{"id":2966,"date":"2025-02-14T17:46:43","date_gmt":"2025-02-14T17:46:43","guid":{"rendered":"https:\/\/lekarski.blog.polityka.pl\/?p=2966"},"modified":"2025-02-14T20:40:48","modified_gmt":"2025-02-14T20:40:48","slug":"co-rozni-dane-medyczne-od-opinii-i-dlaczego-mozemy-nie-ocalec-w-razie-pomylki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/2025\/02\/14\/co-rozni-dane-medyczne-od-opinii-i-dlaczego-mozemy-nie-ocalec-w-razie-pomylki\/","title":{"rendered":"Co r\u00f3\u017cni dane medyczne od opinii i dlaczego mo\u017cemy nie ocale\u0107 w razie pomy\u0142ki?"},"content":{"rendered":"\n

Dost\u0119p do profesjonalnej opieki medycznej nadal jest poni\u017cej oczekiwa\u0144. Jednocze\u015bnie nieograniczone zasoby danych w internecie umo\u017cliwiaj\u0105 samodzielne poszukiwanie informacji i porad medycznych. Niestety, stanowi\u0105 one mieszanin\u0119 dobrze udokumentowanych danych, subiektywnych opinii niepopartych danymi i \u015bwiadomie generowanej nieprawdy. Prawid\u0142owe rozr\u00f3\u017cnienie mo\u017ce sprawia\u0107 trudno\u015bci. Za\u015b nieprawid\u0142owe – spowodowa\u0107 dramatyczne skutki, je\u017celi zastosujemy si\u0119 do niekt\u00f3rych wskaz\u00f3wek. Postaram si\u0119 przekaza\u0107 Pa\u0144stwu proste, ale skuteczne sposoby interpretacji informacji medycznych. Odr\u00f3\u017cnienie opinii od danych mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 bezcenne dla Pa\u0144stwa lub Pa\u0144stwa Bliskich.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Ten odcinek bloga jest czym\u015b w rodzaju konspektu do pierwszego odcinka podkastu „Polityka o medycynie i okolicach\u201d<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 1 – jak ocenia\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 danych zawartych w przekazie na temat zdrowia<\/h2>\n\n\n\n

Pierwsze pytanie po przeczytaniu\/obejrzeniu\/us\u0142yszeniu informacji dotycz\u0105cej zdrowia powinno brzmie\u0107: sk\u0105d wiadomo, \u017ce to prawda?<\/p>\n\n\n\n

Trzy odpowiedzi, spo\u015br\u00f3d wielu mo\u017cliwych, powinny zako\u0144czy\u0107 dalsze dociekania co do prawdziwo\u015bci jako najprawdopodobniej bezzasadne. Dwie – negatywnie (bo wskazuj\u0105 na manipulacj\u0119), za\u015b jedna pozytywnie – wobec odpowiedzi wskazuj\u0105cej na prawdziwo\u015b\u0107 informacji. Trzy ko\u0144cz\u0105ce nasze dociekania odpowiedzi to:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. „bo tak uwa\u017cam\u201d lub „wszyscy wiedz\u0105, \u017ce tak jest\u201d – negatywnie<\/li>\n\n\n\n
  2. gdzie\u015b to czyta\u0142em\/czyta\u0142am, ale nie pami\u0119tam gdzie – negatywnie<\/li>\n\n\n\n
  3. tak m\u00f3wi\u0105 aktualne zalecenia oficjalnych (!) fachowych towarzystw lekarskich – pozytywnie, zw\u0142aszcza je\u017celi takie same zalecenia pochodz\u0105 od r\u00f3\u017cnych towarzystw.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    W wi\u0119kszo\u015bci pozosta\u0142ych przypadk\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142o powo\u0142uje si\u0119 na badanie, kt\u00f3re by\u0142o podstaw\u0105 twierdzenia, \u017ce przekazywana informacja jest prawdziwa. Tutaj dochodzimy do uproszczonego, ale do\u015b\u0107 powszechnie przyj\u0119tego schematu oceny wiarygodno\u015bci bada\u0144 naukowych:<\/p>\n\n\n\n

    1. Jak mierzymy skuteczno\u015b\u0107 ocenianej metody terapeutycznej lub diagnostycznej – czyli na jakim zjawisku\/zjawiskach skoncentrowane by\u0142o badanie.\u00a0S\u0105 to tzw. punkty ko\u0144cowe<\/strong>. Punkty ko\u0144cowe mo\u017cna podzieli\u0107 na tzw. twarde i mi\u0119kkie. Twarde to takie, kt\u00f3re nie budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci interpretacyjnych i nie s\u0105 wra\u017cliwe na manipulacje. Przyk\u0142ady: \u015bmier\u0107, konieczno\u015b\u0107 hospitalizacji w trybie pilnym, udar. Mi\u0119kkie to te, kt\u00f3re s\u0105 podatniejsze na subiektywn\u0105 ocen\u0119. Kolejnym problemem jest stosowanie tzw. \u0142\u0105czonych punkt\u00f3w ko\u0144cowych, np. jednego twardego i jednego (lub wi\u0119cej) mi\u0119kkiego. Takie podej\u015bcie u\u0142atwia przeprowadzenie badania, obni\u017ca jego koszty, ale niestety r\u00f3wnie\u017c warto\u015b\u0107 otrzymanych wynik\u00f3w dla zastosowa\u0144 w\u00a0 praktycznej medycynie.<\/p>\n\n\n\n

