I znowu Polacy b\u0119d\u0105 musieli prze\u0142kn\u0105\u0107 gorzk\u0105 pigu\u0142k\u0119. Z wchodz\u0105cego w\u0142a\u015bnie na ekrany filmu Marcina Kosza\u0142ki \u201eBia\u0142a odwaga\u201d szeroka publiczno\u015b\u0107 dowie si\u0119 o smutnej historii \u201eGoralenvolku\u201d, czyli posuni\u0119tej do ostatecznych granic kolaboracji kilku szacownych g\u00f3ralskich rod\u00f3w z niemieckim okupantem oraz niemal masowym wpisywaniu si\u0119 zwyk\u0142ych g\u00f3rali na r\u00f3\u017cne \u201evolkslisty\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie, by\u0142 te\u017c g\u00f3ralski ruch oporu, kt\u00f3ry cz\u0119\u015bciowo ratuje honor g\u00f3ralski, lecz tamta zdrada nie by\u0142a tylko epizodem. Nie by\u0142y te\u017c przypadkiem pogromy ludno\u015bci s\u0142owackiej i napa\u015bci na \u017byd\u00f3w, terrorystyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ognia i oszala\u0142y antysemityzm ks. Ho\u0142oja po zako\u0144czeniu wojny.<\/p>\n\n\n\n
Pod to wszystko by\u0142 spo\u0142eczny grunt. D\u0142ugie stulecia n\u0119dzy, nier\u00f3wno\u015bci i wyzysk, a tak\u017ce izolacja kulturowa i zwi\u0105zana z ni\u0105 podatno\u015b\u0107 na skrajnie zabobonn\u0105 i ocieraj\u0105c\u0105 si\u0119 o ob\u0142\u0119d antysemick\u0105 propagand\u0119 Ko\u015bcio\u0142a (by\u0107 mo\u017ce tym skuteczniejsz\u0105, im trudniej by\u0142o spotka\u0107 \u017byda na Podhalu)\u2026 Niewiele pomog\u0142y trzy czy cztery dekady \u201eturyzmu\u201d i gromadka inteligenckich \u201ecepr\u00f3w\u201d osiad\u0142ych w Zakopanem.<\/p>\n\n\n\n
Te jak\u017ce wa\u017cne dla polskiej kultury zjawiska wi\u0119cej wtedy znaczy\u0142y dla Krakowa i Warszawy ni\u017c dla samego Podhala, gdzie mog\u0142y oddzia\u0142ywa\u0107 mo\u017ce w centrum Zakopanego i paru miejscach w okolicy, lecz ju\u017c nie na zapad\u0142e wsie za Guba\u0142\u00f3wk\u0105. Tam kulturalne wp\u0142ywy Witkacego, Cha\u0142ubi\u0144skiego, Szymanowskiego, Tetmajera, a nawet Zamoyskiego ju\u017c raczej nie si\u0119ga\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
G\u00f3rale d\u0142ugo nie mogli si\u0119 zdecydowa\u0107, na czym budowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 \u2013 na polsko\u015bci czy mo\u017ce na \u201eswojo\u015bci\u201d. Czy uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za Polak\u00f3w i polskich patriot\u00f3w, czy mo\u017ce za odr\u0119bny lud? Zdecydowani byli tylko na jedno: ma to by\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 katolicka, a niezale\u017cno\u015b\u0107 i autonomia g\u00f3ralskich klan\u00f3w i rod\u00f3w musi by\u0107 respektowana przez w\u0142adze. Austriackie, polskie, w\u0119gierskie i jak tam by si\u0119 jeszcze mia\u0142y przydarzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119c kiedy autonomi\u0119 i respekt obieca\u0142 pot\u0119\u017cny w\u0142adca z Berlina, to w zasadzie czemu nie? Czym\u017ce si\u0119 to mia\u0142o niby r\u00f3\u017cni\u0107 od podobnych obietnic p\u0142yn\u0105cych z Wiednia? A zreszt\u0105 Austria i Niemcy sta\u0142y si\u0119 w 1938 r. jednym krajem, a Polska \u2013 po ledwie dw\u00f3ch dekadach tworzenia pa\u0144stwa \u2013 upad\u0142a. Jak mo\u017cna by\u0107 lojalnym wobec Warszawy, skoro polskiej Warszawy ju\u017c nie ma, a na Wawelu siedzi Niemiec? No i w dodatku tak ju\u017c zostanie.<\/p>\n\n\n\n
