Za miliony lat Tatry wr\u00f3c\u0105 do swego stanu sprzed milion\u00f3w lat, czyli stan\u0105 si\u0119 nisk\u0105 r\u00f3wnin\u0105 albo w ich miejscu pojawi si\u0119 morze \u2013 przewiduje prof. Jan \u015arodo\u0144 z Instytutu Nauk Geologicznych PAN w Krakowie.
\n
\nW rozmowie z PAP (omawianej przez krakowski dodatek \u201eGazety Wyborczej”) prof. \u015arodo\u0144 przypomina, \u017ce podobne cykle nie s\u0105 niczym nadzwyczajnym w przypadku masyw\u00f3w g\u00f3rskich na Ziemi. G\u00f3ry powstaj\u0105, a nast\u0119pnie s\u0105 niszczone i na ich miejscu powstaje morze. Procesy takie trwaj\u0105 naturalnie setki milion\u00f3w lat. <\/p>\n
W historii Tatr geolodzy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 ju\u017c trzy takie cykle. Teraz \u2013 od oko\u0142o 15-10 milion\u00f3w lat \u2013 trwa akurat faza, w kt\u00f3rej Tatry rosn\u0105. Przez poprzednich 20-25 mln lat na ich miejscu by\u0142o morze. A jeszcze wcze\u015bniej, przez ok. 50 mln lat, niszczone by\u0142y poprzednie g\u00f3ry, powsta\u0142e pod koniec okresu kredowego. I dalej: jeszcze wcze\u015bniej (przez jakie\u015b 200 mln lat) w tym miejscu by\u0142o morze, kt\u00f3re z kolei ok. 300 mln lat temu zala\u0142o zniszczone g\u00f3ry systemu waryscyjskiego. Ich \u015bladem s\u0105 tatrza\u0144skie granity.<\/p>\n
Geolog zwraca te\u017c uwag\u0119, \u017ce Tatry nie rosn\u0105 r\u00f3wnomiernie i w jednakowym tempie. T\u0142umaczy, \u017ce \u201ezwykle gdzie\u015b w skorupie ziemskiej znajdzie si\u0119 jaki\u015b uskok, na kt\u00f3rym odbywa si\u0119 podnoszenie skorupy\u201d. W Tatrach wyst\u0119puje on w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej i dlatego najwy\u017csze s\u0105 one na S\u0142owacji, gdzie niemal znienacka wyrastaj\u0105 z Kotliny Liptowskiej. Potem za\u015b stopniowo opadaj\u0105 w stron\u0119 Podhala, dzi\u0119ki czemu mamy regle.<\/p>\n
Ska\u0142y tatrza\u0144skie wypi\u0119trzaj\u0105 si\u0119 przy tym w tempie mierzonym w setkach metr\u00f3w na milion lat, podczas gdy tempo wypi\u0119trzania si\u0119 chocia\u017cby Himalaj\u00f3w mierzy si\u0119 skali kilometr\u00f3w na milion lat. R\u00f3wnocze\u015bnie jednak tempo wypi\u0119trzania ska\u0142 nie jest r\u00f3wnoznaczne z tempem ro\u015bni\u0119cia g\u00f3r, bo \u201eim wy\u017cej po\u0142o\u017cony jest teren, tym wi\u0119ksza si\u0142a wiatru, wody i lodu go niszczy\u201d. Erozja potrafi zniwelowa\u0107 a\u017c 85-90 proc. tego, co zostanie wypi\u0119trzone. Tym samym w praktyce teren id\u0105cy w g\u00f3r\u0119 podnosi si\u0119 na wysoko\u015b\u0107 r\u00f3wn\u0105 ledwie 10-15 proc. tego, co wynika\u0142oby z tempa wypi\u0119trzania ska\u0142. Je\u015bli wi\u0119c, przyk\u0142adowo, si\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce w skorupie ziemskiej przez milion lat wypi\u0119trz\u0105 ska\u0142\u0119 na wysoko\u015b\u0107 dwustu metr\u00f3w, to z powodu erozji teren podniesie si\u0119 ledwie o 20-30 m.<\/p>\n
Erozja niszczy\u0142a Tatry m.in. w okresie, w kt\u00f3rych dosz\u0142o do zag\u0142ady dinozaur\u00f3w, czyli ok. 65 mln lat temu. Zdaniem krakowskiego geologa najprawdopodobniej wznosi\u0142y si\u0119 one wtedy niewiele ponad poziom morza w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce wcze\u015bniej by\u0142y systematycznie niszczone. Ostatecznie w eocenie morze je zala\u0142o. Jego \u015blady mo\u017cna dostrzec przy wej\u015bciu w doliny: Str\u0105\u017cysk\u0105, Ko\u015bcielisk\u0105 czy Dolin\u0119 Bia\u0142ego. Pierwsze tamtejsze ska\u0142ki to charakterystyczne wapienie numulitowe, kt\u00f3rych nazwa pochodzi od du\u017cych, widocznych go\u0142ym okiem otwornic \u2013 numulit\u00f3w, kt\u00f3rych wapienne pancerzyki przepe\u0142niaj\u0105 takie ska\u0142y.<\/p>\n
Z kolei w ska\u0142ach zwanych przez geolog\u00f3w fliszem podhala\u0144skim, kt\u00f3re powsta\u0142y z osad\u00f3w w trakcie gwa\u0142townego pog\u0142\u0119biania si\u0119 morza, mo\u017cna znale\u017a\u0107 cienkie, ale liczne warstwy popio\u0142\u00f3w wulkanicznych. Te z kolei s\u0105 \u015bladem dawnych erupcji wulkan\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych na terenie Karpat. Najbli\u017csze aktywne pola wulkaniczne znajdowa\u0142y si\u0119 na terenie dzisiejszej S\u0142owacji (w okolicach Kremnicy i Ba\u0144skiej Szczawnicy).<\/p>\n
Tak czy tak, powt\u00f3rzmy: na razie Tatry wci\u0105\u017c rosn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Za miliony lat Tatry wr\u00f3c\u0105 do swego stanu sprzed milion\u00f3w lat, czyli stan\u0105 si\u0119 nisk\u0105 r\u00f3wnin\u0105 albo w ich miejscu pojawi si\u0119 morze \u2013 przewiduje prof. Jan \u015arodo\u0144 z Instytutu Nauk Geologicznych PAN w Krakowie.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3066"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3066"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3069,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3066\/revisions\/3069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/narty\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}