Trwaj\u0105 kontrowersje wok\u00f3\u0142 zaproponowanego przez rz\u0105d systemu podwy\u017cek p\u0142ac nauczycieli. Okazuje si\u0119, \u017ce nie ka\u017cdy z nich otrzyma zapowiedziane 1500 z\u0142 podwy\u017cki, bo niekt\u00f3rzy troch\u0119 mniej, a inni troch\u0119 wi\u0119cej. I tym sposobem tak czy inaczej znaczna, ok. 30-procentowa podwy\u017cka p\u0142ac doprowadzi do dalszego sp\u0142aszczenia nauczycielskich pensji.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Tak si\u0119 dzieje, gdy podnosi si\u0119 pensje w danej grupie zawodowej, w kt\u00f3rej pensje na najni\u017cszym szczeblu s\u0105 ca\u0142kowicie nie do zaakceptowania. A \u017ce wraz z rozwojem cywilizacyjnym zmienia si\u0119 poj\u0119cie o tym, co jest, a co nie jest akceptowalne, w wyniku kolejnych podwy\u017cek wewn\u0119trzna hierarchia p\u0142ac w wielu zawodach z czasem zanika. I tak na przyk\u0142ad \u015brednie zarobki profesor\u00f3w wy\u017cszych uczelni s\u0105 z grubsza dwa razy wi\u0119ksze ni\u017c m\u0142odych doktor\u00f3w w pierwszym roku zatrudnienia na etacie. Kiedy\u015b profesor zarabia\u0142 co najmniej pi\u0119\u0107 razy tyle co asystent. Czy mo\u017cna co\u015b zrobi\u0107, aby p\u0142ace i stosunki p\u0142ac w szeroko poj\u0119tym szkolnictwie by\u0142y nale\u017cyte i racjonalne?<\/p>\n\n\n\n
Panuje zgoda, \u017ce jako\u015b\u0107 nauczania wprost zale\u017cy od pensji nauczycieli. Aby uczy\u0107 w szko\u0142ach, szli zdolni i zmotywowani absolwenci wy\u017cszych uczelni pedagogicznych i nie tylko pedagogicznych, zaw\u00f3d nauczyciela musi mie\u0107 pewien presti\u017c. Presti\u017c wi\u0105\u017ce si\u0119 jednak\u017ce z dobrym wynagrodzeniem. To ono sprawia, \u017ce dany pracownik tzw. sfery bud\u017cetowej jest instynktownie uwa\u017cany przez otoczenie spo\u0142eczne za osob\u0119 docenian\u0105 przez pa\u0144stwo, a tym samym zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na szacunek.<\/p>\n\n\n\n
Jeszcze bardziej liczy si\u0119 jednak\u017ce co\u015b innego, a mianowicie szansa na prowadzenie kulturalnego \u017cycia. Osoba biedna nie ma mo\u017cliwo\u015bci ani czasu na czytanie ksi\u0105\u017cek i chodzenie do przys\u0142owiowego teatru. A bez tego szkoda nawet marzy\u0107 o byciu dobrym nauczycielem. Bo przecie\u017c nauczyciel to ma by\u0107 wykszta\u0142cona i kulturalna osoba, z kt\u00f3r\u0105 m\u0142ody cz\u0142owiek sp\u0119dza wiele czasu i od kt\u00f3rej ma si\u0119 nauczy\u0107 nie tylko wiadomo\u015bci z danego przedmiotu, lecz g\u0142\u00f3wnie w\u0142a\u015bnie tego, jak by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci wykszta\u0142con\u0105 i kulturaln\u0105 osob\u0105. Tej transmisji obyczaju i kultury nie ma, gdy nauczyciel jest proletariuszem.<\/p>\n\n\n\n
I powiedzmy sobie jasno: przy tych n\u0119dznych zarobkach nawet podwy\u017cka o 1500 z\u0142 na r\u0119k\u0119 to daleko za ma\u0142o. Mo\u017cna mie\u0107 tylko nadziej\u0119, \u017ce kraj si\u0119 b\u0119dzie rozwija\u0142 i podwy\u017cek w podobnej skali b\u0119dzie jeszcze kilka w ci\u0105gu, powiedzmy, kolejnych dziesi\u0119ciu lat.