Tak popularne ostatnio wyprawy skiturowe to istota narciarstwa.
\n
\nI pi\u0119kny powr\u00f3t do jego \u017ar\u00f3de\u0142. Kiedy nie by\u0142o wyci\u0105g\u00f3w, ratrak\u00f3w i sztucznego \u015bniegu, aby za\u017cy\u0107 frajdy zjazdu, trzeba by\u0142o mozolnie wspi\u0105\u0107 si\u0119 na szczyt. Kosztowa\u0142o to, owszem, wiele potu. W zamian dawa\u0142o jednak bezcenne chwile obcowania z natur\u0105: pi\u0119knem g\u00f3r, cisz\u0105, magi\u0105 \u015bniegu, a wreszcie lud\u017ami, dziel\u0105cymi t\u0119 sam\u0105 pasj\u0119. A na ko\u0144cu wymarzony zjazd…<\/p>\n
Tak\u017ce w Polsce narciarstwo zacz\u0119\u0142o si\u0119 od wycieczek, kt\u00f3re wtedy, w\u0142a\u015bnie z racji wysi\u0142ku, jakiego wymaga\u0142y, nazywano \u201ewyrypami\u201d. Chodzi\u0142 na nie pionier rodzimego narciarstwa Stanis\u0142aw Barabasz. Chodzi\u0142y inne legendy: J\u00f3zef Oppenheim, barwna posta\u0107 mi\u0119dzywojennego Zakopanego, Mariusz Zaruski, tw\u00f3rca TOPR, Stanis\u0142aw Zdyb, autor pionierskiego zjazdu z Ko\u015bcielca, Klimek Bachleda, nieustraszony ratownik. I wielu, wielu podobnych.<\/p>\n
A \u017ce na wyrypach bywa niebezpiecznie… C\u00f3\u017c, majestat g\u00f3r wymaga respektu. Szcz\u0119\u015bliwie dzi\u015b zagro\u017cenia mo\u017cna minimalizowa\u0107 w du\u017co wi\u0119kszym stopniu ni\u017c niegdy\u015b.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, wiele zale\u017cy od tego, jaki styl skituringu si\u0119 uprawia \u2013 czy ceni si\u0119 model niemal sportowy, bli\u017cszy skialpinizmowi, i stawia na rekordy w szybkim pokonaniu za\u0142o\u017conej trasy, czy te\u017c preferuje (co cz\u0119stsze) spokojniejsz\u0105 nieco kontemplacj\u0119 g\u00f3r.<\/p>\n
Tak czy tak szczeg\u00f3lnie w tym ostatnim przypadku – pr\u00f3cz sprawy oczywistej, jak\u0105 jest podstawowy, profesjonalnie serwisowany sprz\u0119t (narty, wi\u0105zania, buty) – standardem wyposa\u017cenia skiturowego narciarza nie bez powodu sta\u0142o si\u0119 ju\u017c tzw. ABC, czyli detektor lawinowy (zwany potocznie piepsem), sonda i \u0142opatka. Owszem, zajmuj\u0105 nieco miejsca w plecaku i swoje wa\u017c\u0105. Czasem wi\u0119c niekt\u00f3rym wydaje si\u0119, \u017ce ten jeden raz mo\u017cna z zestawu zrezygnowa\u0107 \u2013 cho\u0107by dlatego, \u017ce planowana trasa wycieczki biegnie przez miejsca o teoretycznie niewielkim zagro\u017ceniu. Tyle \u017ce fachowcy dowodz\u0105, \u017ce lawina mo\u017ce zej\u015b\u0107 z ka\u017cdego zbocza. A \u017cycie pokazuje skutki bagatelizowania tej prawid\u0142owo\u015bci.<\/p>\n
Niemal dok\u0142adnie siedem lat temu, w marcu 2011 roku, w lawinie w\u00a0masywie Koszystej w\u00a0Tatrach zgin\u0119\u0142a tr\u00f3jka wieloletnich cz\u0142onk\u00f3w Akademickiego Ko\u0142a Przewodnik\u00f3w Tatrza\u0144skich. Od lat pasjonowali si\u0119 tak\u017ce skituringiem, mieli wi\u0119c zapewne wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c przeci\u0119tna wiedz\u0119 o\u00a0lawinach. Dysponowali stosownym ekwipunkiem. Jedna z\u00a0ofiar prowadzi\u0142a nawet w\u00a0Krakowie znany z\u00a0doskona\u0142ej oferty sklep ze sprz\u0119tem g\u00f3rskim \u2013 w\u00a0tym skiturowym. Zna\u0142em Basi\u0119 od dzieci\u0144stwa, mieszkali\u015bmy przy s\u0105siednich ulicach… Ale tym razem wzi\u0119li w\u00a0g\u00f3ry jedynie sondy i\u00a0\u0142opatki. Nie zabrali detektor\u00f3w, pozwalaj\u0105cych w\u00a0miar\u0119 szybko zlokalizowa\u0107 ich posiadacza w\u00a0razie zasypania przez \u015bnieg. Ten wypad mia\u0142 by\u0107 tylko kr\u00f3tk\u0105, niedzieln\u0105 wycieczk\u0105.<\/p>\n
