S\u0105 wynalazki lub idee, za kt\u00f3re nikt nigdy nie dosta\u0142 ani nie dostanie Nagrody Nobla. Mimo \u017ce przyczyni\u0142y si\u0119 niekiedy do uratowania setek tysi\u0119cy ludzi.
\n
\nGdy obserwatorzy nauk medycznych podsumowuj\u0105 mijaj\u0105cy rok, ich uwaga skupia si\u0119 przede wszystkim na wyrafinowanych intelektualnie i technologicznie badaniach, potencjalnie prowadz\u0105cych ku spektakularnym prze\u0142omom w medycynie. I s\u0142usznie. Bez takich – w przewa\u017caj\u0105cej mierze eksperymentalnych – prac nie mogliby\u015bmy nawet my\u015ble\u0107 o perspektywie skuteczniejszego leczenia chor\u00f3b nowotworowych czy pe\u0142nej regeneracji uszkodzonych w\u0142\u00f3kien nerwowych. Chwa\u0142a naukowcom pracuj\u0105cym dzisiaj nad lepszym jutrem. Przecie\u017c tylko bardzo nieliczni spo\u015br\u00f3d nich zostan\u0105 dostrze\u017ceni szerzej, poza swoim \u015brodowiskiem. Za\u015b tylko zupe\u0142nie pojedynczy dost\u0105pi\u0105 zaszczytu bycia bohaterami noblowskiej gali. Zostan\u0105 bohaterami t\u0142um\u00f3w.<\/p>\n
Jest jednak grupa wynalazc\u00f3w i wizjoner\u00f3w, z kt\u00f3r\u0105 los obchodzi si\u0119 w tym kontek\u015bcie jeszcze mniej \u0142askawie. To autorzy idei niepor\u00f3wnanie mniej wyrafinowanych ni\u017c te, kt\u00f3re mog\u0105 przynie\u015b\u0107 Nagrod\u0119 Nobla. Realizacja ich koncepcji nie otwiera wspania\u0142ych perspektyw na nieokre\u015blon\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. One bezpo\u015brednio, w wymierny spos\u00f3b, przyczyniaj\u0105 si\u0119 do ratowania ludzkich istnie\u0144 – niekiedy setek tysi\u0119cy lub nawet milion\u00f3w. Niekiedy efektem ich zastosowania jest wielka poprawa jako\u015bci \u017cycia ludzi dotkni\u0119tych przewlek\u0142\u0105 chorob\u0105. Tak jak w przypadku odkry\u0107 nagrodzonych przez komitet noblowski, r\u00f3wnie\u017c w przypadku owych idei i wynalazk\u00f3w mijaj\u0105 niekiedy dziesi\u0119ciolecia od pierwszego pomys\u0142u do udokumentowanego sukcesu. Jednak ich autorzy najcz\u0119\u015bciej nie maj\u0105 szans, by zosta\u0107 bohaterami masowej wyobra\u017ani. Ma\u0142o tego – \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna istnienia, a przede wszystkim – znaczenia efekt\u00f3w ich pracy jest zazwyczaj nik\u0142a. Takich Ma\u0142ych Wielkich Wynalazk\u00f3w jest w naszej medycynie zaskakuj\u0105co du\u017co. Zanim przejd\u0119 do mojego bohatera roku 2016, pozwol\u0119 sobie na trzy przyk\u0142ady z ca\u0142kiem nieodleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci. \u017beby zwi\u0119kszy\u0107 szans\u0119, \u017ce zostan\u0119 w\u0142a\u015bciwie zrozumiany.<\/p>\n
Przeno\u015bny defibrylator wydaje si\u0119 nam oczywisto\u015bci\u0105. Jest integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rzeczywisto\u015bci szpitalnej i pozaszpitalnych akcji ratowniczych. Zapewne wszyscy Pa\u0144stwo widzieli\u015bcie jego zastosowanie na filmach, a niekt\u00f3rzy nawet na \u017cywo. Nikt nie wie, ile ocalonych istnie\u0144 ludzkich zawdzi\u0119czamy temu urz\u0105dzeniu o walizkowatym kszta\u0142cie, ale mo\u017cemy z du\u017c\u0105 doz\u0105 pewno\u015bci domniemywa\u0107, \u017ce bardzo wiele. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich ofiary zawa\u0142u serca, wypadk\u00f3w ulicznych, pora\u017cenia pr\u0105dem, zatru\u0107, wych\u0142odzenia i wielu innych dramatycznych zdarze\u0144. Wynalazca przeno\u015bnego defibrylatora, dr Frank Pantridge<\/a>, p\u00f3\u0142nocnoirlandzki lekarz, weteran II wojny \u015bwiatowej na Pacyfiku, a nast\u0119pnie nieludzkich japo\u0144skich oboz\u00f3w jenieckich, funkcjonuje w \u015bwiadomo\u015bci niewielu os\u00f3b.