{"id":1174,"date":"2016-11-06T14:40:19","date_gmt":"2016-11-06T14:40:19","guid":{"rendered":"http:\/\/lekarski.blog.polityka.pl\/?p=1174"},"modified":"2016-11-06T15:17:42","modified_gmt":"2016-11-06T15:17:42","slug":"talk-powoduje-raka-jajnika-niestety-niewykluczone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/2016\/11\/06\/talk-powoduje-raka-jajnika-niestety-niewykluczone\/","title":{"rendered":"Talk powoduje raka jajnika? Niestety – niewykluczone"},"content":{"rendered":"

Jak gigantyczne odszkodowanie zas\u0105dzone od Johnson&Johnson ma si\u0119 do wywo\u0142ywania nowotworu przez produkt firmy? W tej historii nie ma pozytywnych bohater\u00f3w.
\n
\nW ubieg\u0142ym miesi\u0105cu s\u0105d w Kalifornii skaza\u0142<\/a> Firm\u0119 Johnson&Johnson na wyp\u0142acenie 70 milion\u00f3w dolar\u00f3w odszkodowania pani Deborah Gianecchini jako rekompensat\u0119 za wyst\u0105pienie raka jajnika. Uznano, \u017ce nowotw\u00f3r by\u0142 nast\u0119pstwem wieloletniego stosowania przez pow\u00f3dk\u0119 talku Johnson’s Baby Powder na okolice intymne. Jest to ju\u017c kolejny wyrok zas\u0105dzaj\u0105cy gigantyczne odszkodowanie od tej firmy w podobnej sprawie.<\/p>\n

Ju\u017c widz\u0119 oczami duszy przera\u017cenie w Pa\u0144stwa oczach. Nie wiem, jak cz\u0119sto talkowanie okolic intymnych stosowane jest w Polsce przez doros\u0142ych, ale na podstawie rozm\u00f3w i obserwacji mog\u0119 przypuszcza\u0107, \u017ce talk bywa do\u015b\u0107 cz\u0119sto stosowany u dzieci. Czy\u017cby\u015bmy w\u0142a\u015bnie sprokurowali epidemi\u0119 bardzo gro\u017anego – bo p\u00f3\u017ano wykrywanego – nowotworu?<\/p>\n

Prawda nie jest w tym przypadku taka prosta.<\/p>\n

Zacznijmy od sk\u0142adu talku. Jest to wodorotlenek krzemianu magnezu<\/a> (podaj\u0119 za naukow\u0105 publikacj\u0105, bo moja znajomo\u015b\u0107 chemii na tym poziomie jest \u017cadna), ale nie zawsze tak by\u0142o. Do lat 70. talk zawiera\u0142 r\u00f3wnie\u017c azbest, kt\u00f3ry jest niew\u0105tpliwym kancerogenem, czyli substancj\u0105 wywo\u0142uj\u0105c\u0105 nowotwory. Od lat 70. \u017caden talk produkowany w USA nie mo\u017ce zawiera\u0107 azbestu.<\/p>\n

Tyle danych. Pozwol\u0119 sobie tutaj na ma\u0142\u0105 sugesti\u0119: warto sprawdza\u0107, gdzie zosta\u0142 wyprodukowany talk, i kupowa\u0107 taki, kt\u00f3ry pochodzi z USA lub UE. Nawet je\u017celi b\u0119dzie dro\u017cszy od sprowadzonego z innych stref geograficznych. Zw\u0142aszcza je\u017celi mamy aplikowa\u0107 go dzieciom.<\/p>\n

Jak talk mia\u0142by powodowa\u0107 raka jajnika? Hipoteza m\u00f3wi, \u017ce drobinki talku mog\u0105 wnika\u0107 do dr\u00f3g rodnych, a nast\u0119pnie przemieszcza\u0107 si\u0119 przez macic\u0119 i jajowody do jajnik\u00f3w. Tam krzemiany w nich zawarte maj\u0105 inicjowa\u0107 proces zapalny, kt\u00f3ry po wielu latach mo\u017ce powodowa\u0107 wyst\u0105pienie nowotworu.<\/p>\n

