W\u0142a\u015bnie trwaj\u0105 negocjacje g\u0142\u00f3wnych partii lewicowych decyduj\u0105ce o dalszym trwaniu ich wsp\u00f3\u0142pracy oraz o strategii wyborczej. Licz\u0105 mandaty i pieni\u0105dze. Z tej okazji kilka s\u0142\u00f3w na temat lewicy i wyzwa\u0144 moralnych, przed kt\u00f3rymi staje.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c lewica \u017cyje w rytm zmiany pokoleniowej. Nie tylko ona. Zawsze s\u0105 jacy\u015b \u201em\u0142odzi\u201d, kt\u00f3rzy depcz\u0105 po pi\u0119tach \u201estarym\u201d, obwiniaj\u0105c ich o s\u0142abo\u015b\u0107 i oportunizm, uwik\u0142anie w podejrzane kompromisy polityczne i brak wyczucia zmian. Lecz \u201estarzy\u201d si\u0119 \u0142atwo nie poddaj\u0105, kiwaj\u0105 g\u0142owami i m\u00f3wi\u0105 protekcjonalnie: w m\u0142odo\u015bci byli\u015bmy tak samo radykalni jak wy i s\u0105dzili\u015bmy, \u017ce \u015bwiat nale\u017cy do nas. Tak to od wiek\u00f3w m\u0142odzie\u0144czy narcyzm i naiwno\u015b\u0107 \u015bcieraj\u0105 si\u0119 ze starczym konformizmem i wyobcowaniem. Si\u0142\u0105 rzeczy wygrywaj\u0105 w ko\u0144cu m\u0142odzi, jakkolwiek w momencie triumfu nie jest to ju\u017c m\u0142odo\u015b\u0107 najpierwsza. Dzi\u015b nie mamy ju\u017c czasu gra\u0107 w t\u0119 gr\u0119. Walka w \u201eobozie post\u0119pu\u201d to dzisiaj niewybaczalna utrata energii. B\u00f3j to jest nasz ostatni.<\/p>\n\n\n\n
Przywilejem m\u0142odo\u015bci jest nonkonformizm, granicz\u0105cy z but\u0105. Ten jednak\u017ce nie wyklucza lizusostwa \u2013 przynajmniej w przypadku narcystycznych karierowicz\u00f3w, gotowych na przemian \u0142asi\u0107 si\u0119 i gry\u017a\u0107 zale\u017cnie od potrzeby, byleby tylko osi\u0105gn\u0105\u0107 cel. Opowiada o tym \u201ePsie serce\u201d Bu\u0142hakowa \u2013 rzecz o radzieckich komunistach, lecz przecie\u017c ca\u0142kiem uniwersalna. Naprzemienna brutalno\u015b\u0107 i przymilno\u015b\u0107 obecna jest we wszystkich hierarchicznych strukturach, przyci\u0105gaj\u0105cych ambitnych i niedowarto\u015bciowanych a g\u0142odnych karier myd\u0142k\u00f3w. Nie ma na to rady.<\/p>\n\n\n\n
Zjawisko to ma jednak\u017ce w przypadku organizacji politycznych, zw\u0142aszcza lewicowych, z natury swej bardzo uzale\u017cnionych od dobrych relacji z \u201emasami pracuj\u0105cymi miast i wsi\u201d, \u201eklas\u0105 ludow\u0105\u201d czy jakkolwiek to zwa\u0142 (albo nie zwa\u0142), odzwierciedlenie w stosunkach, jakie te organizacje maj\u0105 lub pragn\u0105 mie\u0107 ze swoj\u0105 publik\u0105. Masom si\u0119 schlebia, a potem, gdy ju\u017c najbardziej post\u0119powa z wszystkich partii otrzyma z r\u0105k ludu nale\u017cn\u0105 jej w\u0142adz\u0119, te same masy poucza si\u0119 i dyscyplinuje. Zanim to jednak nast\u0105pi, rozgrywa si\u0119 wy\u015bcig politycznych pochlebc\u00f3w, korz\u0105cych si\u0119 przed ludem i oskar\u017caj\u0105cych wzajemnie o niedostateczn\u0105 gorliwo\u015b\u0107 w tej \u201esolidarno\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Retoryka