To nie s\u0105 s\u0142owa rozgor\u0105czkowanego histeryka, lecz statecznego starszego pana, kt\u00f3ry dobrze wie, o czym m\u00f3wi, bo dobrze zna histori\u0119 i sam r\u00f3wnie\u017c niejedno ju\u017c widzia\u0142. To \u015bwiadectwo wiarygodne.<\/p>\n\n\n\n
Bardzo chcia\u0142em by\u0107 w tym roku na obchodach, ale nie mog\u0142em. Bardzo \u017ca\u0142uj\u0119, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce zapewne dosz\u0142oby do konfrontacji z Grzegorzem Braunem. Powiedzia\u0142bym mu, \u017ce nied\u0142ugo poleje si\u0119 krew i to on b\u0119dzie temu winien. Nie mog\u0142em pojecha\u0107 z powod\u00f3w rodzinnych i teraz nie mog\u0119 napisa\u0107 w\u0142asnej relacji. Dlatego poprosi\u0142em o to mojego przyjaciela Henryka Koz\u0142owskiego. Jego relacj\u0119 zamieszczam in extenso <\/em>poni\u017cej, do\u0142\u0105czaj\u0105c zdj\u0119cie wykonanie przez El\u017cbiet\u0119 Magenheim, stale dokumentuj\u0105c\u0105 jedwabie\u0144skie uroczysto\u015bci. Pani El\u017cbieta by\u0142a w busie zaatakowanym przez boj\u00f3wk\u0119 Brauna. Napisa\u0142a o tym na Facebooku:<\/p>\n\n\n\n „Dzisiaj w Jedwabnem blisko by\u0142o do fizycznego zaatakowania nas, garstki \u017byd\u00f3w. Wyje\u017cd\u017cali\u015bmy z Jedwabnego po zako\u0144czonych modlitwach, gdy przed busem, w kt\u00f3rym siedzia\u0142o kilkana\u015bcie os\u00f3b, pojawi\u0142 si\u0119 Braun ze swoimi wyznawcami. Otoczyli nas. Nie dali wyjecha\u0107, i gdyby nie bardzo profesjonalna, spokojna interwencja policji, mog\u0142o sko\u0144czy\u0107 si\u0119 \u017ale. Wok\u00f3\u0142 busa w\u015bciek\u0142e twarze. Rozwrzeszczany, agresywny t\u0142um, kt\u00f3remu wszystko si\u0119 zmiesza\u0142o – ekshumacja, Palestyna, Gaza, \u017bydzi, Izrael, Niemcy, Polin. Filmowali nas, robili zdj\u0119cia jak zwierzakom w klatce. Zas\u0142onili\u015bmy okna. My\u015bla\u0142am szybko, co zrobi\u0119, je\u015bli zaczn\u0105 wali\u0107 w samoch\u00f3d i spr\u00f3buj\u0105 go przewr\u00f3ci\u0107. Czy mamy jak\u0105\u015b szans\u0119? Znalaz\u0142am miejsce, gdzie wisia\u0142 ma\u0142y \u0142om do wybicia szyby ewakuacyjnej. My\u015bla\u0142am bardzo szybko, bardzo trze\u017awo.<\/p>\n\n\n\n Dopiero w szczerym polu, w drodze do upami\u0119tnienia w W\u0105soszu, powoli wraca\u0142 spok\u00f3j. Ju\u017c nam nic nie grozi\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Czy nadal tam powinnam je\u017adzi\u0107? Nie wiem”.<\/p>\n\n\n\n Henryk Koz\u0142owski<\/p>\n\n\n\n Jedwabne 2025<\/p>\n\n\n\n Na obchody pogrom\u00f3w na \u015bcianie wschodniej je\u017cd\u017c\u0119 od 2001 \u2013 czyli od samego pocz\u0105tku. Doskonale pami\u0119tam ods\u0142oni\u0119cie pomnika w\u00a0Jedwabnem,\u00a0kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Pomnik – G\u0142az z 1964, na kt\u00f3rym by\u0142o napisane, \u017ce jest to miejsce ka\u017ani ludno\u015bci \u017cydowskiej i \u017ce gestapo i \u017candarmeria hitlerowska spalili \u017cywcem 1600 os\u00f3b. Pami\u0119tam r\u00f3wnie\u017c s\u0142owo „przepraszam” od prezydenta Kwa\u015bniewskiego. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142o tam wtedy wielu dyplomat\u00f3w i przedstawicieli w\u0142adz. Nie zapomnia\u0142em r\u00f3wnie\u017c, \u017ce poza\u00a0jednym pastorem i ksi\u0119dzem Wojciechem Lema\u0144skim nie by\u0142o tam ani jednego duchownego chrze\u015bcija\u0144skiego. Dopiero 10 lat p\u00f3\u017aniej by\u0142 obecny arcybiskup Mieczys\u0142aw Cis\u0142o z Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem. Jednak tylko raz.<\/p>\n\n\n\n Nie zapomn\u0119 nigdy przej\u0119tego\u00a0ocalonego, kt\u00f3ry dr\u017c\u0105cym g\u0142osem przemawia\u0142 pod pomnikiem. By\u0142o mn\u00f3stwo kwiat\u00f3w, wie\u0144c\u00f3w i kamyk\u00f3w k\u0142adzionych \u017cydowskim zwyczajem na pomniku. By\u0142y modlitwy prowadzone przez rabina Schudricha, tam pod pomnikiem i na cmentarzu \u017cydowskim obok.<\/p>\n\n\n\n Przez pierwsze lata obchod\u00f3w, kiedy przeje\u017cd\u017ca\u0142em przez Jedwabne i szed\u0142em od samochodu pod pomnik, czu\u0142em na sobie czujny wzrok\u00a0zza firanek. Potem pojawiali si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani, wsparci o swoje p\u0142oty, przed domami dawnych \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w, w milczeniu wodz\u0105cy zimnym wzrokiem za \u201emiastowymi\u201d. Za \u017bydami. Pomy\u015bla\u0142em sobie wtedy, \u017ce jakby co, to\u00a0ruszyliby znowu, tak jak ich s\u0105siedzi, a mo\u017ce nawet ojcowie lub dziadkowie. Jednak pod pomnik nikt\u00a0z nich nie przychodzi\u0142. My przyje\u017cd\u017cali\u015bmy i odje\u017cd\u017cali\u015bmy, a oni patrzyli. Pewnego razu pojawi\u0142 si\u0119 nagle lekko zmieszany miejscowy m\u0142ody m\u0119\u017cczyzna. Zobaczy\u0142em, \u017ce jest tu z potrzeby serca i \u017ce chce by\u0107 z nami. Podszed\u0142em do niego. Powiedzia\u0142, \u017ce jest z okolic i \u017ce chcia\u0142 uczci\u0107 pami\u0119\u0107\u00a0pomordowanych. Pozna\u0142em go z rabinem. D\u0142ugo rozmawiali\u015bmy. Od tej pory spotykam go co roku. Zawsze m\u00f3wi, \u017ce cho\u0107 innym si\u0119 to nie podoba i \u017ce nazywaj\u0105 go \u017cydowskim pacho\u0142kiem, to on i tak b\u0119dzie przychodzi\u0142, bo nikt nie b\u0119dzie mu m\u00f3wi\u0142, co ma robi\u0107 i jak my\u015ble\u0107.<\/p>\n\n\n\n W miar\u0119 up\u0142ywu lat pojawia\u0142o si\u0119 troch\u0119 miejscowych. Zawsze jednak stali z boku, nie anga\u017cowali si\u0119 i przygl\u0105dali si\u0119 niepewnie. By\u0142y te\u017c\u00a0z naszej strony inicjatywy i wezwanie do wsp\u00f3lnej modlitwy. Jednak nikt nie chcia\u0142 si\u0119 z nami modli\u0107 pod pomnikiem.<\/p>\n\n\n\n Z czasem, po zako\u0144czeniu \u015bledztwa IPN, kt\u00f3re wskaza\u0142o jako sprawc\u00f3w miejscow\u0105 ludno\u015b\u0107, pojawia\u0142y si\u0119 w czasie obchod\u00f3w formu\u0142owane ustnie i na plakatach, przez grupki ludzi, \u017c\u0105dania ekshumacji i wskazywanie na Niemc\u00f3w jako sprawc\u00f3w pogromu. Kwestionowano r\u00f3wnie\u017c liczb\u0119 spalonych, kt\u00f3ra\u00a0w nikim nie budzi\u0142a w\u0105tpliwo\u015bci czy sprzeciwu, kiedy w 1964 r. jako sprawc\u00f3w wskazano oficjalnie Niemc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W pierwszych latach obchod\u00f3w przyje\u017cd\u017cali\u015bmy do\u00a0Jedwabnego, Radzi\u0142owa\u00a0i Szczuczyna. W\u00a0 Szczuczynie\u00a0na cmentarzu\u00a0pas\u0142y si\u0119 krowy, a obok sta\u0142 pomnik obwiniaj\u0105cy faszyst\u00f3w za zamordowanie \u017byd\u00f3w. Podobnie zreszt\u0105 by\u0142o w Radzi\u0142owie, gdzie te\u017c by\u0142a\u00a0stodo\u0142a i te\u017c s\u0105siedzi spalili \u017cywcem oko\u0142o \u00a0600 \u017byd\u00f3w.