    2. Liczebno\u015b\u0107 <\/strong>grupy a przypadek statystyczny. Oczywiste: im mniejsza liczba os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w badaniu, tym wi\u0119ksze ryzyko, \u017ce wynik b\u0119dzie przypadkowy.<\/p>\n\n\n\n

    3. Grupa kontrolna<\/strong> – jest konieczna dla wi\u0119kszo\u015bci bada\u0144. Jej wyniki stanowi\u0105 punkt odniesienia dla grupy badanej. Dlatego r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi powinny by\u0107 jak najmniejsze.\u00a0Najlepiej gdy jest tylko jedna, tzn. metoda, kt\u00f3ra jest przedmiotem badania: osoby otrzymuj\u0105ce badan\u0105 terapi\u0119 jako dodatek do rutynowego post\u0119powania vs. osoby poddane wy\u0142\u0105cznie rutynowo stosowanemu leczeniu. Dopuszczalne jest rozwi\u0105zanie, gdy pacjent jest kontrol\u0105 sam dla siebie. Na przyk\u0142ad stosuje jak\u0105\u015b metod\u0119 lecznicz\u0105, a potem nie. Albo w odwrotnej kolejno\u015bci. Oczywi\u015bcie kolejno\u015b\u0107 tych zdarze\u0144 powinna by\u0107 u ka\u017cdej badanej osoby wyznaczana losowo. I r\u00f3wnie oczywi\u015bcie – taka metoda nie mo\u017ce dotyczy\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rych przerwanie stosowania metody sprowadzi na osoby badane jakiekolwiek bezpo\u015brednie zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n

    4. Randomizacja czy rejestr<\/strong> – to dwie g\u0142\u00f3wne metody doboru os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w badaniu. Randomizacja <\/strong>to losowy przydzia\u0142 do grupy, w kt\u00f3rej metoda (diagnostyczna lub lecznicza) jest stosowana, lub do grupy kontrolnej. Rejestr<\/strong> to analizowanie danych wi\u0119kszych (zazwyczaj) grup pod k\u0105tem stosowania lub nie badanej metody. Oba podej\u015bcia maj\u0105 swoje ograniczenia. W przypadku randomizacji jest nim niezamierzona preselekcja – analiza danych z takich bada\u0144 wskazuje, \u017ce populacja os\u00f3b uczestnicz\u0105cych r\u00f3\u017cni si\u0119 od tej, z kt\u00f3r\u0105 mamy do czynienia w praktyce lekarskiej, niekiedy istotnie. W przypadku rejestr\u00f3w problemem bywaj\u0105 niejednorodne dane, a tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 pewnych uproszcze\u0144, wynikaj\u0105cych z brak\u00f3w w dokumentacji medycznej, w odniesieniu do oczekiwa\u0144 badaczy (ale nie praktyki medycznej).<\/p>\n\n\n\n

    5. Czas obserwacji <\/strong>– oczywi\u015bcie musi by\u0107 realnie d\u0142ugi, zw\u0142aszcza w przypadku stan\u00f3w przewlek\u0142ych. Zbyt kr\u00f3tki czas obserwacji mo\u017ce uczyni\u0107 wyniki bezu\u017cytecznymi.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119\u015b\u0107 2 – o manipulacjach stosowanych w dyskusjach o danych medycznych<\/h2>\n\n\n\n

    Techniki manipulacyjne najcz\u0119\u015bciej stosowane w dyskusjach na tematy zdrowotne s\u0105 zazwyczaj proste:<\/p>\n\n\n\n

    Ale opinie lekarzy…<\/strong> – warto zapyta\u0107: kt\u00f3rych lekarzy? Indywidualnych czy ca\u0142ych towarzystw lekarskich? Je\u017celi towarzystw, to jakich? Je\u017celi indywidualnych lekarzy, to na jakich danych oparta (patrz: cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza)? Opinia lekarza niepoparta danymi jest po prostu opini\u0105 pojedynczego cz\u0142owieka<\/strong>, niezale\u017cnie od zawodu, kt\u00f3ry wykonuje.<\/p>\n\n\n\n

    Ale badania…<\/strong> – jakie badania? Jak skonstruowane (cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza)? W jakich krajach przeprowadzone? Opr\u00f3cz r\u00f3\u017cnic etnicznych – np. r\u00f3\u017cne reakcje na leki, sk\u0142onno\u015b\u0107 do poszczeg\u00f3lnych chor\u00f3b – s\u0105 przecie\u017c r\u00f3\u017cnice, jakby to nazwa\u0107, organizacyjne. Metodyka bada\u0144 w niekt\u00f3rych krajach sk\u0142ania do zamy\u015ble\u0144. Czasami nie wida\u0107 jej wprost, ale prezentowane wyniki niekiedy wyra\u017anie odbiegaj\u0105 od publikowanych w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

