Gdybym by\u0142 na miejscu Donalda Tuska i nowej ministry\/a kultury, radykalnie zdecentralizowa\u0142bym ten resort. Ca\u0142y sens jego istnienia w demokratycznym kraju jest odwrotny ni\u017c jego praktyka za czas\u00f3w PiS. Ministerstwo kultury jest od pilnowania, aby \u017cadne koterie polityczne, samorz\u0105dowe i \u015brodowiskowe nie pr\u00f3bowa\u0142y monopolizowa\u0107 i zaw\u0142aszcza\u0107 poszczeg\u00f3lnych dziedzin aktywno\u015bci kulturalnej.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Zdj\u0119cie ci\u0119\u017car\u00f3wki z niszczarkami do dokument\u00f3w, przeciskaj\u0105cej si\u0119 przez zabytkow\u0105 bram\u0119 pa\u0142acu przy Krakowskim Przedmie\u015bciu 15, gdzie swoj\u0105 siedzib\u0119 ma Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przejdzie do memicznej historii o\u015bmioletniej pisowskiej smuty. \u015amieszne to i \u017ca\u0142osne. Wystraszeni dygnitarze zmierzchaj\u0105cego re\u017cimu zacieraj\u0105 \u015blady swoich szalbierstw za pomoc\u0105 maszynek do ci\u0119cia papieru i niszczenia twardych dysk\u00f3w komputer\u00f3w. Wierz\u0105 w fizyczne unicestwienie grzech\u00f3w, w ich dos\u0142owne \u201ewymazanie\u201d. Proponuj\u0119 jeszcze ablucje, okadzanie i egzorcyzmy. Wtedy b\u0119dzie ju\u017c komplet czynno\u015bci magicznych i powinno\u015bci piel\u0119gnowania prehistorycznych tradycji kulturowych stanie si\u0119 zado\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dziecinne i g\u0142upie rachuby, bo kopie dokument\u00f3w znajduj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach, fizycznych i elektronicznych. A nawet jak nie ma kopii, to wiele decyzji da si\u0119 odtworzy\u0107 lub wytworzy\u0107 na \u017c\u0105danie organ\u00f3w \u015bcigania. Ka\u017cda dotacja \u201edla swoich\u201d, z naruszeniem zasad konkursu lub w og\u00f3le bez konkursu, zostawia \u015blady, cho\u0107by w bankach. Natomiast brak dokument\u00f3w cz\u0119\u015bciej przemawia przeciwko oskar\u017conym ni\u017c na ich rzecz. Zw\u0142aszcza gdy mo\u017cna udowodni\u0107, \u017ce dokument zosta\u0142 przez nich zniszczony.<\/p>\n\n\n\n
Piotr Gli\u0144ski nies\u0142usznie si\u0119 obawia. Nikt nie b\u0119dzie mitr\u0119\u017cy\u0142 i nadwer\u0119\u017ca\u0142 si\u0142, aby udowodni\u0107, \u017ce MKiDN u\u017cywa\u0142o swojego worka z pieni\u0119dzmi do wspierania ideologii rz\u0105dowej i upartyjnionych instytucji kultury. Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 przecie\u017c na oczach ca\u0142ego \u015brodowiska i ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Machina rozlicze\u0144 ma wa\u017cniejsze sprawy do przerobienia, ni\u017c \u015bciga\u0107 akurat pomniejszego zaprzedanego PiS funkcjonariusza na odcinku ideologicznym, kt\u00f3remu powierzono woreczek z paroma miliardami \u201ena odcinku kultury\u201d. Machnie si\u0119 r\u0119k\u0105 i zapomni.<\/p>\n\n\n\n
Oby jednak nie. Nie \u017cebym chcia\u0142 rozlicze\u0144 akurat w sferze kultury, bo przeciwnie \u2013 wydaje mi si\u0119, \u017ce sam wstyd, ostracyzm \u015brodowiskowy i odci\u0119cie od pieni\u0119dzy wystarcz\u0105 za kar\u0119 dla sprzedawczyk\u00f3w i kolaborant\u00f3w przyssanych do re\u017cimowej piersi. Trzeba natomiast zmieni\u0107 ustawy i przepisy w taki spos\u00f3b, aby zabezpieczy\u0107 sfer\u0119 kultury przed powt\u00f3rnym zaw\u0142aszczeniem politycznym.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie, \u017cadne przepisy nie s\u0105 w stanie oprze\u0107 si\u0119 huraganowi populizmu i faszyzmu, je\u015bli ten zn\u00f3w nadejdzie. Przepisy mo\u017cna przecie\u017c zmieni\u0107, cho\u0107by w noc po przej\u0119ciu w\u0142adzy. Ustr\u00f3j danego resortu, w kt\u00f3rym kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa autonomia korporacji zawodowej i instytucji, a wi\u0119c w pierwszym rz\u0119dzie ustr\u00f3j nauki i kultury, mo\u017ce by\u0107 jednak\u017ce bardziej lub mniej odporny na szybkie spacyfikowanie przez kolejny re\u017cim. Zale\u017cy to od stopnia decentralizacji systemu i rozproszenia przepis\u00f3w, a tak\u017ce od utrwalenia si\u0119 dobrych praktyk.<\/p>\n\n\n\n