Do tego dochodz\u0105 detale. A to, by baterie w detektorach nie by\u0142y akumulatorkami (w tych wska\u017aniki na\u0142adowania bywaj\u0105 zawodne) i by by\u0142y na\u0142adowane w co najmniej 70 proc. A to, by detektor ulokowa\u0107 z dala telefonu kom\u00f3rkowego (jego sygna\u0142 mo\u017ce zosta\u0107 zak\u0142\u00f3cony) oraz blisko cia\u0142a (ogranicza to pr\u0119dko\u015b\u0107 roz\u0142adowania baterii). A wreszcie by… w\u0142\u0105czy\u0107 go w chwili wej\u015bcia na zbocze (cz\u0119ste s\u0105 przypadki narciarzy wyekwipowanych wprawdzie w piepsy, tyle \u017ce nieuruchomione).<\/p>\n
To samo dotyczy oczywisto\u015bci, jak\u0105 sta\u0142 si\u0119 telefon kom\u00f3rkowy. Tyle \u017ce i on musi: a) by\u0107 w pe\u0142ni na\u0142adowany (na wszelki wypadek warto mie\u0107 te\u017c powerbank), b) by\u0107 wyposa\u017cony w aplikacj\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 na lokalizacj\u0119 u\u017cytkownika (dok\u0142adne wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne geograficzne pozwalaj\u0105ce ekipie ratunkowej \u2013 z helikopterem w\u0142\u0105cznie \u2013 na precyzyjne dotarcie do delikwenta) i c) mie\u0107 wpisany numer s\u0142u\u017cb ratunkowych. Owszem, teoretycznie ka\u017cdy pami\u0119ta uniwersalny 112, ale w sytuacji stresu powypadkowego czy z\u0142ych warunk\u00f3w pogodowych lepiej mie\u0107 go na wierzchu, za jednym dotkni\u0119ciem przycisku. Nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce najskuteczniejsz\u0105 akcj\u0119 zapewnia bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie z lokalnymi ratownikami.<\/p>\n
Je\u015bli skiturow\u0105 wyryp\u0119 ko\u0144czy\u0107 ma \u2013 a w sumie powinien \u2013 zacny zjazd w puchu, to nale\u017ca\u0142oby mie\u0107 plecak z tzw. zestawem wyporno\u015bciowym (typu ABS czy Snow Pulse), kt\u00f3ry w razie porwania przez lawin\u0119 ma utrzyma\u0107 ofiar\u0119 na powierzchni mas \u015bniegu. Znowu: to kolejne kilogramy, ale mo\u017ce za cen\u0119 prze\u017cycia warto je tacha\u0107.<\/p>\n
Do ka\u017cdego plecaka powinny trafi\u0107 woda i przek\u0105ski. Nieuniknione po d\u0142ugim podej\u015bciu odwodnienie mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na os\u0142abienie refleksu, nie wspominaj\u0105c o wydolno\u015bci organizmu.<\/p>\n
Dyskusyjnym elementem wyposa\u017cenia jest kask. Przy zjazdach wydaje si\u0119 niezb\u0119dny, cho\u0107 niekt\u00f3rzy (np. przewodnicy z mitycznego Chamonix) twierdz\u0105, \u017ce je\u015bli ma si\u0119 go na g\u0142owie, trudniej us\u0142ysze\u0107 schodz\u0105c\u0105 lawin\u0119. Wizja walni\u0119cia nieos\u0142oni\u0119t\u0105 niczym g\u0142ow\u0105 w ska\u0142\u0119 wydaje si\u0119 jednak bardziej przera\u017caj\u0105ca.<\/p>\n