    Conceptual bias, czyli stronniczo\u015b\u0107 interpretacyjna<\/strong> – b\u0142\u0119dna interpretacja powszechnie znanych fakt\u00f3w lub \u015bwiadome ich przeinaczanie. Bardzo istotna technika manipulacyjna. Przyk\u0142adem \u015bwiadomie b\u0142\u0119dnej interpretacji powszechnie znanych fakt\u00f3w jest wypowied\u017a pana J\u0119draszewskiego o tym, \u017ce postulaty akceptacji aborcji na \u017c\u0105danie obejmuj\u0105 czas tu\u017c przed planowanym porodem.<\/p>\n\n\n\n

    Inny przyk\u0142ad to manipulowanie danymi tak, by \u015bwiadomie ignorowa\u0107 lub wr\u0119cz ukrywa\u0107 te, kt\u00f3re przecz\u0105 przyj\u0119tej tezie, mimo \u017ce metodyka tych bada\u0144 nie budzi zastrze\u017ce\u0144. Ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 do dzisiaj historia zakazu u\u017cywania marihuany jest pok\u0142osiem akcji przeciwko niej w USA.<\/p>\n\n\n\n

    Czasami conceptual bias<\/em> nie jest wynikiem z\u0142ej woli, ale niedba\u0142o\u015bci lub po prostu pomy\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n

    Dlaczego opinie i dokumenty oparte na danych te\u017c si\u0119 zmieniaj\u0105?<\/strong> Wynika to z prostego faktu, \u017ce wci\u0105\u017c nasza medyczna niewiedza jest znacznie wi\u0119ksza od naszej wiedzy. Wci\u0105\u017c odkrywamy nowe zjawiska. Nawet je\u017celi nie s\u0105 to odkrycia rewolucyjne, to ich efektem bywa (i najcz\u0119\u015bciej jest) modyfikacja pogl\u0105d\u00f3w i metod post\u0119powania w praktyce medycznej.<\/p>\n\n\n\n

    Pos\u0142ugiwanie si\u0119 historiami pojedynczych os\u00f3b dla zilustrowania zjawisk og\u00f3lnych.<\/strong> Oczywi\u015bcie, konkretna opowie\u015b\u0107 o konkretnej osobie (nawet gdyby mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107, \u017ce taka osoba nie istnia\u0142a) zawsze b\u0119dzie bardziej przekonuj\u0105ca ni\u017c du\u017ce dane. W opowie\u015bci\u00a0krwiste wydarzenie zawsze wygra przeciwko probabilistyce, bo lepiej przemawia do wyobra\u017ani,\u00a0a pomija mo\u017cliwy element przypadkowo\u015bci. Pos\u0142ugiwanie si\u0119 opowie\u015bci\u0105 o pojedynczej osobie jest ulubionym narz\u0119dziem manipulant\u00f3w, nie tylko w medycynie. R\u00f3wnie\u017c w\u00a0marketingu, polityce, szkoleniach personelu korporacji etc.<\/p>\n\n\n\n

    Podsumowanie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. Opinia vs. dane – w medycynie (ostro\u017cnie z uog\u00f3lnieniami, prosz\u0119) niewa\u017cne, czyja opinia, je\u017celi nie jest poparta danymi. To, \u017ce co\u015b og\u0142osi\u0142 medyk, nie czyni opinii medyczn\u0105. Liczy si\u0119 metodyka pozyskiwania i analizy danych.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n
        \n
      1. Dlaczego mo\u017cemy nie ocale\u0107? Bo skorzystanie z niekt\u00f3rych porad, nieopartych na fachowych kompetencjach osoby doradzaj\u0105cej, mo\u017ce sko\u0144czy\u0107 si\u0119 bardzo \u017ale. Nawet \u015bmierci\u0105. Umrze nie ta osoba, kt\u00f3ra udzieli\u0142a rady, ale ta, kt\u00f3ra z niej skorzysta\u0142a. Bez konsekwencji prawnych dla osoby doradzaj\u0105cej, co odr\u00f3\u017cnia j\u0105 od profesjonalistek\/profesjonalist\u00f3w medycznych.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Dost\u0119p do profesjonalnej opieki medycznej nadal jest poni\u017cej oczekiwa\u0144. Jednocze\u015bnie nieograniczone zasoby danych w internecie umo\u017cliwiaj\u0105 samodzielne poszukiwanie informacji i porad medycznych. Niestety, stanowi\u0105 one mieszanin\u0119 dobrze udokumentowanych danych, subiektywnych opinii niepopartych danymi i \u015bwiadomie generowanej nieprawdy. Prawid\u0142owe rozr\u00f3\u017cnienie mo\u017ce sprawia\u0107 trudno\u015bci. Za\u015b nieprawid\u0142owe – spowodowa\u0107 dramatyczne skutki, je\u017celi zastosujemy si\u0119 do niekt\u00f3rych wskaz\u00f3wek. Postaram […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[834],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2966"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2966"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2972,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2966\/revisions\/2972"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/lekarski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}