Niestety, polska ustawa o dzia\u0142alno\u015bci kulturalnej, podobnie jak ustawa o muzeach, nie zawiera \u017cadnych demokratycznych bezpiecznik\u00f3w. W latach 90., gdy tworzono obecny ustr\u00f3j kultury, nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce mog\u0105 powr\u00f3ci\u0107 ideologiczne rz\u0105dy monopartii. W konsekwencji okaza\u0142o si\u0119, \u017ce sfera kultury jest zupe\u0142nie nieodporna na powt\u00f3rne polityczne zaw\u0142aszczenie. Piotr Gli\u0144ski doskonale sobie radzi\u0142 z przeprowadzeniem peerelowskiej kontrrewolucji i najlepszy to dow\u00f3d, \u017ce trzeba zmieni\u0107 przepisy i zreorganizowa\u0107 mecenat sztuki. Jak?<\/p>\n\n\n\n
Wydaje mi si\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsze jest odebranie ministrowi prerogatywy merytorycznej. Wolno\u015b\u0107 sztuki powinna zosta\u0107 wpisana do ustaw i wyra\u017ca\u0107 si\u0119 w przepisach zakazuj\u0105cych ministrowi podejmowania arbitralnych decyzji odno\u015bnie do rozstrzygni\u0119\u0107 konkurs\u00f3w grantowych i personalnych. Dop\u00f3ki minister b\u0119dzie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 ignorowania rozstrzygni\u0119\u0107 konkurs\u00f3w oraz arbitralnego powo\u0142ywania, kogo chce, na stanowiska dyrektorskie w instytucjach kultury, dop\u00f3ty wolno\u015b\u0107 w kulturze b\u0119dzie tylko mira\u017cem b\u0105d\u017a \u0142ask\u0105 pa\u0144sk\u0105, co to na pstrym koniu.<\/p>\n\n\n\n
Wr\u0119cz przeciwnie, minister musi sta\u0107 na stra\u017cy demokracji w kulturze i stanowi\u0107 bufor pomi\u0119dzy strukturami politycznymi a \u015brodowiskami artystycznymi. To troch\u0119 tak jak z ochron\u0105 przyrody \u2013 urz\u0119dnicy maj\u0105cy za zadanie chroni\u0107 przyrod\u0119 musz\u0105 mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 i mo\u017cliwo\u015bci przeciwdzia\u0142ania projektom rz\u0105dowych, kt\u00f3re mog\u0142yby przyrod\u0119 zniszczy\u0107. Minister \u015brodowiska musi by\u0107 rzecznikiem przyrody, a minister kultury \u2013 rzecznikiem \u015brodowisk tw\u00f3rczych, broni\u0105c je przed ideologicznym i politycznym wykorzystaniem.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142oby najlepiej, gdyby premier nie powo\u0142ywa\u0142 sam ministra kultury, lecz powierzy\u0142 wskazanie kandydat\u00f3w przez zorganizowane ad hoc<\/em>, mo\u017cliwie reprezentatywne panele z\u0142o\u017cone z prominentnych przedstawicieli \u015brodowisk tw\u00f3rczych. Nie s\u0105 one w stanie wskaza\u0107 jednej osoby, ale pi\u0119\u0107 czy sze\u015b\u0107 pewnie tak. Wyb\u00f3r jednej z nich przez premiera by\u0142by ju\u017c powa\u017cnym krokiem w stron\u0119 upodmiotowienia ludzi kultury.<\/p>\n\n\n\n Demokratyczny minister powinien dawa\u0107 r\u0119kojmi\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie rozdawa\u0142 pieni\u0119dzy wedle w\u0142asnego widzimisi\u0119 ani wedle zapotrzebowa\u0144 ideologicznych rz\u0105dz\u0105cej partii i jej akolit\u00f3w. Oznacza to taki modus operandi<\/em> w resorcie, \u017ce w\u0142a\u015bciwie ka\u017cda decyzja by\u0142aby podejmowana albo w trybie otwartego konkursu i zgodnie z jego rozstrzygni\u0119ciem, albo w nast\u0119pstwie negocjacji z udzia\u0142em zainteresowanych instytucji, i to negocjacji mo\u017cliwie najbardziej transparentnych oraz tocz\u0105cych si\u0119 przy otwartej kurtynie, przy wt\u00f3rze debaty \u015brodowiskowej. Dzi\u0119ki temu minister m\u00f3g\u0142by odgrywa\u0107 rol\u0119 organizatora proces\u00f3w instytucjonalnych, rozjemcy i autorytetu \u2013 oczywi\u015bcie je\u015bliby sobie na szacunek \u015brodowisk artystycznych zas\u0142u\u017cy\u0142 swoj\u0105 bezstronno\u015bci\u0105 i demokratyzmem.