<\/p>\n Dalszym ci\u0105giem historii przeno\u015bnego defibrylatora s\u0105 gablotki wisz\u0105ce na \u015bcianach stacji metra, lotnisk, dworc\u00f3w, a czasami nawet niekt\u00f3rych biur. Widniej\u0105 na ich litery AED, co oznacza: automatic external defibrillator<\/i><\/a>. To defibrylatory, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 umieszczone wsz\u0119dzie, bo mog\u0105 by\u0107 obs\u0142ugiwane przez ka\u017cdego. Po w\u0142\u0105czeniu wydaj\u0105 u\u017cytkownikowi instrukcje g\u0142osowe, dotycz\u0105ce kolejnych czynno\u015bci, kt\u00f3re powinien wykona\u0107. S\u0105 one na tyle proste, \u017ce wykona\u0107 mo\u017ce je praktycznie ka\u017cdy. Czyli absolutny laik mo\u017ce uratowa\u0107 ludzkie \u017cycie. To dzia\u0142a. W jednym z pierwszych bada\u0144 oceniaj\u0105cych mo\u017cliwo\u015b\u0107 zastosowania AED ponad po\u0142owa spo\u015br\u00f3d ofiar ulicznego zatrzymania akcji serca, uratowanych przy jego u\u017cyciu, zosta\u0142a uratowana przez osoby, kt\u00f3re nigdy przedtem nie przesz\u0142y jakiegokolwiek szkolenia w zakresie ratownictwa. Do dzisiaj liczba os\u00f3b uratowanych przy pomocy AED jest bardzo du\u017ca. Nazwiska tr\u00f3jki jego wynalazc\u00f3w – dr Arch Diack, dr W. Stanley Welborn i Robert Rullman – pozostaj\u0105 znane tylko niekt\u00f3rym znawcom zagadnienia.<\/p>\n W zawale serca o skuteczno\u015bci terapii decyduje w du\u017cej mierze czas od pocz\u0105tku objaw\u00f3w do rozpocz\u0119cia leczenia. Skuteczno\u015b\u0107 leczenia oznacza, \u017ce pacjent prze\u017cyje t\u0119 potencjalnie \u015bmierteln\u0105 chorob\u0119, a tak\u017ce \u017ce uchronimy go przed istotnym inwalidztwem, b\u0119d\u0105cym nast\u0119pstwem uszkodzenia serca. Bo im kr\u00f3tszy czas do rozpocz\u0119cia terapii, tym wi\u0119ksza szansa, \u017ce uszkodzenie serca b\u0119dzie ma\u0142e. <\/p>\n Kluczowe jest tu szybkie podj\u0119cie decyzji o przewiezieniu chorego do o\u015brodka terapii inwazyjnej, gdzie nast\u0105pi pr\u00f3ba przywr\u00f3cenia przep\u0142ywu krwi w miejscu zakrzepu t\u0119tnicy wie\u0144cowej, kt\u00f3rej zamkni\u0119cie spowodowa\u0142o zawa\u0142 serca. \u017beby decyzja by\u0142a szybka i w\u0142a\u015bciwa, ju\u017c na miejscu wezwania wykonywany jest elektrokardiogram, kt\u00f3ry bezzw\u0142ocznie zostaje transmitowany do o\u015brodka kardiologii inwazyjnej. Taka strategia, istniej\u0105ca dzi\u0119ki nowoczesnej technologii, ocali\u0142a \u017cycie wielu ludzi lub uchroni\u0142a ich przed znacznym inwalidztwem. Komu zawdzi\u0119czaj\u0105 pomy\u015blne zako\u0144czenie dramatu? Nie uda\u0142o mi si\u0119 tego ustali\u0107. Wiadomo, kto wynalaz\u0142 EKG. Jednak kto pierwszy wymy\u015bli\u0142, by elektrokardiogram pacjenta z tworz\u0105cym si\u0119 zawa\u0142em serca transmitowa\u0107 do o\u015brodka kardiologii inwazyjnej, by przyspieszy\u0107 decyzj\u0119 o udro\u017cnieniu t\u0119tnicy? Kto skonstruowa\u0142 pierwszy prototyp systemu? Nie wiem i zapewne\u00a0– tak jak w poprzednich przypadkach – nie s\u0105 to nazwiska powszechnie znane.