Z bada\u0144 klinicznych wynika, \u017ce istotny jest czas \u0142\u0105cznej ekspozycji na talk, kt\u00f3ry musi by\u0107 odpowiednio d\u0142ugi.<\/p>\n

Co mo\u017cna wywnioskowa\u0107 z opublikowanych bada\u0144 naukowych dotycz\u0105cych wp\u0142ywu stosowania talku na rozw\u00f3j raka jajnika? Przede wszystkim trzeba zastrzec, \u017ce przeprowadzenie takich bada\u0144 jest bardzo trudne. Mamy do czynienia z procesem biologicznym rozci\u0105gni\u0119tym w czasie – wed\u0142ug badania opublikowanego w tym roku przez \u015bwietny zesp\u00f3\u0142 z Bostonu czas stosowania talku mog\u0105cy zwi\u0119kszy\u0107 ryzyko nowotworu to ponad dwie dekady.<\/p>\n

Gdyby\u015bmy chcieli uzyska\u0107 jednoznaczn\u0105 odpowied\u017a, czy zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy stosowaniem talku i rakiem jajnika jest prawdziwa, powinni\u015bmy jak najszybciej rozpocz\u0105\u0107 prospektywne badanie, w kt\u00f3rym pacjentki losowo by\u0142yby przydzielane do grupy stosuj\u0105cej codziennie talk i do tej, kt\u00f3ra nie stosowa\u0142aby go w og\u00f3le (no, mo\u017ce absolutnie incydentalnie). Nast\u0119pnie powinni\u015bmy \u015bledzi\u0107 ich losy przez przynajmniej trzy dekady. Tak konstruuje si\u0119 idea\u0142 badania naukowego: prospektywne, randomizowane, z grup\u0105 kontroln\u0105.<\/p>\n

\u017beby mo\u017cna by\u0142o liczy\u0107 na odpowiedni\u0105 moc statystyczn\u0105 wynik\u00f3w, to populacja badana powinna by\u0107 bardzo liczna (roczna zapadalno\u015b\u0107 na raka jajnika w USA to 1,3 proc.<\/a>). Grupy badana i kontrolna (czyli \u201etalkowa\u201d i \u201ebeztalkowa\u201d) powinny by\u0107 maksymalnie por\u00f3wnywalne biologicznie – tak \u017ceby nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 cechami istotnymi klinicznie, a jedyna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nimi dotyczy\u0142a stosowania talku lub nie.<\/p>\n

S\u0142owem – ogromne wyzwanie logistyczne i finansowe. Nawet je\u017celi zrezygnujemy z kolejnego atrybutu badania doskona\u0142ego, czyli placebo. \u017beby nie by\u0142o bowiem autosugestii ze strony pacjentki ani oceniaj\u0105cych jej stan lekarzy, pr\u00f3ba powinna by\u0107 podw\u00f3jnie \u015blepa. Czyli: grupa \u201etalkowa\u201d powinna otrzyma\u0107 talk, a grupa kontrolna – jego tak samo zapakowany i wygl\u0105daj\u0105cy, ale zupe\u0142nie oboj\u0119tny biologicznie odpowiednik (co to mia\u0142oby by\u0107? Nie mam poj\u0119cia).<\/p>\n

O tym, czy pacjentka stosuje talk, czy \u201eniby-talk\u201d, nie powinna wiedzie\u0107 ona sama ani jej lekarz. Taka wiedz\u0119 mo\u017ce posiada\u0107 tylko o\u015brodek koordynuj\u0105cy badanie. W tym wypadku zastosowanie placebo wydaje si\u0119 utopi\u0105, poprzesta\u0144my wi\u0119c na wymaganiach, kt\u00f3re s\u0105 (teoretycznie) mo\u017cliwe do spe\u0142nienia.<\/p>\n

