Z socjologicznego i antropologicznego punktu widzenia sprawa dost\u0119pno\u015bci tabletek \u201edzie\u0144 po\u201d bynajmniej nie jest b\u0142aha, bo chodzi w niej o co\u015b bardzo wa\u017cnego, a mianowicie o kontrol\u0119 doros\u0142ych, a zw\u0142aszcza rodzic\u00f3w, nad \u017cyciem seksualnym dorastaj\u0105cych c\u00f3rek. Oczywi\u015bcie nie tylko o to, a z \u201eantykoncepcji awaryjnej\u201d korzystaj\u0105 bynajmniej nie tylko nastolatki. Jednak\u017ce j\u0105drem sporu i realn\u0105 przyczyn\u0105 oporu przed pe\u0142nym udost\u0119pnieniem tych tabletek jest w\u0142a\u015bnie \u201ekwestia nastolatek\u201d. Kontekst jest natomiast bardzo szeroki. Tak szeroki jak ca\u0142a kulturowa historia antykoncepcji.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Historia ta dzieli si\u0119 na dwa okresy: przed i po wynalezieniu hormonalnej pigu\u0142ki antykoncepcyjnej. Do czasu, gdy kontrola nad prokreacj\u0105 by\u0142a spraw\u0105 m\u0119\u017cczyzny, bo polega\u0142a na stosowaniu prezerwatywy, antykoncepcja by\u0142a konfliktogenna jedynie w tych \u015brodowiskach, gdzie do sprawowania takiej kontroli aspirowali realni lub pozorni \u201eprzyw\u00f3dcy duchowi\u201d, na czele z kap\u0142anami takich czy innych wyzna\u0144. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 zmienia\u0107 w po\u0142owie minionego stulecia, gdy pojawi\u0142a si\u0119 antykoncepcja hormonalna dla kobiet, a tym samym ka\u017cda maj\u0105ca do niej dost\u0119p kobieta mog\u0142a odt\u0105d zapobiec ci\u0105\u017cy, nie tylko maj\u0105c stosunki z m\u0119\u017cczyzn\u0105, z kt\u00f3rym nie chcia\u0142a mie\u0107 dziecka, lecz w zasadzie r\u00f3wnie\u017c obcuj\u0105c z m\u0119\u017cczyzn\u0105, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego prawem \u2013 zw\u0142aszcza jako m\u0119\u017ca \u2013 jest j\u0105 zap\u0142odni\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Antykoncepcja oznacza\u0142a przeto wielki skok w procesie emancypacji kobiet, a tym samym ogromny uszczerbek na m\u0119skiej dominacji i wy\u0142om w patriarchalnej kulturze, opartej w du\u017cej mierze na m\u0119skiej kontroli p\u0142odno\u015bci kobiet. Z biegiem lat, w ci\u0105gu drugiej po\u0142owy XX w. oraz w ci\u0105gu ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 ju\u017c \u0107wierci wieku XXI, kolejne wielomilionowe rzesze kobiet na ca\u0142ym \u015bwiecie do\u0142\u0105cza\u0142y do dziejowej awangardy emancypacji. Ich przodkinie \u2013 i to licz\u0105c \u201eod ma\u0142py\u201d \u2013 nie mia\u0142y wp\u0142ywu na to, z kim obcuj\u0105 seksualnie oraz kiedy s\u0105 w ci\u0105\u017cy i ile rodz\u0105 dzieci. Teraz natomiast sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie ich decyzj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Nic dziwnego, \u017ce instytucje patriarchatu, na czele z Ko\u015bcio\u0142em katolickim, stara\u0142y si\u0119 za pomoc\u0105 presji moralnej i politycznej przeciwdzia\u0142a\u0107 tak radykalnemu post\u0119powi w emancypacji. Oczywi\u015bcie bezskutecznie. Antykoncepcja hormonalna jest bowiem nie tylko spraw\u0105 wolno\u015bci kobiet, lecz r\u00f3wnie\u017c wygod\u0105 i przyjemno\u015bci\u0105 dla m\u0119\u017cczyzn. Ka\u017cdy m\u0119\u017cczyzna woli seks bez prezerwatywy, a pigu\u0142ka antykoncepcyjna (lub inna forma tzw. zabezpieczenia) tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 daje. Dlatego nawet konserwatywni i patriarchalni m\u0119\u017cczy\u017ani stali si\u0119 zwolennikami antykoncepcji stosowanej przez kobiety i sojusznikami kobiet w tej sprawie. Owszem, tracili w tym sensie, \u017ce antykoncepcja likwiduje barier\u0119 strachu przed ci\u0105\u017c\u0105 w przypadku stosunk\u00f3w pozama\u0142\u017ce\u0144skich (a wi\u0119c i zdrady ma\u0142\u017ce\u0144skiej), za to daje wa\u017cn\u0105 dla m\u0119\u017cczyzn gwarancj\u0119, \u017ce nie stan\u0105 si\u0119 \u201eprawnymi\u201d ojcami nie swoich (w sensie biologicznym) dzieci. Dlatego, bior\u0105c pod uwag\u0119 te wszystkie okoliczno\u015bci, walka z antykoncepcj\u0105 zosta\u0142a przez si\u0142y patriarchatu przegrana z kretesem.<\/p>\n\n\n\n
