Od lat pisz\u0119 o edukacji, ale po raz pierwszy dzi\u015b czyni\u0119 to z nadziej\u0105 i rado\u015bci\u0105. Bo je\u015bli si\u0119 uda wykorzysta\u0107 szans\u0119, jak\u0105 daje demokratyczny przewr\u00f3t, to Polska mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 krajem ludzi \u015bwiat\u0142ych i samodzielnie my\u015bl\u0105cych. A to by\u0142aby chyba najlepsza rzecz, o jakiej w og\u00f3le mo\u017cna i powinno si\u0119 marzy\u0107. Wa\u017cniejsza od materialnej prosperity, kt\u00f3ra zreszt\u0105 dziwnym, a raczej wcale nie dziwnym trafem pod\u0105\u017ca za wykszta\u0142ceniem.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Ze wszystkich resort\u00f3w wymagaj\u0105cych daleko id\u0105cych reform to resort edukacji stwarza najwi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci i daje nowemu kierownictwu najwi\u0119ksze pole do popisu. Barbara Nowacka i jej zast\u0119pcy, z Katarzyn\u0105 Lubnauer, mog\u0105 i powinni tak wiele, \u017ce a\u017c zazdro\u015b\u0107 bierze. Rzadko si\u0119 zdarza taki historyczny moment, \u017ce polityk naprawd\u0119 ma szans\u0119 wprowadzi\u0107 podlegaj\u0105c\u0105 sobie dziedzin\u0119 \u017cycia w now\u0105 epok\u0119. I to prosto ze \u015bredniowiecza.<\/p>\n\n\n\n
A w przypadku rz\u0105du Donalda Tuska oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej pod przewodem Barbary Nowackiej jest tak w dw\u00f3jnas\u00f3b. Nie tylko bowiem trzeba naprawia\u0107 szko\u0142\u0119 zdewastowan\u0105 przez lata klerykalizacji, przez s\u0142ynn\u0105 \u201edeform\u0119\u201d PiS oraz przez covid, lecz r\u00f3wnie\u017c i przede wszystkim trzeba j\u0105 pilnie dostosowa\u0107 do kompletnie odmienionej rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0105 dzi\u015b dzieci i m\u0142odzie\u017c. Nie b\u0119d\u0119 ukrywa\u0142, \u017ce zazdroszcz\u0119 ministrom niesamowitej szansy i fascynuj\u0105cej misji, jaka przypad\u0142a im w udziale.<\/p>\n\n\n\n
Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce na pocz\u0105tek pad\u0142y\nzapowiedzi ograniczenia obecno\u015bci lekcji religii w szko\u0142ach, a w ka\u017cdym razie ograniczenia\nprzeznaczanych na te cele rz\u0105dowych funduszy. To odwa\u017cny i niezb\u0119dny krok i\nchwa\u0142a Barbarze Nowackiej za jego wykonanie. Mo\u017cna si\u0119 zreszt\u0105 by\u0142o tego\nspodziewa\u0107 po dzia\u0142aczce Twojego Ruchu, czyli partii Janusza Palikota.<\/p>\n\n\n\n
Przywr\u00f3cenie \u015bwiecko\u015bci szkole to\njeden z oczywistych warunk\u00f3w normalizacji w tym chorym i zdewastowanym\nresorcie. Jest to jednak\u017ce zaledwie jedna z wielu rzeczy, kt\u00f3re trzeba zrobi\u0107\nszybko, aby potem m\u00f3c zrobi\u0107 inne rzeczy, rozstrzygaj\u0105ce o przysz\u0142o\u015bci edukacji\nw \u015bwiece, kt\u00f3ry coraz szybciej jej odje\u017cd\u017ca sprzed nosa.<\/p>\n\n\n\n