\u00a0W obu tych miejscach zafa\u0142szowano r\u00f3wnie\u017c dat\u0119 mordu, \u017ceby usytuowa\u0107 go w czasie, kiedy ju\u017c byli tam na pewno Niemcy.<\/p>\n\n\n\n W nast\u0119pnych latach zacz\u0119li\u015bmy je\u017adzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c do Bzur i do W\u0105sosza. W Bzurach w lesie le\u017c\u0105 szcz\u0105tki zgwa\u0142conych i zamordowanych przez miejscowych 21 lub 23 m\u0142odych \u017cydowskich kobiet. \u015awiadkiem tego mordu by\u0142 le\u015bniczy, kt\u00f3ry przeje\u017cd\u017ca\u0142 w pobli\u017cu wozem wraz ze swoim synem i pr\u00f3bowa\u0142\u00a0ich powstrzyma\u0107. Wtedy zagrozili mu i odjecha\u0142. M\u0119\u017cczy\u017ani byli pijani, agresywni i uzbrojeni. Miejsce gwa\u0142tu i mordu zapami\u0119ta\u0142 w\u00f3wczas 10-letni syn le\u015bniczego \u2013 i to w\u0142a\u015bnie on po latach wskaza\u0142 je Miros\u0142awowi Tryczykowi, kt\u00f3ry napisa\u0142 o tym ksi\u0105\u017ck\u0119. Od tamtej pory z inicjatywy ks. Lema\u0144skiego i Miros\u0142awa Tryczyka to miejsce te\u017c zosta\u0142o upami\u0119tnione.<\/p>\n\n\n\n Ostatnie lata obchod\u00f3w by\u0142y coraz trudniejsze. Jednak w tym roku okaza\u0142y si\u0119 dla wielu z nas wyj\u0105tkowo trudne i bolesne. Jak w poprzednich latach w\u00a0okolicy pomnika pojawili si\u0119 ludzie z transparentami \u201enie przepraszamy za Jedwabne\u201d, pojawia\u0142y si\u0119 has\u0142a o k\u0142amstwach \u017cydowskich i\u00a0\u017c\u0105danie ponownej ekshumacji.<\/p>\n\n\n\n Jednak w przeciwie\u0144stwie do poprzednich lat w tym roku\u00a0ca\u0142y czas zak\u0142\u00f3cali uroczysto\u015bci wrogimi okrzykami, nadawali z g\u0142o\u015bnik\u00f3w pseudohistoryczn\u0105 pogadank\u0119, w kt\u00f3rej wskazywali na wy\u0142\u0105cznych sprawc\u00f3w pogromu Niemc\u00f3w. Nie zabrak\u0142o te\u017c okrzyk\u00f3w \u201eWolna Palestyna!\u201d. Tak jak w ubieg\u0142ym\u00a0roku zarzucono nam z t\u0142umu, nam \u2013 polskim \u017bydom \u2013 \u017ce mordujemy dzieci palesty\u0144skie. Ci ludzie nie podchodzili w ubieg\u0142ych latach tak fizycznie blisko jak w tym roku. Nie skandowali, nie zak\u0142\u00f3cali modlitwy. Teraz zaczepiali, pr\u00f3bowali wyg\u0142asza\u0107 swoje teorie, g\u0142\u00f3wnie \u017ce to Niemcy zabili. \u017byd\u00f3w, a stodo\u0142\u0119 kazali w\u0142a\u015bcicielowi odda\u0107.<\/p>\n\n\n\n W zesz\u0142ym roku\u00a0co\u015b postawili na tej dziale obok i wkr\u00f3tce ju\u017c wiadomo by\u0142o, \u017ce j\u0105 wykupi\u0105, bo rozpocz\u0119li publiczn\u0105 zbi\u00f3rk\u0119 i apelowali o wp\u0142aty. I tak si\u0119 sta\u0142o – postawili te g\u0142azy, na kt\u00f3rych niemal\u017ce nawet za zabory obwiniaj\u0105 \u017byd\u00f3w, a w ka\u017cdym razie o sympatyzowanie z zaborcami, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z sowietami itp. Zamontowali\u00a0scen\u0119, jakie\u015b instalacje i urz\u0105dzili jarmark w okolicy pomnika.