Wa\u017cne s\u0105 te\u017c detale. Ot, cho\u0107by t\u0142usty krem (polecam wielki krajowy Dermosan), wiosn\u0105 z wysokim filtrem, a do tego okulary przeciws\u0142oneczne. Zawsze warto spakowa\u0107 foli\u0119 NRC \u2013 wa\u017cy tyle co nic, a mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 zbawienna. Tzw. czo\u0142\u00f3wka (latarka o stosownej, a nie supermarketowej mocy!) pozwoli z kolei na bezpieczny zjazd nie tylko w razie zaplanowanego powrotu po zapadni\u0119ciu zmroku (jaka\u017c to frajda!), ale i podczas niespodziewanych op\u00f3\u017anie\u0144. Ratunkiem mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 \u2013 r\u00f3wnie\u017c przecie\u017c niewiele wa\u017c\u0105ca \u2013 miniapteczka.<\/p>\n
Bezpiecze\u0144stwo \u2013 ale i klas\u0119 wyrypy \u2013 znacznie zwi\u0119ksz\u0105 te\u017c mapa i przewodnik. Nie chodzi nawet o to, \u017ce telefon z nawigacj\u0105 mo\u017ce si\u0119 kiedy\u015b wy\u0142adowa\u0107. Rzecz w tym, \u017ce skiturowy bedeker da zwykle du\u017co wi\u0119cej ni\u017c internet unikalnych informacji o mijanych miejscach (krajowym przyk\u0142adem \u201eTatry na nartach. Przewodnik skiturowy\u201d Wojciecha Szatkowskiego).<\/p>\n
Co jednak najwa\u017cniejsze: sprz\u0119t, nawet najnowocze\u015bniejszy, i wzorcowe wyposa\u017cenie plecaka nie wystarcz\u0105.<\/p>\n
\u201eChcesz na nartach wi\u0119cej wolno\u015bci, musisz wi\u0119cej wiedzie\u0107\u201d \u2013 mawia zasadnie Dominique Perret, pomys\u0142odawca i za\u0142o\u017cyciel renomowanej International Snow Training Academy (ISTA), kt\u00f3ra uczy regu\u0142 zachowania si\u0119 zim\u0105 w\u00a0g\u00f3rach w\u00a0dziewi\u0119ciu krajach na trzech kontynentach. Bo aby faktycznie ograniczy\u0107 niebezpiecze\u0144stwo lawinowe, konieczne s\u0105 przede wszystkim wiedza,\u00a0zdrowy rozs\u0105dek (czy respekt wobec g\u00f3r) oraz sta\u0142e nabywanie do\u015bwiadczenia i\u00a0\u0107wiczenie po\u017c\u0105danych zachowa\u0144. ISTA w podr\u0119cznikach wci\u0105\u017c podkre\u015bla, \u017ce na poziom bezpiecze\u0144stwa mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 tak r\u00f3\u017cne czynniki jak poziom nawodnienia organizmu, a\u00a0u kobiet chocia\u017cby menstruacja. Charakterystyczne r\u00f3wnie\u017c, \u017ce zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 programu zaj\u0119\u0107 Akademii zajmuje prewencja (sytuacja \u201eprzed lawin\u0105\u201d) \u2013 najwa\u017cniejsze jest bowiem zapobiegni\u0119cie nieszcz\u0119\u015bciu. Sytuacje \u201epodczas lawiny\u201d i\u00a0\u201epo lawinie\u201d s\u0105 oczywi\u015bcie omawiane i\u00a0trenowane, tyle \u017ce w\u00a0nieco mniejszym wymiarze.<\/p>\n
Z kolei nasz mistrz, J\u0119drek Bargiel, zdobywca \u2013 w skiturowym w sumie stylu \u2013 \u201e\u015brodkowej\u201d\u00a0Shishapangmy (2013),\u00a0Manaslu (2014),\u00a0Broad Peaku (2015) i szczyt\u00f3w \u015anie\u017cnej Pantery (2016) – powtarza: \u201eG\u00f3ry nam nie uciekn\u0105, jak raz od nich odst\u0105pimy\u201d. Ba, realizuje t\u0119 maksym\u0119 nawet podczas wymarzonych wypraw. Dowodem rezygnacja z pr\u00f3by zdobycia K2 w minionym roku.<\/p>\n
Nie bez przyczyny najwa\u017cniejsza zasada, kt\u00f3r\u0105 ISTA przekazuje mi\u0142o\u015bnikom jazdy w terenie, brzmi: \u201eNajcenniejszym narz\u0119dziem Twojego bezpiecze\u0144stwa jest Tw\u00f3j rozum!\u201d.<\/p>\n