Hegel uznawa\u0142, \u017ce \u201erozum panuje nad \u015bwiatem i \u017ce przeto bieg dziej\u00f3w (jest) rozumny\u201d. Czy zatem jest mo\u017cliwe, \u017ce David Cameron, og\u0142aszaj\u0105c referendum w spawie wyj\u015bcia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, sta\u0142 si\u0119 mimowolnie narz\u0119dziem heglowskiej \u201echytro\u015bci rozumu\u201d, gdy czyny podj\u0119te z przyczyn osobistego interesu \u201epopychaj\u0105\u201d ducha \u015bwiata ku koniecznej przysz\u0142o\u015bci? Jest to pytanie, nad jakim zapewne b\u0119d\u0105 si\u0119 zastanawia\u0107 filozofowie przez dziesi\u0105tki lat. Szczeg\u00f3lnie gdy ju\u017c b\u0119dziemy zna\u0107 pe\u0142ne skutki brexitu \u2013 zar\u00f3wno dla Wielkiej Brytanii, jak i dla Europy.
\n
\nPrzyjmuj\u0105c jednak dzisiejsz\u0105 perspektyw\u0119, to, co widzimy, pokazuje nie \u201echytro\u015b\u0107 rozumu\u201d, ale raczej fatalne skutki chytro\u015bci politycznego cynizmu.<\/p>\n
Obserwuj\u0105c dzisiejszy \u015bwiat, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce to \u201eheglowskie uk\u0105szenie\u201d dotyka wielu przyw\u00f3dc\u00f3w na wszystkich kontynentach. Wielu z nich si\u0119 wydaje, \u017ce ich dzisiejszym decyzjom, cz\u0119sto ocenianym negatywnie w momencie ich podejmowania, historia przyzna w istocie racj\u0119.<\/p>\n
Tak by\u0142o w przypadku Camerona, kt\u00f3ry nie licz\u0105c si\u0119 z konsekwencjami, w czysto partyjnym interesie si\u0119gn\u0105\u0142 do najbardziej drogocennego w demokracji, ale jednocze\u015bnie najbardziej obosiecznego instrumentu, jakim jest referendum. Ale tak jest te\u017c w przypadku prezydenta Trumpa, kt\u00f3ry zerwa\u0142 obowi\u0105zuj\u0105cy od 1945 r. konsensus w ameryka\u0144skiej polityce zagranicznej. I tak jest w przypadku prezydenta Putina, kt\u00f3ry bez cienia za\u017cenowania i z tupetem atakuje liberalizm, wykorzystuj\u0105c \u015bwiatowy trend antyliberalny w celu umocnienia swojego autorytarnego re\u017cimu – mechanizm, kt\u00f3ry zosta\u0142 \u015bwietnie opisany przez Timothy’ego Snydera w ksi\u0105\u017cce \u201eDroga do niewolno\u015bci\u201d. I tak jest te\u017c, niestety, w przypadku Polski, kt\u00f3ra dokona\u0142a kilka lat temu ostrego zwrotu antyeuropejskiego.<\/p>\n
Wiele z tych zachowa\u0144 politycznych wyp\u0142ywa z osobistej pychy przyw\u00f3dc\u00f3w, z ich g\u0142\u0119bokiego, cho\u0107 najcz\u0119\u015bciej niczym nieuzasadnionego przekonania, \u017ce s\u0105 depozytariuszami to\u017csamo\u015bci narod\u00f3w, wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy im zaufali. Depozytariuszami czy wr\u0119cz demiurgami. Bo nieobca im jest te\u017c idea, \u017ce t\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107 musz\u0105 tworzy\u0107 niejako od nowa, bo ta ju\u017c historycznie ukszta\u0142towana jest „zanieczyszczona\u201d przez \u201ez\u0142e\u201d procesy historyczne, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce, zanim nasta\u0142a ich w\u0142adza. Nie przypadkiem przecie\u017c to, co si\u0119 dzieje w Polsce, jest przedstawiane jako \u201edobra zmiana\u201d. Bo poprzednie zmiany by\u0142y \u201ez\u0142e\u201d. I dotyczy to tak\u017ce okresu, gdy powr\u00f3ci\u0142a demokracja. I tylko nowa w\u0142adza mo\u017ce zmieni\u0107 bieg historii i nada\u0107 jej nowy to\u017csamo\u015bciowy wyraz, kt\u00f3ry b\u0119dzie odzwierciedla\u0142 \u201eprawd\u0119 o sobie\u201d danego narodu.<\/p>\n
Warto tu przypomnie\u0107, co pisa\u0142 Max Weber: \u201ePolityka uprawiana wed\u0142ug etyki przekona\u0144, tzn. akcentuj\u0105ca czysto\u015b\u0107 intencji, \u0142atwo mo\u017ce si\u0119 przerodzi\u0107 w fundamentalizm, kt\u00f3ry prowadzi do wielu nieszcz\u0119\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n
Bo w tej antytezie weberowskiego podej\u015bcia zanika prosta cecha prawdziwie demokratycznych fundament\u00f3w rz\u0105dzenia wolnymi spo\u0142ecze\u0144stwami: \u017ce zwyci\u0119zca nie bierze wszystkiego. Jego zadaniem jest wzi\u0119cie na siebie odpowiedzialno\u015bci za rozw\u00f3j kraju, za ukszta\u0142towanie takich mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re nikogo nie pozostawi\u0105 na marginesie. I w tym znaczeniu bierze odpowiedzialno\u015b\u0107 za wszystkich obywateli. Ale w \u017cadnym razie nie oznacza to, \u017ce ma by\u0107 \u201eduszpasterzem\u201d, zarz\u0105dzaj\u0105cym sposobem prze\u017cywania to\u017csamo\u015bci przez nar\u00f3d.<\/p>\n