Z tego, co mo\u017cna zrobi\u0107 szybko, najpilniejsze jest wzmocnienie rangi nauczycieli \u2013 powagi tego zawodu i autonomii szko\u0142y. Skoro nie ma pieni\u0119dzy na nowe kadry, trzeba zmniejszy\u0107 obci\u0105\u017cenie nauczycieli i jednocze\u015bnie zacz\u0105\u0107 im w ko\u0144cu p\u0142aci\u0107. Je\u015bli musi si\u0119 to odby\u0107 kosztem zmniejszenia liczby godzin lekcyjnych, to trudno. Jako\u015b\u0107 jest wa\u017cniejsza od ilo\u015bci. Niechaj dzieci maj\u0105 po pi\u0119\u0107 lekcji dziennie, za to prowadzonych przez uczciwie op\u0142acanych nauczycieli. Gdy ten zaw\u00f3d stanie si\u0119 do\u015b\u0107 dobrze p\u0142atny i gdy odnowi si\u0119, przynajmniej cz\u0119\u015bciowo, jego presti\u017c, wzro\u015bnie poziom m\u0142odych kandydat\u00f3w do wykonywania go. A jako\u015b\u0107 nauczania jest przede wszystkim funkcj\u0105 jako\u015bci kadr. Programy nauczania, liczba lekcji oraz infrastruktura s\u0105 wprawdzie wa\u017cne, lecz dalece mniej wa\u017cne ni\u017c kompetencje i poziom nauczycieli. W ci\u0105gu pi\u0119ciu dobrze poprowadzonych lekcji nauczy\u0107 mo\u017cna o wiele wi\u0119cej ni\u017c przez osiem prowadzonych byle jak.<\/p>\n\n\n\n
O jako\u015b\u0107 kadr trzeba zadba\u0107. Trzeba zacz\u0105\u0107 uczciwie p\u0142aci\u0107. To jasne. Nawet dobrych nauczycieli trzeba jednak\u017ce nieustaj\u0105co kszta\u0142ci\u0107. Oznacza to zar\u00f3wno podniesienie poziomu studi\u00f3w na kierunkach nauczycielskich, jak i realny patronat uczelni wy\u017cszych nad szko\u0142ami. Nauczyciele musz\u0105 mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 oraz by\u0107 zach\u0119cani do ustawicznego kszta\u0142cenia si\u0119 na kursach organizowanych przez uniwersytety. I to w\u0142a\u015bnie odbywanie takich kurs\u00f3w, a nie pisanie nikomu niepotrzebnych elaborat\u00f3w, powinno decydowa\u0107 o awansie na wy\u017csze stopnie nauczycielskie. Nauczyciel nieb\u0119d\u0105cy cz\u0142owiekiem wykszta\u0142conym, kulturalnym i my\u015bl\u0105cym to katastrofa. Ca\u0142y sens szko\u0142y polega przecie\u017c na tym, \u017ce dziecko sp\u0119dza czas z m\u0105drym doros\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n
Kolejna rzecz, z kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna upora\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu kilku lat, to elementarna racjonalizacja program\u00f3w nauczania i urealnienie wymaga\u0144 stawianych uczniom. Dzi\u015b niemal\u017ce nikt nie spe\u0142nia teoretycznych oczekiwa\u0144 wobec uczestnik\u00f3w i absolwent\u00f3w kolejnych szczebli nauczania. Zak\u0142adany \u201eprofil maturzysty\u201d ma si\u0119 nijak do reali\u00f3w. Matur\u0119 mo\u017cna otrzyma\u0107 \u2013 i cz\u0119sto si\u0119 j\u0105 otrzymuje \u2013 bez \u017cadnej wiedzy, za to przem\u0105drza\u0142o\u015b\u0107, do jakiej egzaminowani zmuszani s\u0105 pretensjonalnym, pseudonaukowym stylem pyta\u0144 maturalnych, og\u0142upia i demoralizuje m\u0142odzie\u017c.<\/p>\n\n\n\n