<\/p>\n\n\n\n W tym roku policja wpu\u015bci\u0142a wszystkie samochody pod pomnik, pojawi\u0142y si\u0119 stoiska z narodow\u0105 pras\u0105 i literatura, by\u0142o\u00a0du\u017co megafon\u00f3w. Odprawiono nawet narodow\u0105 publiczn\u0105 msz\u0119 polow\u0105, na kt\u00f3r\u0105 zapewne wyrazi\u0142 zgod\u0119 biskup \u0142om\u017cy\u0144ski. Celebrowa\u0142o j\u0105 sze\u015bciu ksi\u0119\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Nasza modlitwa nie by\u0142a uszanowana, policja nie ucisza\u0142a narodowych zak\u0142\u00f3caczy i nie odseparowywa\u0142a od cz\u0119\u015bci, gdzie modlili\u015bmy si\u0119 i odczytywali\u015bmy nazwiska zamordowanych, ich zawody, wiek, rodzin\u0119. Ks. Lema\u0144ski zawsze rozdaje ksi\u0105\u017ceczki z psalmami, z\u00a0 El Male Rachamim \u2013 modlitw\u0105 za zmar\u0142ych i z list\u0105 zidentyfikowanych ofiar. Te spisy ofiar odczytywali\u015bmy w ka\u017cdym miejscu pogromu,\u00a0gdzie byli\u015bmy. Poza Bzurami, bo nie znamy nazwisk tych dziewcz\u0105t. Wi\u0119c odczytali\u015bmy 63\u00a0\u017ce\u0144skie \u017cydowskie imiona wybrane przypadkowo. Chocia\u017c tyle…<\/p>\n\n\n\n Dziesi\u0119\u0107 lat temu zrobili\u015bmy w gminie \u017cydowskiej warszawskiej na p\u0142ytach z pleksi prawdziwe tablice, gdzie by\u0142a prawdziwa data i napis, \u017ce zamordowali ich s\u0105siedzi. W Szczuczynie tablica znikn\u0119\u0142a ju\u017c tego samego dnia. W Radzi\u0142owie przetrwa\u0142a do nast\u0119pnego roku, a potem te\u017c j\u0105 kto\u015b usun\u0105\u0142. Za miejscem pami\u0119ci w Radzi\u0142owie jest zapomniany, \u201ebez\u015bladowy\u201d cmentarz\u00a0\u017cydowski. Takie miejsce niepami\u0119ci. Zrobiono z niego po wojnie dzikie wysypisko \u015bmieci, potem zr\u00f3wnano z ziemi\u0105, znikn\u0105\u0142, wygl\u0105da jak ka\u017cda inna \u0142\u0105ka.<\/p>\n\n\n\n W tym roku obchody by\u0142y dla nas szczeg\u00f3lnie trudne. T\u0142um narodowy liczy\u0142 ok. 500 os\u00f3b, a ludzi, kt\u00f3rzy przyjechali uczci\u0107 pami\u0119\u0107 zamordowanych w pogromie, by\u0142o, wraz z grup\u0105 z gminy \u017cydowskiej i rabinem, \u00a0nieca\u0142a setka. Policjant\u00f3w by\u0142o oko\u0142o 50. Przy pr\u00f3bie wyjechania po uroczysto\u015bciach Grzegorz Braun zablokowa\u0142 wyjazd z grup\u0105 swoich stronnik\u00f3w i za\u017c\u0105da\u0142 od policji aresztowania rabina Schudricha i innych znajduj\u0105cych si\u0119 w busie.<\/p>\n\n\n\n Czuli\u015bmy si\u0119 tak, jakby zaraz mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 pogrom. Mia\u0142em ze sob\u0105 w samochodzie gaz i pa\u0142k\u0119 teleskopow\u0105,\u00a0ale\u00a0szanse obrony mieliby\u015bmy niewielkie. Ich by\u0142o du\u017co wi\u0119cej ni\u017c nas razem z policj\u0105. Zablokowali nam wyjazd. T\u0142um otacza\u0142 gminnego busa i m\u00f3j samoch\u00f3d. Kto\u015b natr\u0119tnie puka\u0142 w szyb\u0119 samochodu. Utkn\u0119li\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n Policja w ko\u0144cu zareagowa\u0142a stanowczo, zagrozi\u0142a\u00a0u\u017cyciem si\u0142y i poprosi\u0142a towarzystwo o zej\u015bcie z drogi. Utworzy\u0142a kordon. Posz\u0142o sprawnie i spokojnie. Odjechali\u015bmy. Zastanawia\u0142em si\u0119, co czuli i my\u015bleli najstarsi w\u015br\u00f3d nas.