braterstwa ludu i z ludem jest wyr\u00f3\u017cnikiem lewicy, lecz pewne jej \u2013 nieco bardziej paternalistyczne i protekcjonalne \u2013 odmiany praktykowane s\u0105 przez wszelkich \u201epostpolitycznych\u201d populist\u00f3w. Nie ogl\u0105daj\u0105 si\u0119 oni na ideologi\u0119, bior\u0105c wszystko jak leci, byleby osi\u0105gn\u0105\u0107 sw\u00f3j cel. Jednak\u017ce cynizm i zak\u0142amanie polityk\u00f3w by\u0142oby a\u017c nazbyt widoczne i przez to nieskuteczne, gdyby nie hipokryzja klas wy\u017cszych, czyli elit spo\u0142ecznych. Zatrwo\u017cone o swoj\u0105 pozycj\u0119, za wszelk\u0105 cen\u0119 staraj\u0105 si\u0119 ukry\u0107 b\u0105d\u017a przynajmniej zamaskowa\u0107 swoj\u0105 supremacj\u0119 kulturow\u0105 i ekonomiczn\u0105, praktykuj\u0105c agresywny egalitaryzm, kt\u00f3ry odreagowuj\u0105\u00a0na koz\u0142ach ofiarnych wybranych spo\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w swojej w\u0142asnej kasty, maj\u0105cych \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 manifestowa\u0107 poczucie w\u0142asnej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
W egalitarnym spo\u0142ecze\u0144stwie rz\u0105dz\u0105 bowiem resentyment i miernota, a wszelka wy\u017cszo\u015b\u0107 czegokolwiek nad czymkolwiek, kogokolwiek nad kimkolwiek ob\u0142o\u017cona jest surowym tabu. Braterski terror egalitaryzmu daje elitom z\u0142udzenie niewidzialno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa w konfrontacji z rozdra\u017cnionym \u017cywio\u0142em wyemancypowanej masy. Tylko na jak d\u0142ugo? Obawiam si\u0119, \u017ce w czasie kryzysu maski zostan\u0105 zdarte i ka\u017cdy b\u0119dzie musia\u0142 zda\u0107 spraw\u0119 z tego, kim jest. I albo z godno\u015bci\u0105 o\u015bwiadczy swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i b\u0119dzie jej broni\u0142, albo zostanie wyrzucony na margines. Kryzys jest czasem dla odwa\u017cnych i prawdom\u00f3wnych. Zak\u0142amanie w momentach pr\u00f3by nie pop\u0142aca.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem w tle konflikt\u00f3w\npolitycznych przestraszone ofensyw\u0105 demagog\u00f3w elity wci\u0105\u017c uprawiaj\u0105 sw\u00f3j\ntch\u00f3rzliwie zajad\u0142y egalitaryzm, wierz\u0105c, \u017ce czym mocniej zacisn\u0105 powieki, tym\nbardziej nie b\u0119dzie wida\u0107 archaicznych demon\u00f3w hierarchii spo\u0142ecznej i\nkulturalnej. Siedz\u0105 w domach i roj\u0105 sobie, \u017ce gdy ju\u017c zadzia\u0142aj\u0105 r\u00f3wno\u015bciowe\nzakl\u0119cia wypowiadane przez kap\u0142an\u00f3w liberalnych elit i demony znikn\u0105, filister\nz intelektualist\u0105 odzyskaj\u0105 moralne prawo do istnienia i zachowania\nprzyzwoitych dochod\u00f3w. Trzeba jeszcze tylko pozby\u0107 si\u0119 ze swych szereg\u00f3w\nelitarystycznych heretyk\u00f3w, \u201eklasist\u00f3w\u201d kompromituj\u0105cych klas\u0119 intelektualn\u0105 w\noczach mas.