Je\u017celi tak jest, to jest to znacz\u0105ce pomylenie roli. Narzucanie swojej wersji to\u017csamo\u015bci przez pa\u0144stwo, przyw\u00f3dc\u0119 czy rz\u0105dz\u0105c\u0105 parti\u0119 si\u0142\u0105 rzeczy polaryzuje spo\u0142ecze\u0144stwo. To\u017csamo\u015b\u0107, poniewa\u017c tak bardzo jest zwi\u0105zana z rdzeniem ka\u017cdej jednostki, jest jak samurajski miecz \u2013 tnie szybko i ostro, a to, co przetnie, nie da si\u0119 na powr\u00f3t sklei\u0107. I dlatego dyskurs to\u017csamo\u015bciowy powinien by\u0107 u\u017cywany oszcz\u0119dnie i z wielk\u0105 rozwag\u0105.<\/p>\n
Tymczasem cz\u0119sto jest tak, \u017ce polityka to\u017csamo\u015bciowa jest rzucana wyborcom jak szybki och\u0142ap dla legitymizowania czyjej\u015b w\u0142adzy. W dzisiejszych czasach jest to niezwykle niebezpieczne narz\u0119dzie. Odwo\u0142ywanie si\u0119 szczeg\u00f3lnie do nostalgicznej to\u017csamo\u015bci jest, w czasach populistycznej rewolty, wrzuceniem pot\u0119\u017cnego granatu w sam \u015brodek wielkiej bitwy. Dzieli kraje na zwalczaj\u0105ce si\u0119 obozy, odbiera spo\u0142ecze\u0144stwom zaufanie do elit rz\u0105dz\u0105cych, prowadzi najcz\u0119\u015bciej te\u017c do zignorowania g\u0142osu mniejszo\u015bci.<\/p>\n
Zmienia si\u0119 te\u017c istota samej polityki: staje si\u0119 ona domen\u0105 przek\u0142ama\u0144 oraz fa\u0142szywych informacji. Nostalgia za przesz\u0142o\u015bci\u0105, za utracon\u0105 jakoby to\u017csamo\u015bci\u0105, za niczym nieograniczon\u0105 suwerenno\u015bci\u0105 – jest niezwykle sprzyjaj\u0105cym pod\u0142o\u017cem do tworzenia si\u0119 przer\u00f3\u017cnych fantastycznych, a w istocie kompensacyjnych pomys\u0142\u00f3w kosztem prowadzenia realistycznej, zorientowanej na potrzeby obywateli polityki. Odpowiedzialno\u015b\u0107 ust\u0119puje przed to\u017csamo\u015bciowymi fantazmatami, takimi jak \u201eglobalna Brytania\u201d, \u201ewielkie W\u0119gry\u201d czy \u201ePolska sercem Europy\u201d. Slogany te nie tworz\u0105 nic nowego, nie daj\u0105 pa\u0144stwom ani ich obywatelom \u017cadnej warto\u015bci dodanej w prawdziwej globalnej konkurencji. W konkretnej rzeczywisto\u015bci prowadz\u0105 tylko do zniszczenia dzia\u0142aj\u0105cego systemu politycznego w imi\u0119 z\u0142udnej idei jakiej\u015b wspania\u0142ej przysz\u0142o\u015bci. A nawet realnie, tak jak w przypadku Wielkiej Brytanii, mog\u0105 zagra\u017ca\u0107 integralno\u015bci pa\u0144stwa. Jedynym ich efektem jest to, \u017ce daj\u0105 mocne przekonanie tym, kt\u00f3rzy je stworzyli, \u017ce s\u0105 oni w stanie kierowa\u0107 histori\u0105.<\/p>\n
Powinni\u015bmy si\u0119 wszyscy zastanowi\u0107, jako obywatele i jako jednostki, czy mo\u017cemy bezkarnie pozwala\u0107 nieodpowiedzialnym przyw\u00f3dcom na to, aby naszym kosztem, oraz kosztem nast\u0119pnych pokole\u0144, realizowali swoje polityczne fantazje.<\/p>\n
Musimy te\u017c, jako demokratki i demokraci, „zebra\u0107 my\u015bli\u201d, jak ten niszczycielski mechanizm dobrze ju\u017c rozkr\u0119conej „to\u017csamo\u015bciowej maszyny politycznej\u201d zatrzyma\u0107.<\/p>\n
Bo na ko\u0144cu tej drogi jest tylko zniszczenie polityki jako \u015brodka s\u0142u\u017c\u0105cego Habermasowskiej \u201erozumnej komunikacji\u201d, a pozostaje polityka jako domena irracjonalnej przypadkowo\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hegel uznawa\u0142, \u017ce \u201erozum panuje nad \u015bwiatem i \u017ce przeto bieg dziej\u00f3w (jest) rozumny\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":154,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=153"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":155,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/153\/revisions\/155"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/media\/154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hubner\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}