Tak samo jak masowe, wprost nachalne plagiatowanie wszelkich mo\u017cliwych tre\u015bci, od dawna stanowi\u0105ce fundament tego wielkiego mira\u017cu, jakim sta\u0142o si\u0119 wykszta\u0142cenie. Mira\u017cu z biegiem lat coraz bardziej odrealnionego, i to ju\u017c tak bardzo, \u017ce jako wyk\u0142adowcy akademiccy dawno przestali\u015bmy si\u0119 dziwi\u0107 i za\u0142amywa\u0107 r\u0119ce nad tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 absolwent\u00f3w szk\u00f3\u0142 wcale nie wie ma\u0142o, gdy\u017c nie wie nic, i to o niczym. Po prostu zrezygnowali\u015bmy z wszelkich oczekiwa\u0144 pod tym wzgl\u0119dem. Studia od dawna ju\u017c maj\u0105 charakter propedeutyczny i po prostu zast\u0119puj\u0105 szko\u0142y. Tak by\u0107 nie mo\u017ce, je\u015bli chcemy sta\u0107 si\u0119 zamo\u017cnym spo\u0142ecze\u0144stwem \u015bwiat\u0142ych i odpowiedzialnych ludzi.<\/p>\n\n\n\n
Urealnienie szko\u0142y oznacza z\njednej strony rezygnacj\u0119 z nauczania rzeczy albo niepotrzebnych, albo takich, kt\u00f3rych\nwi\u0119kszo\u015bci ludzi po prostu nauczy\u0107 nie spos\u00f3b, z drugiej za\u015b realne egzekwowanie\nwiedzy. Wymaga\u0107 nale\u017cy ma\u0142o, lecz stanowczo. Niezdawanie z klasy do klasy i\noblewanie matury musi si\u0119 sta\u0107 czym\u015b cz\u0119stym i normalnym, bo sprawdzanie wiedzy\nnie mo\u017ce by\u0107 fikcj\u0105. Taka fikcja nie tylko obra\u017ca nauczycieli, kt\u00f3rych pewny\nawansu do kolejnych klas z\u0142y ucze\u0144 nie szanuje, lecz przede wszystkim demoralizuje\nm\u0142odzie\u017c, uczon\u0105 od najwcze\u015bniejszych lat \u017cycia tej prawdy\/nieprawdy, \u017ce\nwszystko jest na niby.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, czego ucz\u0105 szko\u0142y, wykszta\u0142ceni ludzie nie znaj\u0105 i nie umiej\u0105. Za to wiedz\u0105 i umiej\u0105 mn\u00f3stwo rzeczy, kt\u00f3rych szko\u0142a nie uczy. To zupe\u0142ne niemal odklejenie program\u00f3w nauczania od rzeczywisto\u015bci najlepiej pokazuje bizantyjsk\u0105 monstrualno\u015b\u0107 instytucji szko\u0142y, kt\u00f3ra znacznie lepiej czuje si\u0119 w oparach iluzji ni\u017c w prawdziwym \u017cyciu. Gdyby zadania z matematyki, fizyki i chemii odpowiadaj\u0105ce trzeciej klasie liceum umia\u0142o po dekadzie od uko\u0144czenia szko\u0142y rozwi\u0105zywa\u0107 10 proc. absolwent\u00f3w, to mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce warto tego uczy\u0107. Gdyby spo\u015br\u00f3d tych 10 proc. cho\u0107 po\u0142owa mia\u0142a jakakolwiek okazj\u0119 i potrzeb\u0119 w \u017cyciu, aby podobne zdania rozwi\u0105zywa\u0107, to r\u00f3wnie\u017c broni\u0142bym tych lekcji.<\/p>\n\n\n\n
Ale tak nie jest. Nie ma tych 10 proc. Ani 5. Jest tylko zak\u0142amanie tych, kt\u00f3rzy nie zadaj\u0105 sobie pytania, czemu to wszystko s\u0142u\u017cy, bo daj\u0105 sobie prawo do nies\u0142yszenia oczywistej prawdy, \u017ce nie s\u0142u\u017cy niczemu. I tylko prosz\u0119 mnie, staremu belfrowi, nie m\u00f3wi\u0107, \u017ce s\u0142u\u017cy \u0107wiczeniu umys\u0142u. Nie ma \u017cadnych przeszk\u00f3d, aby \u0107wiczy\u0107 umys\u0142, jednocze\u015bnie ucz\u0105c si\u0119 rzeczy wa\u017cnych i potrzebnych w \u017cyciu. A swoj\u0105 drog\u0105 jako\u015b nie widz\u0119, aby setki godzin matematyki nauczy\u0142y m\u0142odzie\u017c logicznego rozumowania. Mo\u017ce dlatego, \u017ce na lekcjach matematyki w\u0142a\u015bciwie wcale nie uczy si\u0119 logiki? Fakt ten zreszt\u0105 ostatecznie dezawuuje nieszczero\u015b\u0107 o\u015bwiadcze\u0144 pedagog\u00f3w o po\u017cytkach z lekcji matematyki w postaci \u201enauki logicznego my\u015blenia\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cdego trzeba uczy\u0107 tego, czego\njest w stanie si\u0119 nauczy\u0107 i czego mo\u017ce w swym rozwoju i \u017cyciu potrzebowa\u0107.