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, gro\u017any demos<\/em> nie odpowie pi\u0119knym za nadobne \u2013 nigdy nie uzna \u201ewykszta\u0142conych z du\u017cego miasta\u201d, a tym bardziej intelektualist\u00f3w za r\u00f3wnych sobie. Gdy bowiem raz da\u0142 si\u0119 przekona\u0107, \u017ce w demokracji hierarchie klasowe nie obowi\u0105zuj\u0105, ka\u017cdy, kto si\u0119 przed ludem uni\u017cy, b\u0119dzie przez niego poni\u017cony, a kto jest bogaty, ten b\u0119dzie wywy\u017cszony. Prawo do wywy\u017cszania si\u0119 zachowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie kap\u0142an (z racji swych konszacht\u00f3w z si\u0142\u0105 wy\u017csz\u0105, kt\u00f3ra, nie wiadomo, by\u0107 mo\u017ce jednak istnieje), a bogacz, je\u015bli tylko \u201enie zapomnia\u0142, kim by\u0142\u201d, jak zawsze \u015bci\u0105ga pe\u0142ne podziwu i zazdro\u015bci spojrzenia onie\u015bmielonych i rozmarzonych \u201ezwyk\u0142ych ludzi\u201d. Reszta mo\u017ce zej\u015b\u0107 z chodnika albo zostanie zadeptana. Pariasem demoliberalnej wsp\u00f3lnoty staje si\u0119 za\u015b ubogi inteligent ze swoimi \u015bmiesznymi pretensjami do elitarno\u015bci. Teraz on musi zadba\u0107 o awans \u2013 wyrzec si\u0119 pretensji i wreszcie co\u015b zarobi\u0107, aby zyska\u0107 szacunek.<\/p>\n\n\n\n Potrzebujemy \u015bwiata, w kt\u00f3rym opr\u00f3cz zakl\u0119\u0107 o powszechnej r\u00f3wno\u015bci i szacunku dla ka\u017cdego cz\u0142owieka b\u0119dzie jeszcze miejsce na oceny moralne i s\u0105dy smaku. Je\u015bli kultura liberalna, pozbawiona k\u0142\u00f3w i pazur\u00f3w, nie b\u0119dzie zdolna do tworzenia silnych, ciesz\u0105cych si\u0119 autorytetem elit, aktywnie broni\u0105cych warto\u015bci politycznych i cywilizacyjnych przed prostactwem i dziko\u015bci\u0105, wolne miejsce bardzo ch\u0119tnie zajm\u0105 \u201enowe elity\u201d, czyli si\u0142y konserwatywne i reakcyjne, mog\u0105ce liczy\u0107 na dobry kontakt z demosem<\/em>, kt\u00f3ry wszak zachowa\u0142 ukryt\u0105 t\u0119sknot\u0119 za kr\u00f3lem i kap\u0142anem. \u201eRedystrybucja presti\u017cu\u201d, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, to nie s\u0105 czcze pogr\u00f3\u017cki.<\/p>\n\n\n\n XIX-wieczny liberalizm zaoferowa\u0142 masom emancypacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 na d\u0142ugi czas zapami\u0119tano jako \u201eawans spo\u0142eczny\u201d i \u201eprzywr\u00f3cenie godno\u015bci\u201d klasom ni\u017cszym \u2013 najpierw mieszcza\u0144stwu, potem klasie robotniczej, ch\u0142opom, a w ko\u0144cu kobietom. Kolejne grupy ludno\u015bci mog\u0142y spojrze\u0107 w d\u00f3\u0142 i w przesz\u0142o\u015b\u0107, raduj\u0105c si\u0119 swemu \u201ewysferzeniu\u201d. Gdy jednak proces emancypacji obj\u0105\u0142 ju\u017c ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo, rado\u015b\u0107 si\u0119 sko\u0144czy\u0142a. Nikt ju\u017c nie mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 lepszym, bo nie ma od kogo. Co gorsza, nie mo\u017cna te\u017c aspirowa\u0107 do kolejnych awans\u00f3w, bo imperatyw r\u00f3wno\u015bci i obdarowanie wszystkich bez wyj\u0105tku r\u00f3wn\u0105 godno\u015bci\u0105, niczym jakim\u015b moralnym \u201edochodem gwarantowanym\u201d, zni\u00f3s\u0142 hierarchie i odebra\u0142 przyjemno\u015b\u0107 aspirowania do wy\u017cszych sfer.