Ka\u017cdy nar\u00f3d ma swoj\u0105 elit\u0119. Co mo\u017ce dzi\u015b stanowi\u0107 kryterium przynale\u017cno\u015bci do elity? Dochody \u2013 to \u015bmieszne. Nawet bogaty wie, \u017ce nie jest od nikogo doskonalszy z racji swego bogactwa. Urodzenie? W to nie wierzy ju\u017c nikt. Wykszta\u0142cenie? Niestety, najcz\u0119\u015bciej jest do\u015b\u0107 fikcyjne, a poza tym nazbyt masowe. Wi\u0119c co? Ano jest taka miara. Do elity nale\u017cy ka\u017cdy, kto regularnie czyta powa\u017cne ksi\u0105\u017cki i czasopisma. Proste, praktyczne i demokratyczne, prawda? No i w dodatku rozs\u0105dne z punktu widzenia proporcji. Bo elit\u0105 mo\u017ce by\u0107 co najwy\u017cej kilka procent spo\u0142ecze\u0144stwa. I to raczej niedu\u017ce kilka procent.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Jak poda\u0142a Biblioteka Narodowa, \u201ew 2023 roku lektur\u0119 co najmniej jednej ksi\u0105\u017cki w ci\u0105gu dwunastu miesi\u0119cy poprzedzaj\u0105cych badanie zadeklarowa\u0142o 43% badanych, o 9 p.p. wi\u0119cej ni\u017c w dw\u00f3ch ostatnich latach, najwi\u0119cej od 10 lat\u201d. Brawo, cieszymy si\u0119, ale to jeszcze niewiele m\u00f3wi. Bo lektura lekturze nier\u00f3wna, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek ma tak, \u017ce wcale si\u0119 od nich m\u0105drzeje.<\/p>\n\n\n\n
Co wi\u0119c ludzie czytaj\u0105? Krymina\u0142y, biografie, fantastyk\u0119, romanse. Tylko jedna trzecia Polak\u00f3w mia\u0142a w zesz\u0142ym roku kontakt z szeroko rozumian\u0105 literatur\u0105 pi\u0119kn\u0105, eseistyk\u0105, literatur\u0105 popularnonaukow\u0105 lub naukow\u0105. I w dodatku mieszcz\u0105 si\u0119 w tej liczbie uczniowie i studenci. Natomiast regularne czytanie ksi\u0105\u017cek, to znaczy ot tak, jako\u015b jednej na sze\u015b\u0107-siedem tygodni, to nawyk ok. 8 proc. populacji, czyli mniej wi\u0119cej 3 mln rodak\u00f3w. Spokojnie mo\u017cemy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich czyta literatur\u0119 rozrywkow\u0105, tak\u0105 jak krymina\u0142y czy romanse. Powa\u017cne lub w miar\u0119 powa\u017cne ksi\u0105\u017cki czyta w Polsce regularnie mo\u017ce troch\u0119 ponad milion ludzi. To mniej wi\u0119cej tyle, ile wynosi suma czytelnik\u00f3w powa\u017cnej prasy.<\/p>\n\n\n\n
Zreszt\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci to te same osoby. Dlatego mo\u017cna zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce mamy w kraju ok. 1,5 mln ludzi wykszta\u0142conych, czyli regularnie czytaj\u0105cych powa\u017cniejsze tre\u015bci. To liczba \u015bmiesznie niska w por\u00f3wnaniu z ponad 11 mln os\u00f3b z tzw. wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem. Jak wida\u0107, jest ono zupe\u0142n\u0105 fikcj\u0105. Skoro jednak jest, jak jest, mo\u017cemy spokojnie uzna\u0107 czytanie ksi\u0105\u017cek za wystarczaj\u0105ce kryterium przynale\u017cno\u015bci do spo\u0142ecznej elity. 1,5 mln to 4 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa. To liczba jak na elit\u0119 w sam raz.<\/p>\n\n\n\n