Jedynym polem, na kt\u00f3rym obyczajowi konserwaty\u015bci mogli osi\u0105gn\u0105\u0107 pewien sukces, by\u0142a dost\u0119pno\u015b\u0107, wzgl\u0119dnie niedost\u0119pno\u015b\u0107 antykoncepcji dla niepe\u0142noletnich nastolatek. W przypadku 16-letnich czy 17-letnich dziewcz\u0105t kontrola nad \u017cyciem seksualnym i prokreacj\u0105 ma nieco inny sens i wymiar. O ile w przypadku kobiet doros\u0142ych chodzi w\u0142a\u015bnie o doros\u0142o\u015b\u0107, czyli samostanowienie autonomicznej i wolnej osoby, o tyle w przypadku nastolatek wchodzi w gr\u0119 kwestia zakresu w\u0142adzy rodzicielskiej oraz ochrony m\u0142odzie\u017cy przed przedwczesn\u0105 inicjacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Niezale\u017cnie od ewentualnego (i mo\u017ce nie tak rzadko wyst\u0119puj\u0105cego) dojrza\u0142ego i etycznego stosunku do wolno\u015bci seksualnej dorastaj\u0105cej dziewczyny, kt\u00f3ry polega na poszukiwaniu r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy szacunkiem dla intymno\u015bci i wolno\u015bci nastolatki a konieczno\u015bci\u0105 chronienia jej przed ryzykiem emocjonalnym, kt\u00f3rego w pe\u0142ni nie mo\u017ce jeszcze zrozumie\u0107, rodzice po prostu bardzo \u017ale reaguj\u0105, a wr\u0119cz cierpi\u0105 na my\u015bl o fizycznym posiadaniu ich c\u00f3rki przez obcego, mo\u017ce zupe\u0142nie przypadkowego m\u0142odego m\u0119\u017cczyzn\u0119, a tym bardziej cierpi\u0105 na my\u015bl o ewentualnej rozwi\u0105z\u0142o\u015bci swojego dziecka. Dla swojego dziecka pragnie si\u0119 bowiem wszystkiego, co najlepsze, i chcia\u0142oby si\u0119 je widzie\u0107 \u201eniewinnym\u201d, czyli r\u00f3wnie\u017c skromnym i pow\u015bci\u0105gliwym. Tak\u017ce w sferze seksualnej.<\/p>\n\n\n\n
Walka o kontrol\u0119 nad seksualno\u015bci\u0105 nastolatek zosta\u0142a przez rodzic\u00f3w przegrana. Og\u00f3lniejsze trendy w dziedzinie prawnej interpretacji adolescencji, czyli okresu dorastania, przes\u0105dzi\u0142y o tym, \u017ce wraz z innymi prawami osobistymi 16-latki w wielu krajach demokratycznych uzyska\u0142y prawo do samodzielnego korzystania z antykoncepcji, bez wiedzy i zgody rodzic\u00f3w. Nie wsz\u0119dzie tak jest (np. Ameryka jest podzielona w tej kwestii p\u00f3\u0142 na p\u00f3\u0142), lecz trend jest w\u0142a\u015bnie taki. Do Polski te\u017c przyjdzie.<\/p>\n\n\n\n
No i wreszcie dochodzimy do s\u0142ynnych tabletek \u201edzie\u0144 po\u201d. Z pewno\u015bci\u0105 poszerzaj\u0105 one mo\u017cliwo\u015bci antykoncepcji i daj\u0105 kobiecie jeszcze wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad swoj\u0105 p\u0142odno\u015bci\u0105. Paradoksalnie to zwi\u0119kszenie kontroli odnosi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do dziewczyn i kobiet, kt\u00f3re nie s\u0105 specjalnie zaanga\u017cowane w \u017cycie seksualne. Takie kobiety maj\u0105 bowiem na sta\u0142e zainstalowan\u0105 wk\u0142adk\u0119\/spiral\u0119 albo nosz\u0105 plastry antykoncepcyjne. Tabletka \u201eantykoncepcji awaryjnej\u201d potrzebna jest najcz\u0119\u015bciej kobietom, kt\u00f3rym przydarzy si\u0119 \u201eawaria\u201d, to znaczy na tyle niedo\u015bwiadczonym i maj\u0105cym na tyle niedo\u015bwiadczonych partner\u00f3w seksualnych, \u017ce w og\u00f3le mo\u017ce si\u0119 im, jako parze, przydarzy\u0107 co\u015b takiego jak wytrysk dopochwowy, bez zabezpieczenia prezerwatyw\u0105 (z powodu jej braku lub nieumiej\u0119tnego stosowania) ani \u015brodkiem hormonalnym.<\/p>\n\n\n\n