\nDlatego edukacj\u0119 trzeba r\u00f3\u017cnicowa\u0107 i dopasowywa\u0107 do realnych mo\u017cliwo\u015bci i ch\u0119ci\nm\u0142odych ludzi. Nauka na si\u0142\u0119, nauka pod przymusem nic nie daje, a w\ndemokratycznym, egalitarnym spo\u0142ecze\u0144stwie w dodatku budzi sprzeciw,\nzniech\u0119caj\u0105c do kszta\u0142cenia si\u0119 w og\u00f3le. Na ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie jest tyle rzeczy, kt\u00f3rych\nm\u0142odzi ch\u0119tnie by si\u0119 nauczyli i kt\u00f3rych potrzebuj\u0105! S\u0105 to rzeczy, z kt\u00f3rymi\nmaj\u0105 do czynienia w swoim \u017cyciu b\u0105d\u017a widz\u0105, \u017ce s\u0105 one wa\u017cne dla rodzic\u00f3w. Ot,\ncho\u0107by elementy prawa, podstawy wiedzy medycznej, geografia turystyczna,\numiej\u0119tno\u015bci zwi\u0105zane z zarz\u0105dzaniem w\u0142asnymi pieni\u0119dzmi, elementarz wiedzy\nekonomicznej, wychowanie seksualne i wiedza o zdrowiu prokreacyjnym, a nawet\nhistoria filmu czy elementy wiedzy o muzyce i plastyce. To s\u0105 sprawy\ninteresuj\u0105ce dla ka\u017cdego niemal\u017ce m\u0142odego cz\u0142owieka, a jednocze\u015bnie znakomity\npunkt wyj\u015bcia dla omawiania innych zagadnie\u0144, na poz\u00f3r mniej atrakcyjnych i\nciekawych. Na lekcji o tym, jak zorganizowany jest ruch lotniczy i sk\u0105d si\u0119 bior\u0105\ntanie bilety lotnicze, mo\u017cna opowiedzie\u0107 ca\u0142e mn\u00f3stwo innych rzeczy z dziedziny\nhistorii, polityki mi\u0119dzynarodowej czy ekonomii, by\u0107 mo\u017ce znacznie wa\u017cniejszych\ndla wykszta\u0142cenia ni\u017c akurat kwestie lotnictwa cywilnego. Takie przyk\u0142ady\nm\u00f3g\u0142bym (nie tylko ja przecie\u017c) mno\u017cy\u0107 bez ko\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n
Bynajmniej nie proponuj\u0119, aby zamienia\u0107 szko\u0142y w zak\u0142ady zabawiania uczni\u00f3w ciekawostkami, a lekcje szkolne w TikToka, czyli ci\u0105g kr\u00f3tkich, lekko podanych i zajmuj\u0105cych, za to szcz\u0105tkowych i nieuporz\u0105dkowanych opowie\u015bci na najr\u00f3\u017cniejsze tematy. Nie, szko\u0142a nie powinna by\u0107 zabaw\u0105 i rozrywk\u0105 edukacyjn\u0105 tak\u0105 jak ogl\u0105danie film\u00f3w popularnonaukowych. Powinna jednak\u017ce znale\u017a\u0107 w sobie przestrze\u0144 dla znanych z atrakcyjno\u015bci i skuteczno\u015bci form przekazu popularnonaukowego, przede wszystkim za\u015b sta\u0107 si\u0119 bardziej elastyczna, mniej formalna. Wymagajmy twardo pewnego minimum, za to dajmy nauczycielom i uczniom wi\u0119cej miejsca i czasu na rado\u015b\u0107 odkrywania wiedzy. Skoro rezultaty obecnego nauczania s\u0105 tak tragicznie s\u0142abe, nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, aby polityka polegaj\u0105ca na urealnieniu wymaga\u0144 po\u0142\u0105czonym z uelastycznieniem