W taki spos\u00f3b my\u015bla\u0142o sobie wielu g\u00f3rali w czasie wojny. Ci po drugiej stronie Tatr my\u015bleli tak samo, tylko jeszcze bardziej. Hitler odda\u0142 S\u0142owacj\u0119 w zarz\u0105d Ko\u015bcio\u0142a, ufny w jego lojalno\u015b\u0107 i gotowo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy. Nie zawi\u00f3d\u0142 si\u0119. Na jego \u017c\u0105danie krwawy re\u017cim ksi\u0119\u017cy (z ks. Tiso na czele) napad\u0142 na Polsk\u0119 w pierwszym dniu wojny, a potem grzecznie dostarcza\u0142 \u017byd\u00f3w do kom\u00f3r gazowych Brzezinki. Straszliwe to by\u0142y czasy na Podhalu, na Spiszu i Orawie. Trudno dzi\u015b nawet wyobrazi\u0107 sobie, jak ponure i krwawe. Mo\u017cemy je poznawa\u0107 na raty i w wersji z\u0142agodzonej. A czy g\u00f3rale sami b\u0119d\u0105 kiedy\u015b w stanie zmierzy\u0107 si\u0119 ze swoj\u0105 histori\u0105? Na pewno nie dzi\u015b i nie jutro. Film si\u0119 w Zakopanem \u201enie przyjmie\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Zakopane to pi\u0119kne i dziwne miasto. Nale\u017cy w po\u0142owie do g\u00f3rali, a w po\u0142owie do ludzi zwanych niezbyt przyja\u017anie ceprami, kt\u00f3rzy kiedy\u015b (albo ich rodzice b\u0105d\u017a nawet dziadkowie) wybrali to miejsce i tam zamieszkali. Cepr\u00f3w jest tak wielu, \u017ce od dawna s\u0105 ju\u017c ludno\u015bci\u0105 miejscow\u0105 i kulturowo pe\u0142noprawn\u0105, cho\u0107 nie m\u00f3wi\u0105 po g\u00f3ralsku i g\u00f3rali nie udaj\u0105. Jest te\u017c taki gatunek ludzi zwi\u0105zanych z Podhalem, co nale\u017c\u0105 do niego, bo je pokochali i wci\u0105\u017c tam je\u017cd\u017c\u0105. Sam do tego gatunku nale\u017c\u0119. Omal\u017ce si\u0119 w Zakopanem nie urodzi\u0142em (przez pewn\u0105 niefrasobliwo\u015b\u0107 swej matki), a potem sp\u0119dza\u0142em tam regularnie wakacje, ucz\u0105c si\u0119 Tatr. W ko\u0144cu zosta\u0142em taternikiem i kilka lat si\u0119 tym para\u0142em.<\/p>\n\n\n\n
No i tak si\u0119 zrobi\u0142o, \u017ce co jaki\u015b czas musz\u0119 tam by\u0107. A skoro Zakopane i Tatry s\u0105 w moim sercu, to i na sercu mi le\u017c\u0105. I nie b\u0119d\u0119 wyrazicielem opinii i odczu\u0107 mniejszo\u015bci, gdy powiem, \u017ce smuci mnie i dra\u017cni rozbisurmanienie kilku miejscowych bogaczy, nepotyzm i korupcja, koniunkturalny, a jednocze\u015bnie szczerze zabobonny klerykalizm podhala\u0144skich elit i podhala\u0144skich mas, a jeszcze bardziej to, co go\u0142ym okiem widz\u0105 i czym brzydz\u0105 si\u0119 wszyscy: chciwo\u015b\u0107 i pija\u0144stwo. Ka\u017cdy, kto