<\/p>\n\n\n\n Oszukane i zdezorientowane \u201edrobnomieszcza\u0144stwo\u201d (tak do niedawna nazywano masowy produkt emancypacji), zorientowawszy si\u0119, \u017ce dana po r\u00f3wno ka\u017cdemu \u201egodno\u015b\u0107\u201d niewiele jest warta, odpowiedzia\u0142o na to z\u0142o\u015bci\u0105 na liberalne elity, kt\u00f3re do tej paradoksalnej sytuacji doprowadzi\u0142y. W rezultacie przesta\u0142o je szanowa\u0107, wybieraj\u0105c do w\u0142adzy ju\u017c nie \u201elepszych\u201d (wszak nikt nie jest lepszy), lecz po prostu przeci\u0119tnych cz\u0142onk\u00f3w swej wielkiej masy.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem szczytne idea\u0142y demokratycznej kultury liberalnej zosta\u0142y zdegradowane do postaci kar\u0142owatej i karykaturalnej. Pa\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 w oczach wyemancypowanych mas us\u0142ugodawc\u0105, r\u00f3wno\u015b\u0107 \u2013 nihilistycznym zakazem formu\u0142owania ocen, kt\u00f3re mog\u0142yby kogo\u015b wywy\u017cszy\u0107, a kogo\u015b innego poni\u017cy\u0107, wolno\u015b\u0107 za\u015b przybra\u0142a posta\u0107 arogancji i nieliczenia si\u0119 z innymi lud\u017ami. Upadek idea\u0142\u00f3w republika\u0144skich, z kt\u00f3rych mimo wszystko korzysta\u0142a liberalna demokracja, a wraz z tym upadek autorytetu instytucji politycznych ods\u0142oni\u0142y nagi korze\u0144 spo\u0142ecznej aksjologii, kt\u00f3rym jest podziw dla bogactwa i l\u0119k przed mocami zakl\u0119tymi w kap\u0142a\u0144skich rekwizytach. Historia zatoczy\u0142a ko\u0142o \u2013 epopeja nowoczesno\u015bci dobieg\u0142a ko\u0144ca, a na opustosza\u0142ej scenie panosz\u0105 si\u0119 anachroniczni i trywialni uzurpatorzy.<\/p>\n\n\n\n I co teraz? Je\u015bli chcemy stawi\u0107 czo\u0142a wojnie w Ukrainie, globalnemu\nociepleniu, bombie demograficznej i rozpanoszeniu sztucznej inteligencji na\nus\u0142ugach Wielkich Braci, niezb\u0119dne jest zachowanie liberalnego uniwersalizmu,\npozwalaj\u0105cego realizowa\u0107 wielkie projekty naprawcze w skali globalnej. Je\u015bli\nmamy obroni\u0107 si\u0119 przed wulgarn\u0105 reakcj\u0105, wype\u0142niaj\u0105c\u0105 pr\u00f3\u017cni\u0119 po liberalnej\ndemokracji, niezb\u0119dne jest wzmocnienie realnych wsp\u00f3lnot spo\u0142ecznych na\npoziomie miast, region\u00f3w i kraj\u00f3w. Nihilizm otwiera wrota plemiennemu\nfeudalizmowi, kt\u00f3ry rz\u0105dzi za pomoc\u0105 pobudzania pychy, siania zabobonnych l\u0119k\u00f3w\ni propagowania bezwzgl\u0119dnego egoizmu. To prosta droga do faszyzmu. Bez\nantynihilistycznej kontrrewolucji elit nasz \u015bwiat pogr\u0105\u017cy si\u0119 w chaosie. Lecz\nstawi\u0107 czo\u0142a demagogom mo\u017ce tylko kto\u015b odwa\u017cny i gotowy na pora\u017ck\u0119. Z odwag\u0105\nza\u015b u nas krucho.