Jestem socjaldemokrat\u0105, a prawa kobiet s\u0105 dla mnie bardzo wa\u017cne. Przemoc seksualn\u0105 uwa\u017cam za\u015b za jedn\u0105 z najgorszych rzeczy, jak\u0105 cz\u0142owiek uczyni\u0107 mo\u017ce cz\u0142owiekowi. A jednak nie zgadzam si\u0119 propozycj\u0105 redefinicji gwa\u0142tu w polskim prawie.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Przyj\u0119ta przed 13 laty przez Rad\u0119 Europy tzw. konwencja stambulska o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet w art. 36 (\u201ePrzemoc seksualna, w tym gwa\u0142t\u201d) g\u0142osi:<\/p>\n\n\n\n
\u201eStrony przyjm\u0105 konieczne \u015brodki ustawodawcze lub inne \u015brodki w celu zapewnienia, by za nast\u0119puj\u0105ce umy\u015blne czynno\u015bci grozi\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 karna:<\/p>\n\n\n\n
a.\u00a0penetracja waginalna, analna lub oralna o charakterze seksualnym cia\u0142a innej osoby jak\u0105kolwiek cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a lub przedmiotem, bez jej zgody,<\/p>\n\n\n\n
b.\u00a0inne czynno\u015bci o charakterze seksualnym wobec innej osoby, bez jej zgody,<\/p>\n\n\n\n
c.\u00a0doprowadzenie innej osoby, bez jej zgody, do podj\u0119cia czynno\u015bci o charakterze seksualnym z osob\u0105 trzeci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
2.\u00a0Zgoda musi by\u0107 udzielona dobrowolnie jako wyraz wolnej woli, co nale\u017cy ocenia\u0107 w \u015bwietle danych okoliczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
3.\u00a0Strony przyjm\u0105 konieczne \u015brodki ustawodawcze lub inne \u015brodki w celu zapewnienia, by postanowienia ust\u0119pu 1 stosowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do czyn\u00f3w podejmowanych wobec by\u0142ych lub obecnych ma\u0142\u017conk\u00f3w, lub partner\u00f3w, zgodnie z tym, jak to uznaje prawo wewn\u0119trzne\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Wykonuj\u0105c podj\u0119te w tym dokumencie zobowi\u0105zanie, kolejne kraje zmieniaj\u0105 swoje przepisy odnosz\u0105ce si\u0119 do gwa\u0142tu w taki spos\u00f3b, \u017ce w miejsce definicji gwa\u0142tu jako wymuszenia stosunku si\u0142\u0105, szanta\u017cem, gro\u017ab\u0105 lub podst\u0119pem wprowadza si\u0119 definicj\u0119 znacznie szersz\u0105, w my\u015bl kt\u00f3rej gwa\u0142tem jest ka\u017cdy stosunek, na kt\u00f3ry jedna ze stron nie wyrazi\u0142a zgody. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, w ka\u017cdym przypadku partnerzy musz\u0105 sobie w spos\u00f3b dobrowolny i jednoznaczny da\u0107 znak \u2013 gestem lub s\u0142owem \u2013 \u017ce zgadzaj\u0105 si\u0119 na seks. Je\u015bli tego nie ma, to mamy do czynienia z gwa\u0142tem. Na przyk\u0142ad w ma\u0142\u017ce\u0144skim \u0142o\u017cu, w ciemno\u015bci, w \u015brodku nocy, gdy \u017cona nic m\u00f3wi i nie robi, lecz do stosunku dosz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Teraz przysz\u0142a kolej na Polsk\u0119. W\u0142a\u015bnie przesz\u0142a przez Sejm i b\u0119dzie dalej procedowana nowelizacja kodeksu karnego, w kt\u00f3rej zmienia si\u0119 przepis odnosz\u0105cy si\u0119 do gwa\u0142tu i zast\u0119puje go nowym, zgodnym z konwencj\u0105 stambulsk\u0105. Art. 197 kk, par. 1, brzmi obecnie nast\u0119puj\u0105co: \u201eKto przemoc\u0105, gro\u017ab\u0105 bezprawn\u0105 lub podst\u0119pem doprowadza inn\u0105 osob\u0119 do obcowania p\u0142ciowego, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci od lat 2 do 15\u201d. Je\u015bli zmiany wejd\u0105 w \u017cycie, b\u0119dzie za\u015b brzmia\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eKto doprowadza inn\u0105 osob\u0119 do obcowania