Je\u017celi je spe\u0142nimy, to ju\u017c za czterdzie\u015bci lat mo\u017cemy oczekiwa\u0107 wiarygodnych wynik\u00f3w. Nie mo\u017cemy czeka\u0107 a\u017c tak d\u0142ugo. Ani pacjenci, ani lekarze, ani nawet producent. W takich przypadkach, gdy szybkie uzyskanie wiarygodnej wiedzy z bada\u0144 prospektywnych jest niemo\u017cliwe, pos\u0142ugujemy si\u0119 badaniami retrospektywnymi. Czyli przegl\u0105damy medyczne dokumentacje wielu pacjent\u00f3w, zebrane i prowadzone przez wiele lat, poddajemy je analizie statystycznej i staramy si\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107 wiarygodne wnioski. Oczywi\u015bcie metodyka takich bada\u0144 jest trudniejsza, je\u017celi mamy uzyska\u0107 dane odpowiedniej jako\u015bci, a i tak wyniki \u0142atwiej podda\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ni\u017c rezultaty bada\u0144 prospektywnych.<\/p>\n

Czego mo\u017cemy zatem dowiedzie\u0107 si\u0119 z bada\u0144 retrospektywnych w kwestii zale\u017cno\u015bci wyst\u0119powania raka jajnika od stosowania talku na okolice intymne? Pojedyncze badania daj\u0105 tu bardzo rozbie\u017cne wyniki – od braku korelacji po istotny wzrost ryzyka. W takich przypadkach stosuje si\u0119 analizy zbiorcze danych z wielu bada\u0144. Ostatnia du\u017ca praca tego rodzaju ukaza\u0142a si\u0119 w 2013 roku<\/a>. Obj\u0119\u0142a w sumie dane ponad 8500 pacjentek z rakiem jajnika i prawie 10000 kobiet z grup kontrolnych (w badaniach retrospektywnych grupy kontrolne s\u0105 dobierane wed\u0142ug precyzyjnie okre\u015blonej metody). Stwierdzono wzrost ryzyka zachorowania na raka jajnika w\u015br\u00f3d kobiet stosuj\u0105cych talk na okolice intymne – \u015brednio o 24 proc. (20-46 proc. w zale\u017cno\u015bci od jego typu). Czas stosowania talku (w latach) mia\u0142 znaczenie dla wzrostu ryzyka niekt\u00f3rych typ\u00f3w nowotworu, jednak nie dla wszystkich.<\/p>\n

Podobne wyniki przynios\u0142o opublikowane w tym roku<\/a>, wspomniane ju\u017c, badanie przeprowadzone przez o\u015brodek w Bostonie. Obj\u0119\u0142o grupy pacjentek z rakiem jajnika oraz kobiety z grupy kontrolnej – obydwie po ponad 2000 os\u00f3b. Odnotowano 36-proc. wzrost ryzyka raka jajnika w\u015br\u00f3d kobiet stosuj\u0105cych talk na okolice intymne. Szczeg\u00f3lnie wysoki wzrost ryzyka – 57 proc. – odnotowano w\u015br\u00f3d kobiet po menopauzie, otrzymuj\u0105cych hormonoterapi\u0119 zast\u0119pcz\u0105 i stosuj\u0105cych talk przez ponad 24 lata. W badaniu tym stwierdzono, \u017ce ryzyko wzrasta\u0142o wraz z czasem stosowaniu talku, niezale\u017cnie od typu nowotworu.<\/p>\n

Czas ekspozycji wydaje si\u0119 mie\u0107 znaczenie. Gdyby by\u0142o inaczej, to wobec powszechnego stosowania talku u niemowl\u0105t mieliby\u015bmy w konsekwencji do czynienia z epidemi\u0105 raka jajnika u kobiet, nawet m\u0142odych. Poniewa\u017c jednak talku u niemowl\u0105t u\u017cywa si\u0119 kr\u00f3tkotrwale, by\u0107 mo\u017ce dlatego nie przek\u0142ada si\u0119 (wed\u0142ug dost\u0119pnych danych) na zachorowalno\u015b\u0107 na raka jajnika. Jest to m\u00f3j prywatny, raczej zdroworozs\u0105dkowy i absolutnie niepoparty wynikami jakichkolwiek bada\u0144 wniosek.<\/p>\n

