{"id":7852,"date":"2026-04-16T19:44:34","date_gmt":"2026-04-16T17:44:34","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/?p=7852"},"modified":"2026-04-16T19:44:34","modified_gmt":"2026-04-16T17:44:34","slug":"hartman-w-operze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/2026\/04\/16\/hartman-w-operze\/","title":{"rendered":"Hartman w operze"},"content":{"rendered":"\n<p>Nie ma wi\u0119kszego profana po\u015br\u00f3d meloman\u00f3w ni\u017c ja. Nie znam si\u0119 na muzyce, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ucham, bo lubi\u0119, ale nic wi\u0119cej. Ale w\u0142a\u015bnie dlatego mam prawo m\u00f3wi\u0107 o niej g\u0142osem plebejskim, g\u0142osem tylnych rz\u0119d\u00f3w. No i pewnie dlatego mnie czasami zapraszaj\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad ostatnio do wroc\u0142awskiej opery, na przedstawienie <em>Julietty<\/em> Bohuslava Martinu, w re\u017cyserii Barbary Wi\u015bniewskiej, pod dyrekcj\u0105 Miriana Khukhunaishvili. Scenografia: Natalia Kitamikado, kostiumy: Emil Wysocki. Widzia\u0142em premier\u0119 (11 kwietnia) z Kamil\u0105 Dutkowsk\u0105 i Maciejem Kwa\u015bnikowskim w g\u0142\u00f3wnych partiach solowych.<\/p>\n\n\n\n<p>Ale\u017c to by\u0142o dziwne! W\u0142a\u015bciwie nie opera, lecz jaka\u015b \u015bpiewogra z dialogami proz\u0105, na zmian\u0119 po francusku i po polsku. Wspania\u0142e g\u0142osy solist\u00f3w, niebywale pomys\u0142owa i efektowna scenografia oraz kostiumy, nowoczesna, aczkolwiek do\u015b\u0107 konserwatywna muzyka. Klasyk XX wieku. Pi\u0119kne przedstawienie, pe\u0142ne zabawnych pomys\u0142\u00f3w scenograficznych, za\u015bpiewane z uczuciem, ale do tego jeszcze wr\u00f3c\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Przede wszystkim nagli mnie do wyra\u017cenie zupe\u0142nego zachwytu nad librettem, kt\u00f3re napisa\u0142 zreszt\u0105 sam Martinu, czym wzbudza m\u00f3j podziw. Ot\u00f3\u017c jest to wyj\u0105tkowy przyk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czesnej Freudowi recepcji jego wstrz\u0105saj\u0105cego dzie\u0142a. Wyj\u0105tkowy przez to, \u017ce w\u0142a\u015bciwie wszystkie artystyczne odpowiedzi na freudowskie rewelacje koncentrowa\u0142y si\u0119 na sprawach zwi\u0105zanych z seksualno\u015bci\u0105. A u Martinu tego nie ma wcale! Ca\u0142a ta operowa przypowie\u015b\u0107 koncentruje si\u0119 na mechanice nie\u015bwiadomego, na kwestii realno\u015bci (ujmowanej przez Freuda w kontek\u015bcie analizy snu oraz konfrontacji pragnie\u0144 z przeszkodami utrudniaj\u0105cymi ich spe\u0142nienie) oraz na mi\u0142o\u015bci jako urojeniu ufundowanym w tzw. fiksacji na obiekcie. Wszystko, co czytamy w tym libretcie, to przypisy do Freuda, niemal strona za stron\u0105. I to nie byle jakie przypisy. To g\u0142\u0119boka, niebywale nowoczesna (wr\u0119cz wsp\u00f3\u0142czesna) interpretacja, kt\u00f3ra zdejmuje z freudyzmu anachroniczn\u0105 zbroj\u0119 scjentyczno-medycznej maniery oraz uwalnia od sensacyjnego rozerotyzowania. Tak si\u0119 czyta Freuda dzisiaj. A ten tekst ma sto lat! To naprawd\u0119 robi wra\u017cenie. G\u0142\u00f3wny bohater, przeci\u0119tny m\u0142ody pary\u017canin, zagubi\u0142 si\u0119 w \u017cyciu, kt\u00f3re ulega odrealnieniu. \u017badnej patologii, \u017cadnej nerwicy seksualnej \u2013 po prostu freudowskie odczytanie \u017cycia psychicznego m\u0142odego m\u0119\u017cczyzny gotowego na sta\u0142y zwi\u0105zek i na tyle ju\u017c dojrza\u0142ego, \u017ce zdolnego patrze\u0107 wstecz na swoje dotychczasowe \u017cycie. A w dodatku jest to cz\u0142owiek zwyczajny, \u017cadna tam posta\u0107. Dlatego w\u0142a\u015bnie ca\u0142a ta opowie\u015b\u0107 jest tak wiarygodna.