p\u0142ciowego przemoc\u0105, gro\u017ab\u0105 bezprawn\u0105, podst\u0119pem lub w inny spos\u00f3b mimo braku jej zgody, podlega karze pozbawienia wolno\u015bci od lat 2 do 15\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie ulega kwestii, \u017ce zwrot \u201emimo braku jej zgody\u201d oznacza konieczno\u015b\u0107 uzyskania zgody, a wi\u0119c wej\u015bcia z drug\u0105 osob\u0105 w relacj\u0119 komunikacyjn\u0105 (rozmowa, gesty), kt\u00f3rej osnow\u0105 b\u0119dzie z jednej strony zadanie pytania b\u0105d\u017a sformu\u0142owanie pro\u015bby, a z drugiej wyra\u017cenie jednoznacznej aprobaty. Od tego momentu nasza intymno\u015b\u0107 b\u0119dzie legalna pod tym warunkiem, \u017ce wyst\u0119powa\u0107 w niej b\u0119dzie ka\u017cdorazowo taki w\u0142a\u015bnie dialog. Mo\u017cna r\u00f3\u017cnie na to patrze\u0107, lecz z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 jest to bardzo daleko id\u0105ca ingerencja w prywatno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zaczyna si\u0119 w naszym kraju dyskusja, kt\u00f3ra przetoczy\u0142a si\u0119 ju\u017c przez p\u00f3\u0142 zachodniego \u015bwiata. Dyskusja na temat zbalansowania dw\u00f3ch wielkich warto\u015bci, jakimi s\u0105 bezpiecze\u0144stwo kobiet (bo o kobiety tutaj przecie\u017c g\u0142\u00f3wnie chodzi) oraz prywatno\u015b\u0107. W tle widniej\u0105 warto\u015bci porz\u0105dku prawnego, kt\u00f3re zmiana definicji gwa\u0142tu mo\u017ce naruszy\u0107: domniemanie niewinno\u015bci i prawo do obrony. Tragicznej wizji zgwa\u0142conej kobiety, kt\u00f3ra nie mo\u017ce doj\u015b\u0107 sprawiedliwo\u015bci, gdy\u017c na jej ciele nie ma obra\u017ce\u0144 dowodz\u0105cych, \u017ce broni\u0142a si\u0119 przed gwa\u0142cicielem, przeciwstawiana jest tragiczna wizja m\u0119\u017cczyzny fa\u0142szywie oskar\u017conego o gwa\u0142t i niemaj\u0105cego szansy, aby wykaza\u0107, \u017ce uzyska\u0142 zgod\u0119, skoro kobieta twierdzi, \u017ce tak nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Ruch na rzecz redefinicji gwa\u0142tu jest naturaln\u0105 konsekwencj\u0105 masowego, spotykanego we wszystkich cz\u0119\u015bciach \u015bwiata ignorowania przemocy seksualnej wobec kobiet, je\u015bli tylko nie wi\u0105za\u0142a si\u0119 z pobiciem czy uszkodzeniem cia\u0142a, a wi\u0119c nie polega\u0142a na zgwa\u0142ceniu brutalnym i niepozostawiaj\u0105cym w\u0105tpliwo\u015bci co do natury zaj\u015bcia. Ka\u017cdego dnia na \u015bwiecie gwa\u0142conych jest tysi\u0105ce kobiet, kt\u00f3re nawet nie sk\u0142adaj\u0105 skarg na policji, \u015bwiadome nie tylko bezskuteczno\u015bci takiego dzia\u0142ania, lecz przede wszystkim dezaprobaty spo\u0142ecznej. W wielu spo\u0142ecze\u0144stwach bycie ofiar\u0105 gwa\u0142tu uchodzi za ha\u0144bi\u0105ce \u2013 nawet bardziej ni\u017c sam gwa\u0142t. Do pewnego stopnia by\u0142o tak i w naszym kraju, o czym opowiada wzruszaj\u0105cy i m\u0105dry song Perfectu \u201eCo si\u0119 sta\u0142o z Magd\u0105 K.?\u201d (s\u0142owa: Andrzej Mogielnicki).<\/p>\n\n\n\n
Nikt si\u0119 nie spiera o to, \u017ce tak by\u0107 nie mo\u017ce. Wiadomo, \u017ce policja i s\u0105dy w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w s\u0105 zbyt \u0142agodne dla gwa\u0142cicieli i niepokoj\u0105co nieufne lub nieczu\u0142e w stosunku do ofiar. To musi si\u0119 zmieni\u0107 i co do tego sporu nie ma. Sp\u00f3r dotyczy tego, jakie powinny zosta\u0107 zastosowane \u015brodki. Czy obowi\u0105zuj\u0105ca definicja gwa\u0142tu niedostatecznie chroni kobiety, czy te\u017c problem tkwi w orzecznictwie.<\/p>\n\n\n\n