Mamy zatem badania \u201egorszego sortu\u201d (bo retrospektywne), wskazuj\u0105ce na podwy\u017cszone ryzyko raka jajnika u kobiet stosuj\u0105cych talk, i inne badania, r\u00f3wnie\u017c dalekie od doskona\u0142o\u015bci metodycznej, pokazuj\u0105ce, \u017ce takiego ryzyka nie ma. Co wi\u0119cej – jak podkre\u015bli\u0142 Michael Hiltzik w znakomitym komentarzu w „Los Angeles Times” w maju tego roku<\/a> – grzech g\u0142\u00f3wny, jakim jest konflikt interes\u00f3w, obarcza zar\u00f3wno cz\u0119\u015b\u0107 publikacji wskazuj\u0105cych na ryzyko kancerogenennego dzia\u0142ania talku, jak i takich, kt\u00f3re ryzyko to negowa\u0142y. Obie strony mog\u0105 zatem powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na pi\u015bmiennictwo wspieraj\u0105ce ich pogl\u0105dy i deprecjonowa\u0107 to, na kt\u00f3rym opieraj\u0105 si\u0119 opinie ich oponent\u00f3w. \u015awietnie wida\u0107 to w komentarzach do kolejnych wyrok\u00f3w s\u0105dowych, og\u0142oszonych w \u201etalkowych\u201d sprawach. Co zatem powinni\u015bmy na ten temat my\u015ble\u0107?<\/p>\n

Obecny stan wiedzy najlepiej wydaje si\u0119 odzwierciedla\u0107 stanowisko International Agency for Research on Cancer (IARC)<\/b>, b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 World Health Organization (WHO). IARC w swoim dokumencie (podaj\u0119 za American Cancer Society<\/a>) o\u015bwiadcza, \u017ce w oparciu o ograniczone dowody z bada\u0144 na ludziach, dotycz\u0105cych wp\u0142ywu na powstawanie raka jajnika, stosowanie talku w okolicach intymnych nale\u017cy okre\u015bli\u0107 jako \u201eprawdopodobnie kancerogenne dla ludzi<\/b>\u201d. W tym stwierdzeniu jest wszystko, co by\u0107 powinno: zar\u00f3wno niepewne \u017ar\u00f3d\u0142a wiedzy, jak i uzasadnienie przezorno\u015bci.<\/p>\n

Sk\u0105d zatem tak wysokie wyroki (ju\u017c w tym roku przekraczaj\u0105ce 190 milion\u00f3w dolar\u00f3w<\/a> w dw\u00f3ch procesach) przeciwko Johnson&Johnson? Wydaje si\u0119, \u017ce g\u0142\u00f3wne wyja\u015bnienia s\u0105 dwa.<\/p>\n

Pierwsze to brak stosownych ostrze\u017ce\u0144 o potencjalnym ryzyku, kt\u00f3re powinny by\u0107 umieszczone na opakowaniach z talkiem. Dlaczego ich nie by\u0142o? Mo\u017ce dlatego, \u017ce jedna z g\u0142\u00f3wnych kampanii marketingowych firmy by\u0142a skierowana do doros\u0142ych kobiet. Po\u0142o\u017cono w niej nacisk na przekaz, \u017ce talkowanie okolic intymnych zapewni kobietom uczucie czysto\u015bci i \u015bwie\u017co\u015bci<\/a>. Nie mo\u017cna jednocze\u015bnie do czego\u015b namawia\u0107 i przed tym ostrzega\u0107, bo traci na tym efektywno\u015b\u0107 biznesowa. Zrezygnowano zatem z ostrzegania.<\/p>\n