przyje\u017cd\u017ca do Zakopanego, widzi go\u0142ym okiem, \u017ce dla miejscowych wart jest akurat tyle co jego portfel. A mi\u0142o\u015b\u0107 do pieni\u0119dzy i gorza\u0142ki zdaj\u0105 si\u0119 tu wi\u0119ksze ni\u017c ta, kt\u00f3ra przez wieki \u0142\u0105czy\u0142a Ka\u015bki z Ja\u015bkami, dzi\u0119ki czemu lud g\u00f3ralski, mimo biedy i nieurodzajnej, kamienistej ziemi, m\u00f3g\u0142 trwa\u0107. Z bo\u017c\u0105 pomoc\u0105, oczywi\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b pisz\u0119 te gorzkie s\u0142owa, bo ca\u0142a Polska akurat \u015bmieje si\u0119 z Zakopanego i emblematycznego g\u00f3rala, kt\u00f3ry popisa\u0142 si\u0119 przed kamer\u0105 tym, co mia\u0142 (i nie on jeden) najgorszego: \u017ca\u0142osn\u0105 chciwo\u015bci\u0105, brakiem honoru i g\u0142upot\u0105. Je\u015bli nie widzieli\u015bcie jeszcze, to zobaczcie koniecznie, jak przebrany za misia g\u00f3ral podchodzi z pretensjami do nagrywaj\u0105cej filmik aktorki Hanny Turnau i domaga si\u0119 zap\u0142aty w wysoko\u015bci 20 z\u0142, gdy\u017c zapewne znalaz\u0142 si\u0119 w kadrze. Sko\u0144czy\u0142o si\u0119 na mandacie dla misia, kt\u00f3ry nie mia\u0142 pozwolenia na prowadzenie swojej dzia\u0142alno\u015bci na Krup\u00f3wkach.<\/p>\n\n\n\n
Ta \u017cenuj\u0105ca ma\u0142ostkowo\u015b\u0107 i chciwo\u015b\u0107 w dziwny spos\u00f3b \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w jedno z bezmy\u015blnym okrucie\u0144stwem wobec koni i owiec, o kt\u00f3rym co rusz donosi prasa. Dlaczego wy, g\u00f3rale, jeste\u015bcie tacy? Dlaczego nie mo\u017cecie jako\u015b tych przywar w sobie zdusi\u0107? Wszyscy chc\u0105 Was kocha\u0107, wszyscy w jaki\u015b spos\u00f3b Was podziwiaj\u0105 i s\u0105 dumni, \u017ce jest w Polsce Podhale i Zakopane. Dlaczego wi\u0119c tak nam to mi\u0142owanie Was utrudniacie? G\u00f3ralu, zmie\u0144 si\u0119 nareszcie!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
I znowu Polacy b\u0119d\u0105 musieli prze\u0142kn\u0105\u0107 gorzk\u0105 pigu\u0142k\u0119. Z wchodz\u0105cego w\u0142a\u015bnie na ekrany filmu Marcina Kosza\u0142ki \u201eBia\u0142a odwaga\u201d szeroka publiczno\u015b\u0107 dowie si\u0119 o smutnej historii \u201eGoralenvolku\u201d, czyli posuni\u0119tej do ostatecznych granic kolaboracji kilku szacownych g\u00f3ralskich rod\u00f3w z niemieckim okupantem oraz niemal masowym wpisywaniu si\u0119 zwyk\u0142ych g\u00f3rali na r\u00f3\u017cne \u201evolkslisty\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6873,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1405,1408,1410,1406,1409,1407,654],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6869"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6869"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6869\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6872,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6869\/revisions\/6872"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}