Stoj\u0119 po stronie tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce dotychczasowa definicja gwa\u0142tu wystarczaj\u0105co chroni\u0142a kobiety, a \u0142agodno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w nie wynika ze z\u0142ych przepis\u00f3w, lecz ma powody kulturowe i obyczajowe. Nadal uwa\u017ca si\u0119, \u017ce kobieta wyzywaj\u0105co ubrana czy nieskromnie si\u0119 zachowuj\u0105ca albo te\u017c id\u0105ca wieczorem do domu zalecaj\u0105cego si\u0119 do niej m\u0119\u017cczyzny ma mniejsze prawo do obrony swej czci, a w konsekwencji r\u00f3wnie\u017c swojej fizycznej i psychicznej integralno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 brutalnie narusza gwa\u0142t. Taki pogl\u0105d \u2013 cho\u0107 przez elity spo\u0142eczne dawno ju\u017c uznany za nies\u0142uszny \u2013 jest wci\u0105\u017c dominuj\u0105cy, z ogromn\u0105 szkod\u0105 dla sprawiedliwo\u015bci. Bo wielu policjant\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w ten pogl\u0105d po prostu podziela. Na to nak\u0142ada si\u0119 funkcjonuj\u0105cy w krajach islamskich, tak\u017ce np. w Indiach, atawizm kulturowy, polegaj\u0105cy na postrzeganiu gwa\u0142tu jako stanu napi\u0119tnowania i ha\u0144by zgwa\u0142conej kobiety. Dochodzi do\u015b\u0107 powszechne przekonanie, \u017ce wiele oskar\u017ce\u0144 o gwa\u0142t ma charakter oszczerczy i wynika z zemsty albo og\u00f3lnego stanu niezadowolenia czy zbrukania po stosunku z ma\u0142o znanym m\u0119\u017cczyzn\u0105. Pewnie takich sytuacji nie ma wiele, co nie zmienia faktu, \u017ce wielu policjant\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w na \u015bwiecie do\u015b\u0107 podejrzliwie podchodzi do oskar\u017ce\u0144 o gwa\u0142t w sytuacjach, gdy brak obra\u017ce\u0144 b\u0105d\u017a zg\u0142oszenie nast\u0105pi\u0142o z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem.<\/p>\n\n\n\n
Czy zmiana definicji gwa\u0142tu sk\u0142oni lekcewa\u017c\u0105cych skargi kobiet b\u0105d\u017a zbyt wyrozumia\u0142ych wzgl\u0119dem gwa\u0142cicieli policjant\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w do zmiany zachowania? Pewnie tak, skoro liczba wyrok\u00f3w, jakie zapadaj\u0105 w Holandii czy Hiszpanii, a wi\u0119c w krajach, kt\u00f3re zmieni\u0142y prawo w spos\u00f3b podobny do tego, co usi\u0142uje si\u0119 obecnie zrobi\u0107 w naszym kraju, wyra\u017anie wzros\u0142a. Zapewne r\u00f3wnie\u017c w Polsce \u0142atwiej b\u0119dzie trafi\u0107 za kratki z art. 197. Pytanie tylko, ilu w\u015br\u00f3d tych wi\u0119\u017ani\u00f3w b\u0119dzie takich, kt\u00f3rzy wcale nie dopu\u015bcili si\u0119 przemocy seksualnej. Jak donosz\u0105 media, liczba wyrok\u00f3w za fa\u0142szywe oskar\u017cenie o gwa\u0142t nie wzrasta. To bardzo niepokoj\u0105ce, bo znaczy\u0142oby, \u017ce nikt nie ulega pokusie, aby oskar\u017cy\u0107 m\u0119\u017cczyzn\u0119, \u017ce nie zapyta\u0142\/poprosi\u0142 o zgod\u0119 i takowej nie uzyska\u0142. Jak mo\u017cna by tak\u0105 zdumiewaj\u0105c\u0105 odporno\u015b\u0107 na pokus\u0119 stwarzan\u0105 przez nowe prawo wyt\u0142umaczy\u0107? Wydaje si\u0119 o wiele bardziej prawdopodobne, \u017ce fa\u0142szywie oskar\u017cani m\u0119\u017cczy\u017ani nie tylko nie mog\u0105 skutecznie dochodzi\u0107 sprawiedliwo\u015bci, lecz w wyniku fa\u0142szywych oskar\u017ce\u0144 bywaj\u0105 nies\u0142usznie skazywani.<\/p>\n\n\n\n
Z\u0142e nawyki s\u0119dzi\u00f3w trzeba zmienia\u0107. Do tego s\u0142u\u017c\u0105 odpowiednie szkolenia. Ale z\u0142y s\u0119dzia, kt\u00f3ry bagatelizuje krzywd\u0119 kobiety, nie stanie si\u0119 dobry, gdy dostanie sygna\u0142, \u017ce powinien wydawa\u0107 wi\u0119cej wyrok\u00f3w skazuj\u0105cych za gwa\u0142t. Z\u0142y s\u0119dzia to z\u0142y s\u0119dzia, a gwa\u0142t to przemoc seksualna, a nie dysfunkcja \u0142\u00f3\u017ckowej komunikacji. \u017badne przepisy i ich nowelizacje tego zmieni\u0105. To naiwne i niebezpieczne w swej naiwno\u015bci, gdy my\u015bli si\u0119, \u017ce jest inaczej.<\/p>\n\n\n\n
