{"id":1967,"date":"2013-05-02T08:41:38","date_gmt":"2013-05-02T06:41:38","guid":{"rendered":"http:\/\/narty.blog.polityka.pl\/?p=1967"},"modified":"2013-05-02T08:52:29","modified_gmt":"2013-05-02T06:52:29","slug":"toncio-wowkonowicz-z-chamonix-do-zakopanego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/2013\/05\/02\/toncio-wowkonowicz-z-chamonix-do-zakopanego\/","title":{"rendered":"To\u0144cio Wowkonowicz: z Chamonix do Zakopanego"},"content":{"rendered":"

Przed 1939 r. by\u0142 jednym z czo\u0142owych polskich narciarzy biegowych, a po wojnie jego male\u0144ki domek w Chamonix sta\u0142 si\u0119 baz\u0105 rodzimych alpinist\u00f3w. Rozmowy z nim \u2013 a mia\u0142em zaszczyt w nich uczestniczy\u0107 \u2013 by\u0142y wielkimi lekcjami g\u00f3r. 4 maja w zakopia\u0144skiej willi \u201eOksza” otwarta zostanie wystawa po\u015bwi\u0119cona Tadeuszowi \u201eTo\u0144ciowi\u201d Wowkonowiczowi.<\/p>\n

\"\"<\/a> Tadeusz <\/em>\u201eTo\u0144cio<\/em>\u201d Wowkonowicz<\/em>
\nPochodzi\u0142 ze Lwowa. Tam te\u017c, na stokach Pohulanki, uczy\u0142 si\u0119 nart. Zapisa\u0142 si\u0119 do sekcji narciarskiej \u201eCzarnych\u201d i zacz\u0105\u0142 trenowa\u0107 biegi i kombinacj\u0119 norwesk\u0105. W 1930 r. przeszed\u0142 do krakowskiej \u201eWis\u0142y\u201d i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Zakopanego. Ze sztafet\u0105 4 x 10 km zdoby\u0142 mistrzostwo Polski (\u201eBy\u0142em tzw. sprinterem – wspomina\u0142 – i parokrotnie wygrywa\u0142em \u00bbwystrza\u0142\u00ab, czyli pierwsz\u0105 zmian\u0119\u201d), a 1935 roku wszed\u0142 do reprezentacji kraju na mistrzostwa \u015bwiata w Szczyrbskim Plesie. W\u015br\u00f3d jego trener\u00f3w by\u0142 Bronis\u0142aw Czech. W latach 1935-38 pracowa\u0142 przy budowie kolejek na Kasprowy i na Guba\u0142\u00f3wk\u0119.<\/p>\n

Po wrze\u015bniu 1939 r. zosta\u0142 podziemnym kurierem \u2013 przez zielon\u0105 granic\u0119 chodzi\u0142 na W\u0119gry z Janem Schindlerem, zwanym „Jojo”, mistrzem Polski w kombinacjach alpejskich. W 1940 r. przez Budapeszt i Split przedosta\u0142 si\u0119 do Francji, gdzie walczy\u0142 w II Dywizji Strzelc\u00f3w Pieszych gen. Prugara-Ketlinga. Za zas\u0142ugi na polu walki (ratowanie rannych) otrzyma\u0142 Croix de Guerre. Reszt\u0119 wojny sp\u0119dzi\u0142 w obozie internowania w szwajcarskiej Gryzonii. Ale i tam startowa\u0142: w r. 1943 zdoby\u0142 pozwolenie w\u0142adz na starty w barwach Skiclub Davos. Wygra\u0142 (w kategorii Senior II) m.in. s\u0142ynne Parsenn-Derby z Wei\u00dffluhjoch do K\u00fcblis (ponad 11 km).<\/p>\n

\"\"<\/a> To\u0144cio Wowkonowicz w Davos<\/em> 1943 r.<\/p>\n

Po wojnie osiad\u0142 w Chamonix. By\u0142 pomys\u0142odawc\u0105 powo\u0142ania reprezentacyjnej dru\u017cyny Wojska Polskiego na Zachodzie. W 1946 r. startowa\u0142 z ni\u0105 w pierwszych po wojnie mi\u0119dzynarodowych zawodach narciarskich w Zermatt. Rok p\u00f3\u017aniej jego dru\u017cyna zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do oficjalnej reprezentacji przyby\u0142ej z kraju pod wodz\u0105 Stanis\u0142awa Marusarza na Tydzie\u0144 Sport\u00f3w Zimowych w Chamonix.<\/p>\n