Trzeba si\u0119 cieszy\u0107, \u017ce posiadanie ksi\u0105\u017cek, a wi\u0119c \u2013 w domy\u015ble \u2013 ich czytanie wci\u0105\u017c stanowi w powszechnym przekonaniu kryterium statusu spo\u0142ecznego. Miliony nieczytaj\u0105cych szanuj\u0105 nielicznych czytaj\u0105cych, a wielu spo\u015br\u00f3d nieczytaj\u0105cych kupuje ksi\u0105\u017cki, aby ozdobi\u0107 nimi mieszkanie, stwarzaj\u0105c w ten spos\u00f3b pozory \u201einteligenckiego domu\u201d. Oburza nas brak ksi\u0105\u017cek w domach, w kt\u00f3rych si\u0119 ich spodziewamy z racji statusu spo\u0142eczno-zawodowego oraz maj\u0105tkowego gospodarzy. Nie oburza nas jednak wcale, gdy okazuje si\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017cek nie ma w domach ludzi bardzo prostych i biednych. Mo\u017ce czasami niesprawiedliwie swoje oburzenie rozk\u0142adamy, lecz co do zasady oczekiwanie, \u017ce ludzie z pewnymi aspiracjami b\u0119d\u0105 jednocze\u015bnie lud\u017ami czytaj\u0105cymi, jest chyba s\u0142uszne i naturalne. W ko\u0144cu jak kto\u015b nie czyta, to niewiele wie, a umys\u0142 ma ma\u0142o wyrobiony. Czytanie jest dobrym kryterium poziomu umys\u0142owego i kulturalnego, a wi\u0119c i tego, czy dana osoba pasuje do zajmowanego przez siebie stanowiska.<\/p>\n\n\n\n
Natomiast na pytanie, czy poziom czytelnictwa jest dobrym wska\u017anikiem og\u00f3lnego poziomu umys\u0142owego spo\u0142ecze\u0144stwa, odpowied\u017a nie jest prosta. Og\u00f3lnie raczej sympatyzuj\u0119 z lamentem nad upadkiem czytelnictwa i nie sympatyzuj\u0119 z \u201emetalamentem\u201d lewicowych publicyst\u00f3w nad lamentuj\u0105cymi \u201esnobami\u201d. Przede wszystkim jednak mam w\u0105tpliwo\u015bci co do wiarygodno\u015bci bada\u0144, a ju\u017c zw\u0142aszcza z powodu przewagi, jak\u0105 daje si\u0119 w ich interpretacjach czynnikom ilo\u015bciowym na niekorzy\u015b\u0107 jako\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n
Decyduj\u0105ce jest to, co ludzie czytaj\u0105 i czy w og\u00f3le rozumiej\u0105, co czytaj\u0105. Je\u015bli kto\u015b czyta romanse albo fantastyk\u0119, to z pewno\u015bci\u0105 mo\u017ce udoskonali\u0107 swoje kompetencje j\u0119zykowe, lecz czy wzro\u015bnie jego (jej) wiedza o \u015bwiecie? Dla oceny poziomu kulturalnego spo\u0142ecze\u0144stwa najwa\u017cniejsze wydaje mi si\u0119 to, jak szeroko czytane s\u0105 teksty trudniejsze, maj\u0105ce jak\u0105\u015b zawarto\u015b\u0107 poznawcz\u0105. I wcale mi si\u0119 nie wydaje, aby to, czy s\u0105 one ksi\u0105\u017ckami, czy artyku\u0142ami, mia\u0142o tu szczeg\u00f3lne znaczenie.<\/p>\n\n\n\n
Liczy si\u0119 raczej nie kalkulacja, ile Polacy czytaj\u0105 ksi\u0105\u017cek, lecz to, ilu z nich sp\u0119dza czas na lekturze warto\u015bciowych tekst\u00f3w. S\u0105dz\u0105c ze swoich d\u0142ugoletnich do\u015bwiadcze\u0144 ze studentami r\u00f3\u017cnych uczelni, czytaj\u0105cych jest garstka. A s\u0105dz\u0119 tak dlatego, \u017ce absolwenci szk\u00f3\u0142 zwykle nie rozumiej\u0105 zwyk\u0142ego tekstu publicystycznego. Jest to umiej\u0119tno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 