Straszny, niewyobra\u017calny wprost rasizm i rasistowska przemoc szala\u0142y w ca\u0142ym kraju. Przestrze\u0144 spo\u0142eczna by\u0142a tak nabrzmia\u0142a nienawi\u015bci\u0105, \u017ce rektorzy polskich uczelni, chroni\u0105c si\u0119 przed naporem faszystowskiej banderki, otwarcie g\u0142osz\u0105cej szowinizm i z podziwem patrz\u0105cej na Itali\u0119 Mussoliniego, a nierzadko r\u00f3wnie\u017c na hitlerowskie Niemcy, czuj\u0105c na karku oddechy rozbisurmanionej i w wielu przypadkach uzbrojonej ho\u0142oty, liczonej w (niewiarygodne, lecz prawdziwe) setkach tysi\u0119cy, s\u0142uchaj\u0105cej od ma\u0142ego, \u017ce \u201e\u017bydzi zabili Pana Jezusa\u201d, uznawali, i\u017c separuj\u0105c \u017cydowskich student\u00f3w, wy\u015bwiadczaj\u0105 przys\u0142ug\u0119 ich bezpiecze\u0144stwu.<\/p>\n\n\n\n
Tak my\u015bla\u0142 mi\u0119dzy innymi popieraj\u0105cy getta \u0142awkowe minister wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego Wojciech \u015awi\u0119tos\u0142awski i tak te\u017c my\u015bla\u0142 rektor UW W\u0142odzimierz Antoniewicz, z pochodzenia Ormianin. Znamy to. Do dzi\u015b antysemici t\u0142umacz\u0105 trzy stulecia gett dla \u017byd\u00f3w w pa\u0144stwach ko\u015bcielnych ich interesem i bezpiecze\u0144stwem. Ludzka przewrotno\u015b\u0107 i cynizm, gdy trzeba usprawiedliwia\u0107 w\u0142asn\u0105 pod\u0142o\u015b\u0107 b\u0105d\u017a w\u0142asne tch\u00f3rzostwo, nie znaj\u0105 granic. Zupe\u0142nie jak g\u0142upota.<\/p>\n\n\n\n
Getta \u0142awkowe nie spad\u0142y z nieba. Wzi\u0119\u0142y si\u0119 z gett Rzymu, Wenecji, Turynu, papieskich, ksi\u0105\u017c\u0119cych, zamkni\u0119tych, przymkni\u0119tych, nocnych i dziennych, tych na po\u0142udniu i tych na p\u00f3\u0142nocy, n\u0119dznych i \u015bmierdz\u0105cych, czasami bardziej zno\u015bnych i ludzkich, lecz zawsze otoczonych pogard\u0105 i wrogo\u015bci\u0105, zamieszka\u0142ych przez ludzi napi\u0119tnowanych opaskami, naszywkami, a nawet czapkami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ka\u017cdy porz\u0105dny katolik wiedzia\u0142, od kogo ma si\u0119 trzyma\u0107 z daleka.<\/p>\n\n\n\n
Czy tak trudno by\u0142o wymy\u015bli\u0107, ledwie kilka dekad po wyzwoleniu \u017byd\u00f3w z gett papieskich, \u017ceby cho\u0107 symbolicznie zamkn\u0105\u0107 \u201e\u017bydk\u00f3w\u201d (tak si\u0119 w Polsce m\u00f3wi\u0142o niepor\u00f3wnanie cz\u0119\u015bciej ni\u017c \u201e\u017bydzi\u201d) w wydzielonym fragmencie sali wyk\u0142adowej? Pomys\u0142 nasuwa si\u0119 sam.<\/p>\n\n\n\n
Jestem bardzo wdzi\u0119czny studentom ze Studenckiego Komitetu Antyfaszystowskiego za pi\u0119cioletni\u0105 walk\u0119 o to upami\u0119tnienie. By\u0142a to walka trudna i samotna. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce na coroczne spotkania na kampusie przy Krakowskim Przedmie\u015bciu, zwo\u0142ywane z okazji kolejnych rocznic getta \u0142awkowego, nie przychodzi\u0142 nikt z w\u0142adz UW, a i profesor\u00f3w bardzo niewielu. Dopiero w 2012 r. rektor udzieli\u0142 patronatu, lecz na uroczysto\u015b\u0107 nie przyby\u0142 ani nie wys\u0142a\u0142 swego reprezentanta. Jednak\u017ce jestem te\u017c wdzi\u0119czny w\u0142adzom UW, na czele z rektorem prof. Alojzym Nowakiem, za to, \u017ce w ko\u0144cu, po tylu latach, dosz\u0142o do wmurowania tej tablicy. Ta wdzi\u0119czno\u015b\u0107 jest nawet osobista, bo m\u00f3j ojciec by\u0142 absolwentem UW \u2013 i cho\u0107 w momencie wprowadzenia haniebnej segregacji by\u0142 ju\u017c kilka miesi\u0119cy po studiach, to doskonale pami\u0119ta\u0142 faszystowsk\u0105 bandyterk\u0119 panosz\u0105c\u0105 si\u0119 po uniwersytecie, l\u017c\u0105c\u0105 i bij\u0105c\u0105 \u017cydowskich student\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Jednak\u017ce mimo tej wdzi\u0119czno\u015bci chc\u0119 powiedzie\u0107 kilka gorzkich s\u0142\u00f3w o uroczysto\u015bci, kt\u00f3rej kulawa organizacja i dwuznaczna, pe\u0142na niedom\u00f3wie\u0144 tre\u015b\u0107 pokazuje, jak bardzo wci\u0105\u017c straszy w arkanach polskiej \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej \u201eproblem \u017cydowski\u201d, jaki wok\u00f3\u0142 niego panuje l\u0119k, po spo\u0142u z ignorancj\u0105 i idiosynkrazj\u0105. Kto\u015b musi to powiedzie\u0107. Nie po to, by si\u0119 skar\u017cy\u0107, a zw\u0142aszcza kogo\u015b oskar\u017ca\u0107, lecz po to, by wyja\u015bni\u0107 kilka rzeczy by\u0107 mo\u017ce oczywistych dla \u201ewtajemniczonych\u201d, lecz pewnie nie do ko\u0144ca zrozumia\u0142ych dla postronnych.<\/p>\n\n\n\n
