\u201eSystem\u201d to wa\u017cne poj\u0119cie nauk spo\u0142ecznych, nieobce literaturze i publicystyce. Instytucjonalno-prawny moloch jakby na przek\u00f3r dobrym intencjom rozs\u0105dnych ludzi krzywdzi i zniewala. Jest z\u0142o\u015bliwy, niesterowny i ma w sobie wielk\u0105 okrutn\u0105 bezw\u0142adno\u015b\u0107, wynikaj\u0105c\u0105 z d\u0142ugiego trwania i kumulowania w sobie wielu zasz\u0142o\u015bci \u2013 anachronizm\u00f3w, uprzedze\u0144 i niezrozumia\u0142ej dla wsp\u00f3\u0142czesnych opresyjno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Dzi\u015b ofiar\u0105 \u201esystemu\u201d sta\u0142a si\u0119 w Polsce psychologia. Zas\u0142u\u017cony, maj\u0105cy wybitne osi\u0105gni\u0119cia badawcze Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk od lat balansuje na kraw\u0119dzi bankructwa. Jego sytuacja jest tak z\u0142a, \u017ce naukowcy zdecydowali si\u0119 wystosowa\u0107 do w\u0142adz list otwarty, w kt\u00f3rym wyja\u015bniaj\u0105 swoj\u0105 fataln\u0105 sytuacj\u0119, prosz\u0105c o interwencj\u0119. To, \u017ce polscy naukowcy s\u0105 zmuszeni dos\u0142ownie \u017cebra\u0107 o pieni\u0105dze \u2013 w skali pisowskiej dotacji dla lokalnego \u201eKlubu Gazety Polskiej\u201d czy innego pomniejszego zam\u00f3wienia od Red is Bad \u2013 przynosi wstyd naszym w\u0142adzom. Dlaczego w og\u00f3le do tego dosz\u0142o?<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107, \u017ce obecne problemy instytucjonalne polskiej psychologii wynikaj\u0105 z czego\u015b, co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem reaktywnego antypsychologizmu, kt\u00f3ry zapanowa\u0142 w kr\u0119gach naukowych pod koniec XX w. Antypsychologizmu b\u0119d\u0105cego reakcj\u0105 rozczarowania na przedwcze\u015bnie obudzone (jeszcze w XIX w.) nadzieje oraz obietnice powi\u0105zania poznania ludzkiej psychiki z naukowym badaniem m\u00f3zgu i uk\u0142adu nerwowego, a nast\u0119pnie wyja\u015bnienia zjawisk spo\u0142ecznych i kulturowych czynnikami neurologiczno-psychologicznymi (ewentualnie w powi\u0105zaniu z czynnikami ewolucyjnymi). Dawny pozytywistyczny psychologizm rzeczywi\u015bcie okaza\u0142 si\u0119 falstartem. Za to do\u015b\u0107 miernie unaukowione i bardziej filozoficzne ni\u017ali \u015bcis\u0142e teorie psychoanalityczne zacz\u0119\u0142y w irytuj\u0105cy spos\u00f3b wszystko na prawo i lewo wyja\u015bnia\u0107, i to nie stroni\u0105c nieraz od politycznego zaanga\u017cowania. Wszystko to sprawi\u0142o, \u017ce w ostatecznym rozrachunku w wyobra\u017ani \u015bwiata akademickiego psychologia wyl\u0105dowa\u0142a gdzie\u015b w pobli\u017cu filozofii i humanistyki, w dodatku z niewielkim kredytem zaufania i presti\u017cem. A co za tym idzie, z niewielkimi dotacjami.<\/p>\n\n\n\n
I tak to w wielu krajach psychologia musi biedowa\u0107, tkwi\u0105c w niszowym subsystemie akademickim \u201eotagowanym\u201d przez biurokrat\u00f3w jako \u201enauka humanistyczna\u201d. Z instytucjonalnego punktu widzenia ta \u201ehumanistyczno\u015b\u0107\u201d r\u00f3wnoznaczna jest z tanio\u015bci\u0105, bied\u0105 i marginalno\u015bci\u0105. Tylko \u017ce to wszystko jest ju\u017c nieaktualne i nieprawdziwe!<\/p>\n\n\n\n