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz zmiany ustawy i przepis\u00f3w nowy minister powinien jak najpr\u0119dzej powo\u0142a\u0107 \u015brodowiskowe rady (Rad\u0119 Muzyczn\u0105, Rad\u0119 Plastyczn\u0105, Rad\u0119 Muzealnicz\u0105 itd.), kt\u00f3rych zadaniem by\u0142oby wypracowanie propozycji polityk kulturalnych i priorytet\u00f3w w zakresie rozwoju poszczeg\u00f3lnych dziedzin i instytucji. Potrzebne s\u0105 zmiany, bo zmienia si\u0119 kultura i sposoby jej spo\u0142ecznego funkcjonowania oraz komunikacji mi\u0119dzy artystami i odbiorcami. Zupe\u0142nie inaczej dzia\u0142aj\u0105 dzi\u015b muzea i biblioteki, zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b produkowania (ju\u017c samo s\u0142owo o tym \u015bwiadczy!) koncert\u00f3w, przedstawie\u0144 i film\u00f3w, inaczej funkcjonuj\u0105 sztuki plastyczne (wizualne). Reformy wymaga szkolnictwo muzyczne i plastyczne. Trzeba powr\u00f3ci\u0107 z nauczaniem plastyki i muzyki do szk\u00f3\u0142, a tak\u017ce wype\u0142ni\u0107 kulturalne bia\u0142e plamy na mapie kraju. Trzeba ponadto odnale\u017a\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 pomi\u0119dzy kultur\u0105 popularn\u0105 i elitarn\u0105, wzmocni\u0107 promocj\u0119 polskiej sztuki i literatury za granic\u0105 itd. Zada\u0144 jest mn\u00f3stwo i warto ka\u017cdy grosz kilka razy obr\u00f3ci\u0107 w palcach, zanim si\u0119 go wyda.<\/p>\n\n\n\n I co\u015b jeszcze. Kultura jest tym obszarem, w kt\u00f3rym pa\u0144stwo realizuje swoje najbardziej wznios\u0142e cele \u2013 mianowicie wnosi sw\u00f3j wk\u0142ad do osi\u0105gania przez obywateli najbardziej szlachetnych i najwy\u017cszych cel\u00f3w \u017cyciowych. Tym si\u0119 bowiem r\u00f3\u017cni marne \u017cycie po\u015br\u00f3d samych jedynie trosk materialnych od \u017cycia pi\u0119knego i szcz\u0119\u015bliwego, \u017ce \u017cyje si\u0119 w \u0142\u0105czno\u015bci z m\u0105dro\u015bci\u0105 i pi\u0119knem, czyli \u017cyciem \u015bwiat\u0142ego i kulturalnego cz\u0142owieka. Dlatego resort kultury na sw\u00f3j spos\u00f3b jest najszczytniejszym fragmentem pa\u0144stwa i najp\u0142odniejszym polem ca\u0142ej jego dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdybym by\u0142 na miejscu Donalda Tuska i nowej ministry\/a kultury, radykalnie zdecentralizowa\u0142bym ten resort. Ca\u0142y sens jego istnienia w demokratycznym kraju jest odwrotny ni\u017c jego praktyka za czas\u00f3w PiS. Ministerstwo kultury jest od pilnowania, aby \u017cadne koterie polityczne, samorz\u0105dowe i \u015brodowiskowe nie pr\u00f3bowa\u0142y monopolizowa\u0107 i zaw\u0142aszcza\u0107 poszczeg\u00f3lnych dziedzin aktywno\u015bci kulturalnej.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6692,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1378,1379,1377],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6688"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6688"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6694,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6688\/revisions\/6694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6692"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}