A co do praktyki s\u0105dowej i orzeczniczej, to uczciwy i powa\u017cny s\u0119dzia niewiele zyska przez uchwalon\u0105 zmian\u0119 ustawy. B\u0119dzie zobowi\u0105zany zapyta\u0107 oskar\u017conego, czy prosi\u0142 o zgod\u0119 na seks. On oczywi\u015bcie odpowie, \u017ce tak. Kobieta zaprzeczy. I co? S\u0142owo przeciwko s\u0142owu. W takich przypadkach rozstrzygaj\u0105 obiektywne dowody, a w bardziej wyrazistych sytuacjach r\u00f3wnie\u017c to, komu s\u0119dzia da wiar\u0119. Oczywi\u015bcie, ten drugi przypadek powinien by\u0107 wyj\u0105tkiem wynikaj\u0105cym z jednoznacznej oceny postawy oskar\u017conego, w wyniku kt\u00f3rej de facto <\/em>za\u0142amuje si\u0119 obowi\u0105zuj\u0105ce s\u0119dziego domniemanie niewinno\u015bci. Jednak\u017ce w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zmiana przepisu nie b\u0119dzie mia\u0142a opartego na prawie wp\u0142ywu na praktyk\u0119 orzecznicz\u0105, kt\u00f3ra zmieni si\u0119 jedynie pod wp\u0142ywem nacisku kulturowego i obyczajowego. Po prostu s\u0105dy b\u0119d\u0105 surowsze, na czym zyskaj\u0105 ofiary, cho\u0107 odb\u0119dzie si\u0119 to kosztem pewnej (niemo\u017cliwej do ustalenia) liczny \u201eniewinnych skaza\u0144\u201d, czyli pomy\u0142ek s\u0105dowych.<\/p>\n\n\n\n Jednak\u017ce opr\u00f3cz samego kontekstu prawnego zmiana przepis\u00f3w musi by\u0107 rozpatrywana w kontek\u015bcie obyczajowym i aksjologicznym. Bez w\u0105tpienia nowe przepisy b\u0119d\u0105 dalekoid\u0105c\u0105 ingerencj\u0105 w nasz\u0105 prywatno\u015b\u0107. I to ingerencj\u0105 fataln\u0105. Nasze \u017cycie p\u0142ciowe znajdzie si\u0119 pod wirtualnym nadzorem, kt\u00f3ry b\u0119dziemy \u015bwiadomie bojkotowa\u0107, aby broni\u0107 swojej intymno\u015bci i prywatno\u015bci. Nie b\u0119dziemy pyta\u0107 swoich partnerek o zgod\u0119, bo i tak wiemy, kiedy oboje \u201emamy ochot\u0119\u201d. Nie pozwolimy sobie na to, aby re\u017cim policyjny wdar\u0142 si\u0119 nam do \u0142\u00f3\u017cka. Ale te\u017c tym samym wszyscy zostaniemy przest\u0119pcami. Ja zostan\u0119. Pan zostanie. I Pan te\u017c. Tak dzia\u0142aj\u0105 ustroje autorytarne. Z ka\u017cdego robi\u0105 przest\u0119pc\u0119, aby w razie czego ka\u017cdego mo\u017cna by\u0142o oskar\u017cy\u0107 i posadzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Drodzy politycy, nie ulegajcie tej presji i nie g\u0142osujcie za niem\u0105drym i szkodliwym rozwi\u0105zaniem. Nowa definicja gwa\u0142tu to krok w stron\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa policyjnego i psucie naszej prywatno\u015bci. Niewiele os\u00f3b na tych zmianach zyska, a stracimy wszyscy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jestem socjaldemokrat\u0105, a prawa kobiet s\u0105 dla mnie bardzo wa\u017cne. Przemoc seksualn\u0105 uwa\u017cam za\u015b za jedn\u0105 z najgorszych rzeczy, jak\u0105 cz\u0142owiek uczyni\u0107 mo\u017ce cz\u0142owiekowi. A jednak nie zgadzam si\u0119 propozycj\u0105 redefinicji gwa\u0142tu w polskim prawie.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6053,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1440,1436,1438,1437,1439],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7058"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7067,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7058\/revisions\/7067"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}