0119te wszelkie utwory o wymowie imperialistycznej oraz tw\u00f3rcy opowiadaj\u0105cy si\u0119 po stronie ideologii wielkoruskiej, a zw\u0142aszcza neguj\u0105cy prawa narodu ukrai\u0144skiego do samostanowienia. S\u0105 tu do podj\u0119cia bardzo trudne decyzje. Bo co z takim Dostojewskim?<\/li> Nale\u017cy mie\u0107 na uwadze rozr\u00f3\u017cnienie kultury wysokiej i popularnej. Bojkot rozrywki pochodzenia rosyjskiego nikogo nie obra\u017ca ani nie pozbawia dost\u0119pu do najcenniejszych d\u00f3br duchowych. \u201eRozrywka po rosyjsku\u201d by\u0142aby dzi\u015b obraz\u0105 dla Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 nawet je\u015bli mia\u0142by to by\u0107 niewinny \u201eWilk i Zaj\u0105c\u201d. Jednak\u017ce zupe\u0142nie inn\u0105 spraw\u0105 s\u0105 ju\u017c na przyk\u0142ad filmy Tarkowskiego.<\/li> Decyzja o bojkocie powinna odnosi\u0107 si\u0119 do tw\u00f3rcy oraz do dzie\u0142a, to znaczy bra\u0107 pod uwag\u0119 to, kim by\u0142 czy jest artysta oraz to, co zawiera si\u0119 w jego dziele. Satyry na carat albo ZSRR z pewno\u015bci\u0105 nie s\u0105 czym\u015b, co mo\u017cna by uzna\u0107 za wod\u0119 na m\u0142yn Putina. Z drugiej strony pisarze, kt\u00f3rym pozwolono takie satyry og\u0142asza\u0107 drukiem, miewali swoje dwuznaczne \u201ekoncesje\u201d od w\u0142adzy. Przyk\u0142adem Ilia Erenburg. Takie przypadki trzeba traktowa\u0107 indywidualnie i z zachowaniem daleko id\u0105cej ostro\u017cno\u015bci. Granica mi\u0119dzy krytyk\u0105 a afirmacj\u0105 cz\u0119sto si\u0119 w literaturze rosyjskiej zaciera.<\/li> Kryterium czasu powstania dzie\u0142a ma znaczenie. Bojkot bardzo dawno \u017cyj\u0105cych tw\u00f3rc\u00f3w oraz ich dzie\u0142 ma niewiele sensu. Nie brali oni bowiem udzia\u0142u w procesach prowadz\u0105cych do powstania rosyjskiego imperializmu. Co wi\u0119cej, czym bardziej cofamy si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107, tym trudniej odr\u00f3\u017cni\u0107 kultur\u0119 rosyjsk\u0105 od ukrai\u0144skiej (b\u0105d\u017a innych kultur prawos\u0142awnych i pobizantyjskich).<\/li><\/ol>\n\n\n\nS\u0105dz\u0119, \u017ce ka\u017cdy dyrektor teatru, festiwalu, wydawnictwa czy filharmonii powinien przemy\u015ble\u0107 swoj\u0105 polityk\u0119, bior\u0105c pod uwag\u0119 mniej wi\u0119cej taki zestaw kryteri\u00f3w. Powinien te\u017c szuka\u0107 rady fachowc\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie fachowc\u00f3w ukrai\u0144skich. Swoje decyzje powinien t\u0142umaczy\u0107 publiczno\u015bci, dbaj\u0105c jednocze\u015bnie o to, aby publiczno\u015b\u0107 nie mia\u0142a powod\u00f3w do w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dana plac\u00f3wka kultury solidaryzuje si\u0119 z Ukrain\u0105. Oczywi\u015bcie, plac\u00f3wki publiczne mog\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 pod presj\u0105 ze strony PiS i pana Gli\u0144skiego \u2013 to ju\u017c jednak\u017ce ca\u0142kiem inna historia.<\/p>\n\n\n\n
Zdj\u0119cie M. Wajnberga ze strony International Mieczys\u0142aw Weinberg Society.<\/em><\/p>\n\n\n\nNa tegorocznym Festiwalu Beethovenowskim nie b\u0119dzie muzyki kompozytor\u00f3w rosyjskich. B\u0119dzie jednak Requiem Alfreda Sznitke, kt\u00f3ry o tyle tylko nie by\u0142 kompozytorem rosyjskim, \u017ce mia\u0142 \u017cydowsko-niemieckie pochodzenie. Tym sposobem Sznitke otrzyma\u0142 premi\u0119 za \u017cydowsko\u015b\u0107 i niemiecko\u015b\u0107. Czy na pewno tego chcieli\u015bmy? Czy nie wchodzimy na bardzo grz\u0105ski grunt, uzale\u017cniaj\u0105c spos\u00f3b tratowania ludzi od ich etnosu, pochodzenia […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5819,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[324,1223,1228,1225,1227,1226,1224],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5815"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5820,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5815\/revisions\/5820"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5819"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/2022-04-08.png\")
<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"