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli jednak faktycznie obecne podwy\u017cki s\u0105 pocz\u0105tkiem drogi do odbudowy presti\u017cu zawodu nauczyciela, to trzeba ju\u017c teraz pomy\u015ble\u0107 o zr\u00f3\u017cnicowaniu tych zarobk\u00f3w, o drodze awansu zawodowego i o tym, co mie\u015bci si\u0119 po prawej stronie formu\u0142ki \u201ep\u0142ac\u0119 \u2013 wymagam\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b od nauczycieli wiele wymaga\u0107 nie podobna. Zostali tak sponiewierani przez tyle czynnik\u00f3w \u2013 od przemian obyczajowych i technicznych os\u0142abiaj\u0105cych tradycyjny autorytet nauczyciela, poprzez pandemi\u0119 i fal\u0119 emigracji m\u0142odzie\u017cy z Ukrainy, a\u017c po dewastuj\u0105ce rz\u0105dy Przemys\u0142awa Czarnka \u2013 \u017ce na dzi\u015b nale\u017cy im si\u0119 od nas \u201edzi\u0119kuj\u0119\u201d i \u201eprzepraszam\u201d. Lecz je\u015bli Polska ma powr\u00f3ci\u0107 do wzgl\u0119dnej normalno\u015bci, a szko\u0142a ma si\u0119 odrodzi\u0107, to trzeba powa\u017canie porozmawia\u0107 o przysz\u0142o\u015bci zawodu nauczycielskiego.<\/p>\n\n\n\n
Sam jestem nauczycielem, bo nie oszukujmy si\u0119 \u2013 wyk\u0142adanie na uniwersytecie a\u017c tak bardzo nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od pracy w liceum. R\u00f3\u017cni si\u0119 bardziej na starszych latach, a na pocz\u0105tku studi\u00f3w r\u00f3\u017cni si\u0119 bardzo ma\u0142o. Nie wi\u0119cej ni\u017c uczenie pi\u0119tnastolatk\u00f3w od uczenia siedemnastolatk\u00f3w. Czuj\u0119 si\u0119 przeto cz\u0142onkiem braci belferskiej i \u2013 \u015bwiadom swego wielorakiego uprzywilejowania \u2013 wypowiadam si\u0119 \u201ez wewn\u0105trz\u201d. I powiem tak: nauczyciel powinien dobrze zarabia\u0107, lecz nie od pierwszego roku pracy i pod warunkiem, \u017ce robi post\u0119py. I tak to w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da w Niemczech, we Francji czy Skandynawii, gdzie pomimo wielkich r\u00f3\u017cnic organizacyjnych i pedagogicznych szkolnictwo jest na bardzo wysokim poziomie.<\/p>\n\n\n\n
Osoba ko\u0144cz\u0105ca wy\u017csz\u0105 uczelni\u0119, nawet pedagogiczn\u0105, nie umie jeszcze uczy\u0107. Potrzebuje kilku lat sta\u017cu, w czasie kt\u00f3rych wejdzie w zaw\u00f3d. To s\u0105 lata po\u015brednie, \u0142\u0105cz\u0105ce prac\u0119 z nauk\u0105. Nie ma nic niew\u0142a\u015bciwego w tym, aby pocz\u0105tkuj\u0105cy nauczyciel zarabia\u0142 ma\u0142o. W zamian powinien dosta\u0107 wsparcie w postaci sta\u0142ej opieki (realnej, a nie fikcyjnej) ze strony najbardziej do\u015bwiadczonych koleg\u00f3w. Niezale\u017cnie od tego, w jaki spos\u00f3b mia\u0142oby wygl\u0105da\u0107 przej\u015bcie na sta\u0142y i samodzielny etat, powinno si\u0119 ono wi\u0105za\u0107 z radykalnym wzrostem wynagrodzenia. Nie mo\u017cna jednak\u017ce stabilizowa\u0107 pracownika na tym pierwszym kontrakcie, czyni\u0105c go od razu niemal nieusuwalnym.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy \u201eposta\u017cowy\u201d etat nauczycielski w publicznej szkole musi zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z umow\u0105 czasow\u0105. Nauczyciel musi si\u0119 bowiem dalej kszta\u0142ci\u0107 i swoje post\u0119py wykaza\u0107 przed komisj\u0105 egzaminacyjn\u0105. W krajach powa\u017cnie traktuj\u0105cych szkolnictwo, a wi\u0119c i nauczycieli, s\u0105 w\u0142a\u015bnie takie egzaminy nauczycielskie. I s\u0105 to egzaminy naprawd\u0119 powa\u017cne, a nie jaka\u015b tam prezentacja. Takiego egzaminu naprawd\u0119 mo\u017cna nie zda\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Dopiero uzyskanie tytu\u0142u zawodowego uwarunkowanego takim powa\u017cnym egzaminem powinno nie\u015b\u0107 z sob\u0105 \u201enieusuwalno\u015b\u0107\u201d, czyli mianowanie i gwarantowany bezpieczny status materialny. Bynajmniej nie mo\u017ce to jednak\u017ce oznacza\u0107, \u017ce nauczyciel o pe\u0142nym i samodzielnym statusie nauczycielskim, maj\u0105cym stabilny etat, mo\u017ce spocz\u0105\u0107 na laurach. Ucz\u0119szczanie na wy\u017csze kursy doskonal\u0105ce powinno by\u0107 obowi\u0105zkiem wszystkich nauczycieli szkolnych, tak jak jest obowi\u0105zkiem lekarzy i analogicznie do tego, jak obowi\u0105zkiem nauczycieli akademickich jest publikowanie. Jedynie starsi wiekiem b\u0105d\u017a choruj\u0105cy nauczyciele mog\u0105 by\u0107 z tego zwolnieni, podobnie jak na uniwersytetach istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeniesienia nieuprawiaj\u0105cego nauki pracownika na etat wyk\u0142adowcy.<\/p>\n\n\n\n