<\/p>\n W mojej absolutnie prywatnej, subiektywnej opinii, kt\u00f3rej nie zamierzam broni\u0107 przed kimkolwiek, tytu\u0142 Ma\u0142ego Wielkiego Wynalazku w dziedzinie medycyny za rok 2016 otrzymuje elektroniczny stetoskop, umo\u017cliwiaj\u0105cy zdalne badanie pacjenta<\/a>. Jego wynalazc\u0105 jest pan C. Richard Abbruscato, o kt\u00f3rym \u017cadnych bli\u017cszych informacji nie mog\u0142em znale\u017a\u0107. Dlaczego uwa\u017cam ten akurat wynalazek za prze\u0142omowy? Poniewa\u017c stanowi kolejny milowy krok w rozwoju telemedycyny. Czyli medycyny, w kt\u00f3rej osoba interpretuj\u0105ca badanie (ba, w skrajnych przypadkach wykonuj\u0105ca operacj\u0119!) znajduje si\u0119 daleko od pacjenta. Mamy ju\u017c od dawna telekonsylia lekarskie (obudzi\u0142 si\u0119 nawet NFZ<\/a>, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 podpisywa\u0107 kontrakty na tak\u0105 form\u0119 konsultacji), internetowe konsultacje pacjent\u00f3w u wybranych przez nich lekarzy, mamy transmisje EKG, obraz\u00f3w radiologicznych, a nawet mikroskopowych obraz\u00f3w wycink\u00f3w tkanki. Mo\u017cemy zdalnie kontrolowa\u0107 prawid\u0142owe dzia\u0142anie wszczepialnych urz\u0105dze\u0144 s\u0142u\u017c\u0105cych do terapii serca: stymulator\u00f3w i wszczepialnych kardiowerter\u00f3w-defibrylator\u00f3w (to znaczy teoretycznie mo\u017cemy, bo NFZ uporczywie ignoruje t\u0119 technologi\u0119).<\/p>\n Telemedycyna ma jednak swoje istotne ograniczenia. Mo\u017cna oczywi\u015bcie przy jej pomocy porozmawia\u0107 z pacjentem, czyli – m\u00f3wi\u0105c fachowo – zebra\u0107 wywiad. Gorzej jest jednak z tzw. badaniem przedmiotowym, w kt\u00f3rym powinno si\u0119 pacjenta obejrze\u0107 (no dobrze, uznajmy, \u017ce to mo\u017ce by\u0107 cz\u0119\u015bciowo wykonalne przy pomocy kamerki internetowej), dotkn\u0105\u0107, opuka\u0107 i os\u0142ucha\u0107. Zdalny stetoskop mo\u017ce prze\u0142ama\u0107 t\u0119 ostatni\u0105 z wymienionych niemo\u017cno\u015bci, b\u0119d\u0105c szczeg\u00f3lnie cennym narz\u0119dziem. Zw\u0142aszcza w przypadkach podejrzenia pogorszenia sprawno\u015bci funkcji serca, infekcji uk\u0142adu oddechowego lub w diagnostyce ostrych b\u00f3l\u00f3w brzucha.<\/p>\n Podstawowe zastosowania zdalnego stetoskopu mog\u0105 by\u0107 dwa.<\/p>\n Wyobra\u017amy sobie mniej do\u015bwiadczonego lekarza lub ratownika medycznego na miejscu wezwania. Objawy s\u0105 niejasne (a przynajmniej s\u0105 takie dla badaj\u0105cego, co utrudnia okre\u015blenie wst\u0119pnego nawet rozpoznania, kt\u00f3re okre\u015bli dalsze kroki diagnostyczne i terapeutyczne. W takiej sytuacji bezpo\u015brednia \u0142\u0105czno\u015b\u0107 z bardziej do\u015bwiadczonym lekarzem pozwoli na „wsp\u00f3lne badanie\u201d pacjenta, a w rezultacie zwi\u0119kszy szans\u0119 na efektywne post\u0119powanie.<\/p>\n Drugie zastosowanie dotyczy miejsc, w kt\u00f3rych s\u0105 osoby wymagaj\u0105ce opieki, ale lekarz jest tylko na przychodne. Tam konsultacja dy\u017curuj\u0105cej na sta\u0142e piel\u0119gniarki z owym b\u0119d\u0105cym gdzie\u015b daleko lekarzem mo\u017ce by\u0107 skuteczniejsza, je\u017celi lekarz b\u0119dzie m\u00f3g\u0142, np. zdalnie, os\u0142ucha\u0107 p\u0142uca chorego.<\/p>\n Mam nadziej\u0119, \u017ce przekona\u0142em Pa\u0144stwa, \u017ce Ma\u0142e Wielkie Idee mog\u0105 uczyni\u0107 \u017cycie Wasze i Waszych Bliskich bezpieczniejszym i bardziej komfortowym.<\/p>\n Poniewa\u017c jest to pierwszy wpis w 2017 roku, pozwol\u0119 sobie na ma\u0142e uog\u00f3lnienie, b\u0119d\u0105ce swego rodzaju apelem na rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 rok.<\/p>\n