i zr\u00f3\u017cnicowaniem edukacji wedle preferencji uczni\u00f3w i autorskich program\u00f3w nauczycieli mog\u0142a nie podnie\u015b\u0107 poziomu nauczania. Znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w takim po\u0142o\u017ceniu, \u017ce chyba tylko zupe\u0142na zapa\u015b\u0107 albo sabota\u017c m\u00f3g\u0142by doprowadzi\u0107 do tego, \u017ce absolwenci szk\u00f3\u0142 umieliby jeszcze mniej. Wierzcie mi, \u017ce sonda\u017ce typu \u201eMatura to bzdura\u201d nie polegaj\u0105 na wy\u0142awianiu nieuk\u00f3w spo\u015br\u00f3d rzesz rozumnych m\u0142odych ludzi. To si\u0119 nagrywa na pstrykni\u0119cie palcami.<\/p>\n\n\n\n
To wszystko mo\u017cna zrobi\u0107 niemal\u017ce od razu. W d\u0142u\u017cszej perspektywie trzeba si\u0119 jednak\u017ce zdoby\u0107 na wi\u0119cej. Nadchodzi bowiem epoka sztucznej inteligencji, kt\u00f3ra b\u0119dzie nam towarzyszy\u0107 i wspiera\u0107 nas w ka\u017cdej sytuacji, gdy b\u0119dziemy potrzebowa\u0107 wiedzy lub instrukta\u017cu. To ca\u0142kowicie zmieni poj\u0119cie o tym, co to znaczy by\u0107 my\u015bl\u0105cym i wykszta\u0142conym cz\u0142owiekiem. W dalszej przysz\u0142o\u015bci szko\u0142a stanie si\u0119 \u2013 musi si\u0119 sta\u0107 \u2013 szko\u0142\u0105 osobistej autonomii intelektualnej i moralnej w wirtualnym \u015brodowisku, w kt\u00f3rym jednostka b\u0119dzie stale konfrontowa\u0107 si\u0119 z \u201enadinteligencj\u0105\u201d i \u201enaddost\u0119pno\u015bc\u0105\u201d wszelkiej mo\u017cliwej wiedzy, refleksji i m\u0105dro\u015bci, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o wszelkim mo\u017cliwym fa\u0142szu i dra\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n
Jak zachowa\u0107 w tym wszystkim cz\u0142owiecze\u0144stwo i w\u0142asny rozum – to naczelne pytanie dla edukacji w przysz\u0142o\u015bci. Nie znam na nie odpowiedzi, lecz wiem jedno: je\u015bli nie wyjdziemy z tego zamku na piasku i nie zaczniemy realnie patrze\u0107 na edukacj\u0119 i realnie si\u0119 ni\u0105 zajmowa\u0107, to wychowamy pokolenia p\u0119tak\u00f3w p\u0119taj\u0105cych si\u0119 po sieci (i po \u017cyciu) bez sensu i celu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od lat pisz\u0119 o edukacji, ale po raz pierwszy dzi\u015b czyni\u0119 to z nadziej\u0105 i rado\u015bci\u0105. Bo je\u015bli si\u0119 uda wykorzysta\u0107 szans\u0119, jak\u0105 daje demokratyczny przewr\u00f3t, to Polska mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 krajem ludzi \u015bwiat\u0142ych i samodzielnie my\u015bl\u0105cych. A to by\u0142aby chyba najlepsza rzecz, o jakiej w og\u00f3le mo\u017cna i powinno si\u0119 marzy\u0107. Wa\u017cniejsza od materialnej […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6761,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1075],"tags":[190,588,616],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6757"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6757"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6764,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6757\/revisions\/6764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}