Oczywi\u015bcie w gr\u0119 wchodz\u0105 tak\u017ce inne okoliczno\u015bci, \u0142\u0105cznie z gwa\u0142tem. Najcz\u0119\u015bciej jednak \u201eawaria\u201d zdarza si\u0119 osobom albo bardzo m\u0142odym i niedo\u015bwiadczonym, albo ludziom doros\u0142ym, lecz na co dzie\u0144 \u017cyj\u0105cym w spos\u00f3b bardzo uregulowany i monogamiczny, kt\u00f3rym wyj\u0105tkowo przydarzy\u0142 si\u0119 romans.<\/p>\n\n\n\n
Mimo mo\u017cliwych r\u00f3\u017cnych innych scenariuszy w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w tabletka \u201edzie\u0144 po\u201d potrzebna jest bardzo m\u0142odym ludziom (kobietom, lecz r\u00f3wnie\u017c ich partnerom, bo przecie\u017c ch\u0142opiec czy m\u0119\u017cczyzna te\u017c mo\u017ce nie chcie\u0107 mie\u0107 dziecka), w zwi\u0105zku z czym debata na temat dost\u0119pno\u015bci tej formy antykoncepcji jest jakby powt\u00f3rzeniem niemal\u017ce przegranej ju\u017c przez patriarchat dyskusji na temat dost\u0119pu nastolatek do antykoncepcji bez zgody rodzic\u00f3w. Innymi s\u0142owy, jest to jakby ostatni szaniec w walce z antykoncepcj\u0105 i dost\u0119pem do niej.<\/p>\n\n\n\n
Rodzicom nastolatek, nawet post\u0119powym i liberalnym, generalnie nie podoba si\u0119, aby ich nastoletnie c\u00f3rki dzi\u0119ki wynalazkowi antykoncepcji zamiast \u201echodzi\u0107\u201d z jednym mi\u0142ym ch\u0142opakiem, zmienia\u0142y co miesi\u0105c partner\u00f3w seksualnych, \u201erobi\u0105c z nimi wszystko\u201d. Brak l\u0119ku przed ci\u0105\u017c\u0105 bardzo zmienia \u017cycie nastolatk\u00f3w i nie ma co udawa\u0107, \u017ce zmienia tylko na lepsze. Wczesna inicjacja, wielu partner\u00f3w seksualnych w okresie dorastania to nie tylko \u201esama przyjemno\u015b\u0107\u201d i okazja do nabrania do\u015bwiadczenia, lecz r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142o z\u0142ych nawyk\u00f3w w obszarze budowania relacji i niedoceniania w doros\u0142ym \u017cyciu znaczenia, jakie dla powa\u017cnego zwi\u0105zku ma wy\u0142\u0105czna (wierna) i trwa\u0142a relacja intymna.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego dla rodzic\u00f3w my\u015bl, \u017ce ich dziecko mo\u017ce w\u0142a\u015bciwie niczym si\u0119 ju\u017c nie przejmowa\u0107, bo w razie jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci, czy \u201eby\u0142o do \u015brodka\u201d, mo\u017ce w aptece na rogu kupi\u0107 tabletk\u0119 i problem rozwi\u0105za\u0107, jest trudna do zniesienia. I trudno te\u017c im si\u0119 dziwi\u0107. Kto ma b\u0105d\u017a mia\u0142 nastoletni\u0105 c\u00f3rk\u0119, ten dobrze to rozumie.<\/p>\n\n\n\n
A jednak sprawa jest przegrana. W przysz\u0142o\u015bci w ka\u017cdym kraju Zachodu nastolatka b\u0119dzie mog\u0142a swobodnie korzysta\u0107 z antykoncepcji, \u0142\u0105cznie z t\u0105 \u201eawaryjn\u0105\u201d. Powoli ustaje w\u0142adza rodzicielska nad 16-latkami i nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci uzyskaj\u0105 oni zar\u00f3wno prawa polityczne, jak i pe\u0142ni\u0119 praw prokreacyjnych, na czele z prawem do antykoncepcji. Zawdzi\u0119czaj\u0105 to g\u0142\u00f3wnie sobie. S\u0105 dzi\u015b na tyle bystrzy, sprawni i pewni siebie, \u017ce nie pozwol\u0105, aby traktowano ich jak dzieci.<\/p>\n\n\n\n