W\u0142adza lubi dawa\u0107 podwy\u017cki, je\u015bli tylko panuje co do nich spo\u0142eczna zgoda, a poparcie ze strony danej grupy zawodowej jest politykom potrzebne. Jeszcze bardziej podwy\u017cki lubi\u0105 ich beneficjenci. Jednak\u017ce z podwy\u017ckami musz\u0105 si\u0119 wi\u0105za\u0107 reformy. Inaczej ich efektem b\u0119dzie stagnacja i urawni\u0142owka. W szkolnictwie by\u0142aby to katastrofa.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego postuluj\u0119, aby przy kolejnych podwy\u017ckach zadba\u0107 o sensown\u0105 i sprawiedliw\u0105 reform\u0119 \u015bcie\u017cki kariery, uwzgl\u0119dniaj\u0105c przy tym niezb\u0119dne zr\u00f3\u017cnicowanie stopni zawodowych i zwi\u0105zanych z tym wynagrodze\u0144. By\u0142oby to korzystne dla wszystkich \u2013 \u0142\u0105cznie z pocz\u0105tkuj\u0105cymi. M\u0142odzi wiedzieliby przecie\u017c, \u017ce po kilku latach pracy i nauki zostan\u0105 nagrodzeni dobr\u0105 pensj\u0105. I to samo mam do powiedzenia odno\u015bnie do uniwersytetu. Tutaj problemem s\u0105 nawet nie tak bardzo niskie zarobki, lecz raczej sp\u0142aszczenie dochod\u00f3w oraz niestabilno\u015b\u0107 zatrudnienia. Nie spodziewa\u0142bym si\u0119 jednak\u017ce powrotu do \u201estarych dobrych czas\u00f3w\u201d. Po prostu ju\u017c dawno temu podj\u0119to w skali globalnej strukturaln\u0105 decyzj\u0119, \u017ce naukowcy zarabia\u0107 maj\u0105, nie tylko pracuj\u0105c na etatach, lecz tak\u017ce, a mo\u017ce nawet przede wszystkim w ramach grant\u00f3w. Bo to w\u0142a\u015bnie otrzymanie grantu b\u0105d\u017a przyj\u0119cie do pracy w cudzym grancie \u015bwiadczy o kompetencjach naukowca. I tak ju\u017c chyba zostanie.<\/p>\n\n\n\n
W zawodzie nauczyciela szkolnego tej presji na ma i nie ma prostych sposob\u00f3w weryfikacji jako\u015bci jego pracy. Dlatego tak wa\u017cne s\u0105 w\u0142a\u015bnie egzaminy. Umowa spo\u0142eczna wok\u00f3\u0142 tego zawodu powinna by\u0107 taka: trudno zosta\u0107 pe\u0142noprawnym nauczycielem, lecz jak si\u0119 nim ju\u017c jest, to ma si\u0119 szacunek, dobr\u0105 pensj\u0119 i znaczn\u0105 autonomi\u0119 pod wzgl\u0119dem tego, w jaki spos\u00f3b prowadzi si\u0119 nauczanie i jakie tre\u015bci uczniom si\u0119 przekazuje. S\u0105dz\u0119, \u017ce to uczciwy uk\u0142ad.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Trwaj\u0105 kontrowersje wok\u00f3\u0142 zaproponowanego przez rz\u0105d systemu podwy\u017cek p\u0142ac nauczycieli. Okazuje si\u0119, \u017ce nie ka\u017cdy z nich otrzyma zapowiedziane 1500 z\u0142 podwy\u017cki, bo niekt\u00f3rzy troch\u0119 mniej, a inni troch\u0119 wi\u0119cej. I tym sposobem tak czy inaczej znaczna, ok. 30-procentowa podwy\u017cka p\u0142ac doprowadzi do dalszego sp\u0142aszczenia nauczycielskich pensji.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6828,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1398],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6824"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6824"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6827,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6824\/revisions\/6827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6828"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}