A by\u0142a ta uroczysto\u015b\u0107 uczt\u0105 dla socjologicznych oczu. Dzia\u0142o si\u0119 tam tak wiele, \u017ce a\u017c prosi si\u0119 to wszystko o skrupulatn\u0105 analiz\u0119. Poniecham jej, bo ja nie potrafi\u0119, a inni nie maj\u0105 cierpliwo\u015bci, aby czyta\u0107 elaboraty na tak szczeg\u00f3\u0142owy i egzotyczny temat. Ogranicz\u0119 si\u0119 wi\u0119c do recenzenckich uwag i lekcji na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
\u017beby zrozumie\u0107 to wydarzenie, trzeba wiedzie\u0107, \u017ce by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki powo\u0142aniu przez rektora UW specjalnego zespo\u0142u maj\u0105cego zaj\u0105\u0107 si\u0119 ca\u0142\u0105 \u201edyplomacj\u0105\u201d zwi\u0105zan\u0105 z tablic\u0105. Na jego czele stan\u0105\u0142, a jak\u017ce, zawodowy dyplomata Ryszard Schnepf. Jednym z cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u by\u0142 sam Marian Turski, b\u0119d\u0105cy mentorem i seniorem \u015brodowisk \u017cydowskich. Zesp\u00f3\u0142 wzi\u0105\u0142 na siebie uprzedzanie i amortyzowanie wszelkich objaw\u00f3w niezadowolenia ze strony tych, kt\u00f3rym upami\u0119tnianie getta \u0142awkowego by\u0142o nie w smak. I zapewne tak bardzo si\u0119 skupiano na unikaniu konfrontacji z antysemitami, \u017ce w ko\u0144cu zaniedbano staranne, kolektywne zaplanowanie i przemy\u015blenie uroczysto\u015bci. I dlatego wysz\u0142a, jak wysz\u0142a. Urz\u0105dzona przez niekompetentnych urz\u0119dnik\u00f3w do sp\u00f3\u0142ki z agentami bezpiecze\u0144stwa z izraelskiej ambasady. Qui pro quo<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Przybywaj\u0105c na uroczysto\u015b\u0107 przeciwko segregacji, ka\u017cdy go\u015b\u0107 przechodzi\u0142 segregacj\u0119. To niesamowite, naprawd\u0119 niesamowite, \u017ce teren placu podzielono na dwie cz\u0119\u015bci czerwon\u0105 ta\u015bm\u0105. Za ta\u015bm\u0119 wpuszczano VIP-\u00f3w i zaproszone osoby (\u201ena oko\u201d \u2013 dokument\u00f3w i zaprosze\u0144 nie sprawdzano), a reszta musia\u0142a pozosta\u0107 na zewn\u0105trz. My, uprawnieni, jak s\u0105dz\u0119 co najmniej w po\u0142owie \u017bydzi, musieli\u015bmy sobie zada\u0107 podobne pytanie, jakie stawiali sobie chrze\u015bcija\u0144scy studenci w 1937 roku: podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 czy nie? Niekt\u00f3rzy si\u0119 podporz\u0105dkowali, inni od razu pozostali za ta\u015bm\u0105, nieliczni przeszli przez bram\u0119 do lepszego \u015bwiata, by w zawstydzeniu po kilku chwilach jednak si\u0119 wycofa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tak jak to zwykle bywa z niestosowno\u015bciami – zadzia\u0142a\u0142 przypadek po\u0142\u0105czony z ignorancj\u0105. Ta\u015bma by\u0142a wymogiem ambasady Izraela, a dok\u0142adnie ochrony ambasadora. Tak jest naj\u0142atwiej, taka jest rutyna, bo ambasadora trzeba zabezpieczy\u0107 przed antysemickimi atakami. Ale trzeba by\u0142o sekund\u0119, p\u00f3\u0142 sekundy pomy\u015ble\u0107. Ale kto by tam my\u015bla\u0142 i kto by si\u0119 stawia\u0142 panom z Szin Bet? Mus to mus. A przecie\u017c mo\u017cna by\u0142o zamiast ta\u015bmy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 kilkoma stra\u017cnikami czy policjantami. Ale do tego trzeba troch\u0119 stara\u0144 i troch\u0119 zaufania, a tego mi\u0119dzy ambasad\u0105 Izraela i polskimi instytucjami brak.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/20230522_123328-768x1024.jpg\")
<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"