Potem zaprzesta\u0142 start\u00f3w (cho\u0107 na nartach je\u017adzi\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia, nawet po sko\u0144czeniu 90 lat). Nie zerwa\u0142 jednak ze sportem: zosta\u0142 s\u0119dzi\u0105 i dzia\u0142aczem francuskiej federacji narciarskiej i hokejowej.<\/p>\n

W tym czasie sta\u0142 si\u0119 te\u017c uznanym obywatelem Chamonix \u2013 m.in. dzi\u0119ki pi\u0119knej i jak on stale u\u015bmiechni\u0119tej Antoinette, z kt\u00f3r\u0105 tworzyli do ko\u0144ca wspaniale ciep\u0142e ma\u0142\u017ce\u0144stwo. To ona zw\u0142aszcza w ich male\u0144kim domku w Chamonix Les Praz z pi\u0119knym widokiem na Mont Blanc i Aiguilles de Chamonix musia\u0142a znosi\u0107 najazdy polskich wspinaczy i narciarzy, kt\u00f3rzy tabunami korzystali z uprzejmo\u015bci To\u0144cia: noclegu, u\u0142atwieniu kontakt\u00f3w z miejscowymi przewodnikami i zdobyciu zni\u017cek na kolejki, a czasem te\u017c pomocy w up\u0142ynnieniu kontrabandy, pozwalaj\u0105cej za PRL na pokrycie koszt\u00f3w wyjazdu w Alpy.<\/p>\n

Po latach Antoinette ze \u015bmiechem opowiada\u0142a o \u017cyciu w\u015br\u00f3d \u015bpi\u0105cych na pod\u0142odze w kuchni\u00a0 go\u015bci z ojczyzny m\u0119\u017ca oraz o rozprowadzaniu w\u015br\u00f3d znajomych Francuz\u00f3w polskiej w\u00f3dki, a nawet\u2026 kryszta\u0142\u00f3w. A To\u0144cio wspomina\u0142, a czasem pokazywa\u0142 zdj\u0119cia, spotkania z najwi\u0119kszymi polskimi narciarzami i wspinaczami, kt\u00f3rzy pojawiali si\u0119 u niego po pomoc, rad\u0119 lub chwil\u0119 rozmowy przed wyj\u015bciem w g\u00f3ry. Byli w\u015br\u00f3d nich: Wawa \u017bu\u0142awski, Jerzy Ustupski, Zenon Klemensiewicz, Stanis\u0142aw Biela, Wanda Rutkiewicz, Andrzej Mr\u00f3z, Andrzej Zawada, Wojciech Kurtyka, Jerzy Kukuczka. Czasem przychodzi\u0142o mu te\u017c jednak uczestniczy\u0107 w identyfikacji polskich ofiar Mont Blanc\u2026<\/p>\n

W ko\u0144cu zosta\u0142 oficjalnym \u0142\u0105cznikiem Klubu Wysokog\u00f3rskiego i Polskiego Zwi\u0105zku Alpinizmu z w\u0142adzami Chamonix i z ENSA \u2013 presti\u017cow\u0105 \u201enarodow\u0105\u201d szko\u0142\u0105 narciarstwa i alpinizmu, maj\u0105c\u0105 tam w\u0142a\u015bnie siedzib\u0119. Przy okazji prowadzi\u0142 prywatne archiwum tycz\u0105ca polskich sukces\u00f3w w Alpach \u2013 dzi\u015b znajduje si\u0119 ono w Muzeum Narciarstwa im. Stanis\u0142awa Barabasza w Cieklinie (k. Jas\u0142a).<\/p>\n

\"\"<\/a> Eksponaty z archiwum To\u0144cia Wowkonowicza (Muzeum Narciarstwa w Cieklinie)<\/em><\/p>\n