XIX-wieczne mrzonki o wyja\u015bnianiu ludzkich zachowa\u0144 i emocji procesami zachodz\u0105cymi w uk\u0142adzie nerwowym w\u0142a\u015bnie przesta\u0142y by\u0107 mrzonkami. Neurokognitywistyka zaczyna spe\u0142nia\u0107 marzenia pierwszych psycholog\u00f3w. A to tylko jedna z kilku ga\u0142\u0119zi psychologii wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3ra w niekt\u00f3rych wymiarach dzia\u0142alno\u015bci sta\u0142a si\u0119 prawdziw\u0105 nauk\u0105. A nauka kosztuje. Na przeprowadzanie eksperyment\u00f3w psychologicznych i psychoneurologicznych z udzia\u0142em wolontariuszy b\u0105d\u017a pacjent\u00f3w potrzebne s\u0105 znacznie \u015brodki oraz porz\u0105dna infrastruktura. Ministerstwo nauki zdaje si\u0119 tego nie widzie\u0107. A w dodatku panowski instytut uwi\u0119ziony jest w strukturze tej nieco anachronicznej i maj\u0105cej opini\u0119 niereformowalnej instytucji. Mo\u017ce s\u0105 to opinie krzywdz\u0105ce, ale je\u015bli PAN ma mie\u0107 szans\u0119 si\u0119 zmieni\u0107, to trzeba da\u0107 jej na to odpowiednie \u015brodki.<\/p>\n\n\n\n
W swoim li\u015bcie profesorowie IP PAN przypominaj\u0105, czym si\u0119 zajmuj\u0105. A s\u0105 to tematy nie tylko aktualne, lecz maj\u0105ce ogromne znaczenie spo\u0142eczne: zaburzenia psychiczne, samotno\u015b\u0107, uzale\u017cnienia, podatno\u015b\u0107 na teorie spiskowe, samob\u00f3jstwa. Badanie tych zagadnie\u0144 \u2013 zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie lokalnym i w powi\u0105zaniu z polityk\u0105 spo\u0142eczn\u0105 \u2013 przyczynia si\u0119 do ratowania ludzkiego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n
Wchodzimy w epok\u0119 wielkich turbulencji cywilizacyjnych, kt\u00f3rym si\u0142\u0105 rzeczy towarzyszy\u0107 musz\u0105 negatywne zjawiska w obszarze zdrowia psychicznego. Wzrasta liczba os\u00f3b z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak napady paniki czy my\u015bli samob\u00f3jcze. Pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe zagro\u017cenia zwi\u0105zane z substancjami psychoaktywnymi, nowe formy uzale\u017cnienia i dezorientacji wynikaj\u0105ce z przenikania si\u0119 \u015bwiata fizycznego z tzw. wirtualnym. Z tego wszystkiego ratuje nas i b\u0119dzie ratowa\u0107 tandem psychologia-psychiatria wraz z rzesz\u0105 specjalist\u00f3w \u2013 od naukowc\u00f3w, poprzez psychiatr\u00f3w i psycholog\u00f3w klinicznych, a\u017c po psychoterapeut\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Epidemia chor\u00f3b, zaburze\u0144 i problem\u00f3w psychicznych jest jednym z najwi\u0119kszych wyzwa\u0144 cywilizacyjnych. \u017beby sobie z tym radzi\u0107, potrzebujemy naukowej psychologii i nieustaj\u0105cych bada\u0144. Bo tu niestety nie da si\u0119 niczego ustali\u0107 raz na zawsze. Zmieniaj\u0105 si\u0119 warunki i zmieniaj\u0105 si\u0119 ludzie. Metody leczenia i wspierania os\u00f3b z zaburzeniami psychicznymi musz\u0105 ewoluowa\u0107, a je\u015bli maj\u0105 by\u0107 skuteczne i bezpieczne, musz\u0105 by\u0107 w ci\u0105g\u0142ym procesie naukowego opracowywania i przepracowywania.<\/p>\n\n\n\n