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie wiem, na ile tw\u00f3rcy spektaklu byli \u015bwiadomi psychoanalitycznego kontekstu. Mo\u017ce i nie do ko\u0144ca (w ksi\u0105\u017ceczce czytamy raczej o \u201esurrealizmie\u201d, co jest akurat bez wi\u0119kszego znaczenia w tym przypadku), lecz intuicja poprowadzi\u0142a ich znakomicie. Rol\u0119 lasu, b\u0119d\u0105cego wy\u015bwiechtan\u0105 metafor\u0105 nie\u015bwiadomo\u015bci, pe\u0142ni to\u0144 wodna, pe\u0142na fantastycznych stworze\u0144. Znane ze sn\u00f3w na wp\u00f3\u0142 obce miasto przeniesione zosta\u0142o na pla\u017c\u0119. Wygl\u0105da to od strony scenograficznej \u015bwietnie, a w po\u0142\u0105czeniu z choreografi\u0105 i absolutnie fantastycznymi kostiumami efekt jest taki, \u017ce nie chce si\u0119 i\u015b\u0107 do domu.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0141y\u017cka dziegciu, a w\u0142a\u015bciwie par\u0119: \u015apiew z ty\u0142u sceny \u017ale s\u0142ycha\u0107. Fragmenty prozatorskie odegrane zosta\u0142y dr\u0119two, a \u017conglowanie polskim i francuskim na zmian\u0119 nie ma wi\u0119kszego sensu. Po prostu przeszkadza i zaskakuje. G\u0142\u00f3wni soli\u015bci pi\u0119knie wymawiaj\u0105 po francusku, lecz pozostali \u015bpiewacy niestety niekoniecznie. Mo\u017ce trzeba by\u0142o to zrealizowa\u0107 w ca\u0142o\u015bci po czesku? Z pewno\u015bci\u0105 by\u0142oby ciekawiej, a zaproszenie do Pragi by\u0142oby na mur beton.<\/p>\n\n\n\n<p>Te s\u0142abo\u015bci da si\u0119 jeszcze skorygowa\u0107 i mam nadziej\u0119, \u017ce tak si\u0119 stanie. Premiera to tylko i a\u017c premiera. B\u0119dzie lepiej. Przestawienie ma wielki potencja\u0142 i \u017cycz\u0119 mu d\u0142ugiej kariery. A jako profan i cia\u0142o obce w operowej przestrzeni, dostrzegam i doceniam co\u015b, co w sztuce opery jest problematyczne i dla wielu takich jak ja odstr\u0119czaj\u0105ce \u2013 w tym przypadku jednak\u017ce wyj\u0105tkowo korzystne. Ot\u00f3\u017c opera jest rodzajem sztuki naiwnej. \u015apiewak wprost \u201eopowiada swoj\u0105 dusz\u0119\u201d, jak na \u015bredniowiecznych obrazkach. Jednak\u017ce w kontek\u015bcie psychoanalitycznym ta bezpo\u015brednio\u015b\u0107 i nago\u015b\u0107 wyrazu w\u0142a\u015bciwa stylistyce i manierze operowej, staje si\u0119 substytutem \u201ekozetki\u201d, czyli ods\u0142aniania si\u0119 pacjenta przed dokonuj\u0105cym analizy psychiatr\u0105. A bior\u0105c pod uwag\u0119 niezwykle nowoczesne potraktowanie postaci (\u201epacjenta\u201d), nad kt\u00f3rym analityk (Martinu) si\u0119 nie wytrz\u0105sa i nie wym\u0105drza, lecz traktuje go z czu\u0142o\u015bci\u0105 i szacunkiem, forma operowa staje si\u0119 w swej naiwno\u015bci idealnie dopasowana do szlachetnej intencji tak m\u0105drze zinterpretowanej filozofii Zygmunta Freuda. Wybitny muzyk okaza\u0142 si\u0119 wysokiej klasy humanist\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nie ma wi\u0119kszego profana po\u015br\u00f3d meloman\u00f3w ni\u017c ja. Nie znam si\u0119 na muzyce, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ucham, bo lubi\u0119, ale nic wi\u0119cej. Ale w\u0142a\u015bnie dlatego mam prawo m\u00f3wi\u0107 o niej g\u0142osem plebejskim, g\u0142osem tylnych rz\u0119d\u00f3w. No i pewnie dlatego mnie czasami zapraszaj\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad ostatnio do wroc\u0142awskiej opery, na przedstawienie Julietty Bohuslava Martinu, w re\u017cyserii Barbary [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[1609,1611,1610],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7852"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7853,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7852\/revisions\/7853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7852"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7852"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7852"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}