W czasie stanu wojennego wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi z Chamonix zorganizowa\u0142 zbi\u00f3rk\u0119 dar\u00f3w dla kraju.
\nPo wojnie To\u0144cio nigdy Polski nie odwiedzi\u0142. W 1996 r. odebra\u0142 jednak w konsulacie Rzeczpospolitej w Lyonie Krzy\u017c Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.<\/p>\n

Kilka lat temu \u2013 dzi\u0119ki Zdzisiowi Adamikowi i\u00a0 \u015bp. Markowi Tarnowskiemu \u2013 mia\u0142em zaszczyt parokrotnie odwiedzi\u0107 pa\u0144stwa Wowkonowicz\u00f3w. Rozmowy z pani\u0105 Antoinette i z To\u0144ciem \u2013 kt\u00f3ry mimo lat sp\u0119dzonych poza krajem zachowa\u0142 pi\u0119kn\u0105 polszczyzn\u0119 ze \u015bpiewnym lwowskim akcentem \u2013 by\u0142y okazj\u0105 do poznania wielu imponuj\u0105cych g\u00f3rskich historii i los\u00f3w oraz przekonania si\u0119, ile rado\u015bci i pogody ducha mo\u017ce dawa\u0107 codzienne obcowanie z g\u00f3rami. Czy mog\u0142o by\u0107 inaczej, gdy Wowkonowicze przez lata budzili si\u0119, maj\u0105c za oknem widok na Mont Blanc i Aiguilles de Chamonix? Czy te\u017c mo\u017ce potrzeba jeszcze jednak odpowiedniego usposobienia?<\/p>\n

\"\"<\/a> Aiguilles de Chamonix<\/em><\/p>\n

To\u0144cio Wowkonowicz zmar\u0142 14 kwietnia 2005 r. Mia\u0142 93 lata. Spocz\u0105\u0142 na cmentarzu w Chamonix. Jego wieloletni przyjaciel J\u00f3zef Nyka napisa\u0142 potem: \u201eBy\u0142 na niewielu wysokich alpejskich szczytach, nie zaliczy\u0142 \u017cadnej trudnej drogi, zas\u0142u\u017cy\u0142 jednak na trwa\u0142e miejsce w kronikach polskiego alpinizmu i w sercach polskich sportowc\u00f3w licznie odwiedzaj\u0105cych rejon Mont Blanc\u201d.<\/p>\n

W niedziel\u0119 4 maja w zakopia\u0144skiej willi \u201eOksza\u201d otwarta zostanie wystawa \u201eZe Lwowa do Chamonix. W 100-lecie urodzin Tadeusza Wowkonowicza\u201d. Organizatorzy z Muzeum Tatrza\u0144skiego zapowiadaj\u0105, \u017ce b\u0119dzie to opowie\u015b\u0107 o historii polskiego narciarstwa: o Zakopanem lat 30 ub. wieku, o asach klasy Marusarza i\u00a0 Czecha oraz o czasach powojennych (m.in. o reaktywacji PZN). Osi\u0105 prezentacji maj\u0105 by\u0107 oczywi\u015bcie losy To\u0144cia Wowkonowiczu.<\/p>\n

Przedsi\u0119wzi\u0119ciu patronuje najlepszy w dziejach polski alpejczyk Andrzej Bachleda, a go\u015bciem honorowym b\u0119dzie syn To\u0144cia (i uznany przewodnik) Andr\u00e9 \u201eSnafu\u201d Wowkonowicz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed 1939 r. by\u0142 jednym z czo\u0142owych polskich narciarzy biegowych, a po wojnie jego male\u0144ki domek w Chamonix sta\u0142 si\u0119 baz\u0105 rodzimych alpinist\u00f3w. Rozmowy z nim \u2013 a mia\u0142em zaszczyt w nich uczestniczy\u0107 \u2013 by\u0142y wielkimi lekcjami g\u00f3r. 4 maja w zakopia\u0144skiej willi \u201eOksza” otwarta zostanie wystawa po\u015bwi\u0119cona Tadeuszowi \u201eTo\u0144ciowi\u201d Wowkonowiczowi. Tadeusz \u201eTo\u0144cio\u201d Wowkonowicz<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1967"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1967"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1967\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1978,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1967\/revisions\/1978"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}