To jednak\u017ce bynajmniej nie wszystko. Rola naukowej psychologii nie ogranicza si\u0119 do tego, \u017ce z niej bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek psychiatria i psychoterapia. Od kilku dekad w naukach spo\u0142ecznych obserwujemy powr\u00f3t do zapomnianego dawno psychologizmu. Niesamowite post\u0119py psychologii sprawi\u0142y, \u017ce najbardziej wiarygodne odpowiedzi na pytania o procesy spo\u0142eczne i cywilizacyjne oraz dobrostan cz\u0142owieka otrzymujemy w\u0142a\u015bnie od niej. Wyja\u015bnianie \u015bwiata spo\u0142ecznego i tego wszystkiego, co dzieje si\u0119 w naszym \u017cyciu osobistym, w naszych relacjach z bliskimi i w naszych \u201eduszach\u201d, sta\u0142o si\u0119 dzi\u015b domen\u0105 psychologii. Jej m\u0105dro\u015b\u0107 i wiarygodno\u015b\u0107 s\u0105 niepodwa\u017calne. Po prostu nie mamy nic lepszego. Niestety, r\u00f3wnie\u017c filozoficzna refleksja egzystencjalna i etyczna blednie na tle wsp\u00f3\u0142czesnej wiedzy psychologicznej. Stwierdzam to bez satysfakcji, bo taka \u201ekanibalizacja\u201d filozofii oznacza mimo wszystko pewn\u0105 strat\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Przysz\u0142o\u015b\u0107 wiedzy o cz\u0142owieku nale\u017cy do psychologii. A w czasach, gdy trudno b\u0119dzie nam odr\u00f3\u017cni\u0107 cz\u0142owieka od paraludzkiej b\u0105d\u017a postludzkiej istoty o nadludzkich mo\u017cliwo\u015bciach, rozumienie przez nas tego, kim my w tym wszystkim jeste\u015bmy i jak mamy broni\u0107 swojej to\u017csamo\u015bci i poczucia w\u0142asnej warto\u015bci, stanie si\u0119 spraw\u0105 o egzystencjalnym znaczeniu. Absurdalne jest wi\u0119c to, \u017ce egzystencjalnie zagro\u017cona jest akurat ta ga\u0142\u0105\u017a wiedzy, na kt\u00f3rej b\u0119dziemy musieli polega\u0107 w sprawach najbardziej dla nas \u2013 prywatnie i spo\u0142eczne \u2013 istotnych.<\/p>\n\n\n\n
Kraj, kt\u00f3ry nie szanuje swoich psycholog\u00f3w, z\u0142\u0105 sobie gotuje przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie pozw\u00f3lmy, aby \u201esystem\u201d obci\u0105\u0142 nam g\u0142ow\u0119!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201eSystem\u201d to wa\u017cne poj\u0119cie nauk spo\u0142ecznych, nieobce literaturze i publicystyce. Instytucjonalno-prawny moloch jakby na przek\u00f3r dobrym intencjom rozs\u0105dnych ludzi krzywdzi i zniewala. Jest z\u0142o\u015bliwy, niesterowny i ma w sobie wielk\u0105 okrutn\u0105 bezw\u0142adno\u015b\u0107, wynikaj\u0105c\u0105 z d\u0142ugiego trwania i kumulowania w sobie wielu zasz\u0142o\u015bci \u2013 anachronizm\u00f3w, uprzedze\u0144 i niezrozumia\u0142ej dla wsp\u00f3\u0142czesnych opresyjno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7019,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1430,360,1429],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7013"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7013"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7018,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7013\/revisions\/7018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}