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli nie chcemy umiera\u0107 pod\njarzmem nowego \u015bredniowiecza, musimy na nowo sta\u0107 si\u0119 elitami liberalnymi\ngodnymi tego miana. Musimy znale\u017a\u0107 w sobie hart ducha, dum\u0119 i odwag\u0119, by\nnazywa\u0107 rzeczy po imieniu i trzyma\u0107 si\u0119 zasad godnych ludzi honoru. Z\nma\u0142odusznym, l\u0119kliwym oportunizmem, praktykowanym pod pretekstem szacunku dla\ngodno\u015bci ka\u017cdego cz\u0142owieka, zaj\u015b\u0107 mo\u017cemy jedynie do masowych grob\u00f3w ofiar wojny\nklimatycznej. Wrogowie kultury i wolno\u015bci nie znikn\u0105, gdy przestaniemy nazywa\u0107\nich wrogami.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli nie wypowiemy wojny egoizmowi, pysze i uprzedzeniom, demagodzy nas wyprzedz\u0105 i poka\u017c\u0105 ludowi swoje \u201eprzewarto\u015bciowanie wszystkich warto\u015bci\u201d, swoj\u0105 przewrotn\u0105 wersj\u0119 antynihilizmu. Co to takiego? Ano s\u0142ynna ideologia \u201epowrotu do normalno\u015bci\u201d, czyli faszyzm. Faszyzm to szydercza buta oszukanych mas, przed kt\u00f3rymi niegdy\u015b otwarto drzwi do kultury i \u201erzeczy wsp\u00f3lnych\u201d, a tam zamiast os\u00f3b godnych szacunku napotka\u0142y wielkich kapitalist\u00f3w w T-shirtach, wystraszonych biurokrat\u00f3w, ob\u0142udnych marketer\u00f3w, spin-doktor\u00f3w i sprzedawc\u00f3w dealuj\u0105cych produkty politycznego kapitalizmu.<\/p>\n\n\n\n Zap\u0142acili\u015bmy wysok\u0105 cen\u0119 za b\u0142aze\u0144stwo i cynizm, ob\u0142ud\u0119 i tch\u00f3rzostwo, konformizm i interesowno\u015b\u0107, za oportunizm i ten nieszcz\u0119sny protekcjonalno-przymilny stosunek do mas przeradzaj\u0105cy si\u0119 w brak szacunku do samych siebie. Je\u015bli posuniemy si\u0119 jeszcze jeden krok dalej na tej drodze, katastrofa czeka nie tylko nas, czyli niewydarzone i coraz bardziej w\u0105tpliwe elity, lecz i ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo. Je\u015bli zamiast g\u0142owy ludzko\u015bci wyro\u015bnie kartoflowata naro\u015bl, sko\u0144czy si\u0119 nasza epoka, a nast\u0119pnej nie b\u0119dzie ju\u017c nawet komu nazwa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W\u0142a\u015bnie trwaj\u0105 negocjacje g\u0142\u00f3wnych partii lewicowych decyduj\u0105ce o dalszym trwaniu ich wsp\u00f3\u0142pracy oraz o strategii wyborczej. Licz\u0105 mandaty i pieni\u0105dze. Z tej okazji kilka s\u0142\u00f3w na temat lewicy i wyzwa\u0144 moralnych, przed kt\u00f3rymi staje.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6091,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,129],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6087"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6087"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6090,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6087\/revisions\/6090"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6091"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}