Drugie wyja\u015bnienie wynika po trosze z pierwszego. \u0141awa przysi\u0119g\u0142ych sk\u0142ada si\u0119 os\u00f3b nieb\u0119d\u0105cych prawnikami. Adwokaci stron skar\u017c\u0105cych nie musieli by\u0107 geniuszami, by przekona\u0107 ich o z\u0142ej woli firmy, kt\u00f3ra odebra\u0142a swoim klientkom prawo wyboru, nie umieszczaj\u0105c odpowiedniej informacji. W imi\u0119 biznesu, a raczej z punktu widzenia coraz liczniejszej rzeszy obywateli USA – chciwo\u015bci. Nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 zatem, \u017ce je\u017celi tylko pozosta\u0142e wnioski o zas\u0105dzenie odszkodowania nie zostan\u0105 wst\u0119pnie odrzucane przez s\u0119dzi\u00f3w jako ewidentnie nieuzasadnione (nast\u0105pi\u0142o to dotychczas dwukrotnie na ok. 1200 przypadk\u00f3w), to kolejne wyroki mog\u0105 by\u0107 podobne. Kolejne \u0142awy przysi\u0119g\u0142ych mog\u0105 bowiem uwa\u017ca\u0107, \u017ce firma nie dotrzyma\u0142a elementarnych zasad etyki wobec swoich klient\u00f3w.<\/p>\n

Pora przej\u015b\u0107 do wniosk\u00f3w, jakie p\u0142yn\u0105 z tej sprawy dla nas – mi\u0119dzy wschodni\u0105 a centraln\u0105 Europ\u0105 (w zale\u017cno\u015bci od bie\u017c\u0105cego nastroju – wiadomo czyjego). Trzy wnioski praktyczne s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce:<\/strong><\/p>\n

1. Nie ma \u017cadnych wiarygodnych danych wskazuj\u0105cych na to, \u017ce stosowanie talku w piel\u0119gnacji dzieci powoduje w konsekwencji wzrost ryzyka nowotworowego. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce wdychanie nawet minimalnych ilo\u015bci talku przez dzieci mo\u017ce spowodowa\u0107 u nich zaburzenia oddychania, a nawet uszkodzenie p\u0142uc.<\/p>\n

2. Istnieje prawdopodobie\u0144stwo zwi\u0119kszonego ryzyka zachorowania na raka jajnika u doros\u0142ych kobiet stosuj\u0105cych talk jako uzupe\u0142nienie higieny intymnej. By\u0107 mo\u017ce ryzyko wzrasta wraz z czasem regularnego stosowania talku. Nale\u017cy wzi\u0105\u0107 to pod uwag\u0119 i indywidualnie dokona\u0107 wyboru. Warto przy tym pami\u0119ta\u0107, \u017ce rak jajnika charakteryzuje si\u0119 wysok\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105, nazbyt cz\u0119sto bywa bowiem rozpoznawany na p\u00f3\u017anym etapie rozwoju choroby, co uniemo\u017cliwia skuteczne leczenie (5 lat od rozpoznania prze\u017cywa w USA tylko 46,2 proc. kobiet<\/a>).<\/p>\n

3. Nie ma danych wskazuj\u0105cych na to, \u017ce nale\u017cy unika\u0107 dora\u017anego lub okresowego stosowania talku – na przyk\u0142ad w ramach piel\u0119gnacji ob\u0142o\u017cnie chorych kobiet ze znaczn\u0105 oty\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c: nie maj\u0105 racji ameryka\u0144scy prawnicy twierdz\u0105cy, \u017ce talk z pewno\u015bci\u0105 zabija. Nie maj\u0105 jej te\u017c przedstawiciele Johnson&Johnson ani niekt\u00f3rzy blogerzy<\/a>, twierdz\u0105cy zgodnie, \u017ce z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 jest on absolutnie nieszkodliwy.<\/p>\n

Prawd\u0105 jest, \u017ce warto zachowa\u0107 przezorno\u015b\u0107, dop\u00f3ki rzecz nie zostanie bli\u017cej wyja\u015bniona. Zanim za\u015b uzyskamy satysfakcjonuj\u0105ce odpowiedzi – warto rozwa\u017cy\u0107 ewentualne ryzyko bardzo dobrze okre\u015blonych nast\u0119pstw i dokona\u0107 indywidualnego wyboru.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak gigantyczne odszkodowanie zas\u0105dzone od Johnson&Johnson ma si\u0119 do wywo\u0142ywania nowotworu przez produkt firmy? W tej historii nie ma pozytywnych bohater\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,8],"tags":[443,444,445,441,442,439,440],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1174"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1176,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1174\/revisions\/1176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}