Argumenty tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 utrudni\u0107 dost\u0119p do tabletki \u201edzie\u0144 po\u201d, s\u0105 zupe\u0142nie bezsilne i pozbawione znaczenia dla tych, kt\u00f3rzy dost\u0119pem do antykoncepcji s\u0105 zainteresowani. Prezydent odm\u00f3wi\u0142 podpisania ustawy zezwalaj\u0105cej na swobodny dost\u0119p do antykoncepcji \u201eawaryjnej\u201d, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na absurdalny argument medyczny, jak gdyby naprawd\u0119 mia\u0142 prawo \u201emie\u0107 inne zdanie\u201d ni\u017c naukowcy, kt\u00f3rzy przebadali te \u015brodki pod wzgl\u0119dem bezpiecze\u0144stwa. To \u015bmieszne, lecz jednocze\u015bnie bardzo znamienne. Andrzej Duda musia\u0142 odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do niepowa\u017cnego i kompromituj\u0105cego argumentu, bo prawdziwe motywy, kt\u00f3rymi si\u0119 kierowa\u0142, s\u0105 jeszcze bardziej niedorzeczne i \u201eniecenzuralne\u201d, czyli wstydliwe b\u0105d\u017a z zasadniczych (konstytucyjnych) wzgl\u0119d\u00f3w niemaj\u0105ce prawa bytu w przestrzeni demokratycznego pa\u0144stwa prawa. Nie m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107, \u017ce jego zdaniem w momencie pocz\u0119cia Wielki Duch tworzy w \u0142onie kobiety now\u0105 dusz\u0119 i wszyscy musz\u0105 si\u0119 tej prawdzie podporz\u0105dkowa\u0107. Nie m\u00f3g\u0142 tak powiedzie\u0107, bo rozumie (na jakim\u015b poziomie \u2013 mo\u017ce niezbyt jasno), \u017ce \u017cadne przekonanie religijno-metafizyczne nie mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 \u015bwieckiego prawa stanowionego, a ju\u017c zw\u0142aszcza prawnych restrykcji.<\/p>\n\n\n\n
Tym bardziej Andrzej Duda nie m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107 g\u0142o\u015bno tego, co my\u015bl\u0105 sobie ludzie maj\u0105cy dorastaj\u0105ce dzieci, a mianowicie \u017ce b\u0119d\u0105 si\u0119 jeszcze bardziej \u201epuszcza\u0107\u201d. No bo w\u0142a\u015bnie w tym jest ca\u0142a rzecz, \u017ce mog\u0105 si\u0119 \u201epuszcza\u0107\u201d. Bo czy si\u0119 nam podoba, czy nie (m\u0142odszym si\u0119 podoba, a starszym raczej nie), mamy demokracj\u0119 i wolno\u015b\u0107, a przeto r\u00f3wnie\u017c m\u0142odzi ludzie maj\u0105 prawo do swojego \u017cycia, do swoich cia\u0142 i do czerpania z nich przyjemno\u015bci wedle w\u0142asnego uznania. Nie jest \u0142atwo si\u0119 z tym pogodzi\u0107, ale trzeba. Nasze kochane c\u00f3reczki, nasze \u201eksi\u0119\u017cniczki\u201d coraz kr\u00f3cej s\u0105 \u201enasze\u201d. I bardzo szybko wyrastaj\u0105 na m\u0142ode kr\u00f3lowe swoich w\u0142asnych kr\u00f3lestw.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Z socjologicznego i antropologicznego punktu widzenia sprawa dost\u0119pno\u015bci tabletek \u201edzie\u0144 po\u201d bynajmniej nie jest b\u0142aha, bo chodzi w niej o co\u015b bardzo wa\u017cnego, a mianowicie o kontrol\u0119 doros\u0142ych, a zw\u0142aszcza rodzic\u00f3w, nad \u017cyciem seksualnym dorastaj\u0105cych c\u00f3rek. Oczywi\u015bcie nie tylko o to, a z \u201eantykoncepcji awaryjnej\u201d korzystaj\u0105 bynajmniej nie tylko nastolatki. Jednak\u017ce j\u0105drem sporu i realn\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6912,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[311],"tags":[1422,1421],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6910"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6910"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6910\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6914,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6910\/revisions\/6914"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}