<\/p>\n\n\n\n W nast\u0119pnych miejscowo\u015bciach\u00a0w Bzurach, w W\u0105soszu, w Szczuczynie, w Radzi\u0142owie nie by\u0142o nikogo z \u201epatriot\u00f3w\u201d. Nikt nam nie zak\u0142\u00f3ca\u0142 modlitwy.<\/p>\n\n\n\n W Szczuczynie zosta\u0142 uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119ty, z inicjatywy i staraniem\u00a0Fundacji Ochrony Dziedzictwa \u017bydowskiego, pomnik na cmentarzu \u017cydowskim, z tablicami opisuj\u0105cymi miejsce i jego histori\u0119. Uczestniczy\u0142y w tej uroczysto\u015bci w\u0142adze samorz\u0105dowe Szczuczyna.<\/p>\n\n\n\n Wydali te\u017c ksi\u0119g\u0119 Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w Szczuczy\u0144skich i Spis \u017byd\u00f3w Szczuczy\u0144skich. Wsz\u0119dzie by\u0142 opr\u00f3cz cz\u0119\u015bci naszego zarz\u0105du gminy, Elizy Panek i Sylwii Jasik, rabina Schudricha, ks. Lema\u0144ski i ewangelicki pastor Micha\u0142 Jab\u0142o\u0144ski. S\u0105 tam zawsze. W tym roku wozi\u0142em tego samego, znanego mi\u00a0od lat cz\u0142owieka ze Szczuczyna, o kt\u00f3rym ju\u017c wspomnia\u0142em. Zauwa\u017cy\u0142em go ju\u017c dawno \u2013\u00a0przy ods\u0142oni\u0119ciu pomnika w Jedwabnem. To by\u0142 jedyny miejscowy, kt\u00f3ry i tym razem towarzyszy\u0142 nam i modli\u0142 si\u0119 z nami. Popsu\u0142 mu si\u0119 w tym roku motocykl, ale jako\u015b dotar\u0142 pieszo do Jedwabnego. Przez ca\u0142e obchody je\u017adzi\u0142 z nami. Rozmawiali\u015bmy. On te\u017c nie znosi nacjonalist\u00f3w i antysemit\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce dop\u00f3ki jest tam chocia\u017c jeden sprawiedliwy Haszem, nie zniszczy Niniwy.<\/p>\n\n\n\n Od lat lipcowe obchody kolejnych rocznic podlaskich pogrom\u00f3w odbywaj\u0105 si\u0119 pod coraz silniejsz\u0105 presj\u0105 antysemit\u00f3w i negacjonist\u00f3w. Jednak to, co wydarzy\u0142o si\u0119 10 lipca 2025 r. w Jedwabnem, wymaga nie tylko specjalnego odnotowania, lecz przede wszystkim powinno nas wszystkich zaalarmowa\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":7652,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[619],"tags":[1566,755],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7651"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7651"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7651\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7661,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7651\/revisions\/7661"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7651"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7651"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7651"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"\/hartman\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/Braun.jpg\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"