posiad\u0142o kilka, najwy\u017cej kilkana\u015bcie procent spo\u0142ecze\u0144stwa. A \u017ce takie osoby z pewno\u015bci\u0105 co najmniej te siedem-osiem ksi\u0105\u017cek w roku czytaj\u0105, to i wyniki bada\u0144 Biblioteki Narodowej zdaj\u0105 si\u0119 te intuicje potwierdza\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zapewne by\u0142oby dobrze, gdyby czyta\u0142o i oddawa\u0142o si\u0119 refleksjom wi\u0119cej ludzi. Tak czy inaczej, b\u0119dzie to zawsze wyra\u017ana mniejszo\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Elita w\u0142a\u015bnie. Strach pomy\u015ble\u0107, co by by\u0142o, gdyby si\u0119 ona jako\u015b tak \u201erozp\u0142yn\u0119\u0142a w internetach\u201d, przesta\u0142a by\u0107 widoczna. Na razie Polska jeszcze elit\u0119 ma. Ludzie jako\u015b to intuicyjnie wyczuwaj\u0105, \u017ce mi\u0119dzy skrollowaniem TikToka a czytaniem m\u0105drych ksi\u0105\u017cek jest jako\u015bciowa r\u00f3\u017cnica i \u017ce ludzie kulturalni, wykszta\u0142ceni i wyrobieni intelektualnie zas\u0142uguj\u0105 na szacunek i wzgl\u0119dy. Tylko jak d\u0142ugo jeszcze ta intuicja si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie utrzyma? Nie wiadomo. Gdyby jednak mia\u0142a wyparowa\u0107 ze spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci, to koniec. Nie ma narodu bez elity. Tyle\u017c banalna, co \u00a0niewygodna to prawda. A przecie\u017c rz\u0105d elit\u0105 zajmowa\u0107 si\u0119 nie b\u0119dzie. Musi zadba\u0107 o siebie sama.<\/p>\n\n\n\n
W naszych demokratycznych – czy mo\u017ce raczej populistycznych – czasach wstyd m\u00f3wi\u0107 o elitach. A skoro wstyd m\u00f3wi\u0107, to i my\u015ble\u0107 o sobie jako elicie niezr\u0119cznie. Je\u015bli jednak nie zdob\u0119dziemy si\u0119 na odwag\u0119, by zachowa\u0107 godno\u015b\u0107 i poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, to rozp\u0142yniemy si\u0119 we mgle, a wraz z nami nar\u00f3d jako swoista i samo\u015bwiadoma wsp\u00f3lnota. Nadmiar egalitaryzmu i \u201esamoumniejszanie si\u0119\u201d nie s\u0105 ani m\u0105dre, ani patriotyczne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ka\u017cdy nar\u00f3d ma swoj\u0105 elit\u0119. Co mo\u017ce dzi\u015b stanowi\u0107 kryterium przynale\u017cno\u015bci do elity? Dochody \u2013 to \u015bmieszne. Nawet bogaty wie, \u017ce nie jest od nikogo doskonalszy z racji swego bogactwa. Urodzenie? W to nie wierzy ju\u017c nikt. Wykszta\u0142cenie? Niestety, najcz\u0119\u015bciej jest do\u015b\u0107 fikcyjne, a poza tym nazbyt masowe. Wi\u0119c co? Ano jest taka miara. Do […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6144,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1508,1510,1509],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7382"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7382"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7386,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7382\/revisions\/7386"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6144"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}