Szkoło, nasza szkoło…

I LO im. Kopernika w Łodzi

Szkoło, nasza szkoło,
Śpiewem ci składamy cześć

To słowa z hymnu I Liceum Ogólnokształcącego imienia Mikołaja Kopernika w Łodzi, które w ostatni weekend obchodziło swoje studwudziestolecie.

Z twej przeszłości, z twych tradycji
Dumny każdy z nas,
Bo powstałaś w ogniu walki
Młodzieżowych łódzkich mas.

Hymny polskich szkół niekiedy przesadzają z patriotyzmem i patosem, tutaj jednak, pomijając poetycką generalizację, słowa mają uzasadnienie. I LO w Łodzi, zwane Koprem bądź Jedynką, to pierwsza polskojęzyczna szkoła w mieście. Założona została jeszcze w 1906 dzięki strajkom młodzieży i staraniom Towarzystwa „Uczelnia” w ramach walki o edukację po polsku w zaborze rosyjskim – carat niechętnie widział nauczanie w języku innym niż rosyjski, choć 14 X 1905 na to pozwolono. Poza nakazanym przez władze językiem rosyjskim uczono początkowo także łaciny i greki, a zakazane przez carat treści dotyczące polskiej historii i geografii przemycano podczas lekcji języka polskiego.

Jedynka była początkowo niewielkim, liczącym 5 klas gimnazjum przyjmującym tylko chłopców, a pierwszy rocznik absolwentów, z 1911, liczył zaledwie 6 osób (Mieczysław Eliasz, Bolesław Fichna, Stanisław Hiller, Roman Pawelczyk, Adolf Tetenbaum, Henryk Wysznacki). Niedługo później fabrykant Edward Heiman-Jarecki przekazał szkole czteropiętrowy budynek zbudowany w 1909 na skraju miasta (obecnie przy ul. Więckowskiego 41 w centrum, przez te 120 lat Łódź zdążyła znacznie się rozrosnąć). W 1919 szkole nadano imię Mikołaja Kopernika.

W tym budynku i z tym imieniem szkoła już jako liceum funkcjonuje do dzisiaj z przerwami związanymi głównie z kolejnymi wojnami (powołanie do wojska maturzystów mających zdawać w 1919, druga wojna światowa). Przełom nastąpił w 1963, kiedy pomimo nasilonych protestów chłopców, nieżyczących sobie „niewiast w naszych murach”, do szkoły zaczęto przyjmować również dziewczęta. Sam budynek odremontowano na stulecie w 2006. Wtedy też odnaleziono zamurowaną podczas drugiej wojny światowej tablicę z nazwiskami absolwentów poległych w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920.

Pieśń radosna, pieśń wesoła
Uroczyście niechaj brzmi,
Gdy obchodzi nasza szkoła
Studwudziestolecia dni

Z okazji jubileuszu zorganizowano trwający cztery dni zjazd, w którym uczestniczyło około 800 osób: ponad 700 absolwentów, pięćdziesięcioosobowy komitet organizacyjny, obecni uczniowie, byli i obecni nauczyciele. Najstarsi biorący w nim udział absolwenci mieli ponad 80 lat, ale bardziej dziwi spotkanie siedemdziesięcioletnich absolwentów z ich byłą nauczycielką, 103-letnią Olgą Stande, podobno dalej zwracającej się do byłych wychowanków słowami: moja młodzieży.

Nie mam kompetencji wystarczających do opisu występów artystycznych absolwentów szkoły, w tym śpiewaka operowego Tomasza Koniecznego czy gitarzystki (i badaczki biologii molekularnej nowotworów) Zuzanny Granek podczas głównej uroczystości, gali w Filharmonii prowadzonej m.in. przez dziennikarza Krzysztofa Turowskiego, również absolwenta Kopra. Na blogu naukowym więcej miejsca poświęcę raczej wykładowi poprzedzającemu galę.

Gala 120-lecia

Myśl genialna Kopernika
Niech jak gwiazda świeci nam
I przez lata szkolnej pracy,
I po wyjściu z szkolnych bram.

Profesor Maciej Dunajski, fizyk matematyczny z Uniwersytetu Cambridge (i kolejny absolwent Jedynki) przedstawił wykład pod tytułem „Czym zajmował się Mikołaj Kopernik, zanim został patronem I LO”.

Rozpoczął od starożytnych Greków obserwujących nocne niebo. Zauważyli oni, że kilka „gwiazd” porusza się względem innych. Nazwali je wędrowcami, czyli po grecku planetami. Ich skodyfikowana przez Euklidesa geometria bazowała w znacznie mierze na uznawanym za idealną figurę okręgu, a ruchy w sferze nadksiężycowej dozwolone były, o ile stanowiły połączenie okręgów. W centrum obracających się sfer oczywiście musiała znajdować się nieruchoma Ziemia.

Obserwowane z Ziemi zachowanie planet nie jest jednak proste. Niekiedy cofają się bądź zmieniają jasność. Bliżej położone źródła światła wydaje się jaśniejsze od dalszego, co wskazuje, że planety nie mogą zachowywać stałej odległości od obserwatora w centrum świata. Należało więc umieścić planety na dodatkowych obracających się mniejszych sferach (epicyklach) w obrębie większych (deferentów). Wymijanie jednych sfer przez inne wyjaśniało ruch wsteczny. Tak powstał skomplikowany układ liczący 55 obracających się okręgów, których istotna część wprowadzona została po to, by zniwelować działanie innych okręgów. To właśnie model geocentryczny opisany w Almageście Klaudiusza Ptolemeusza.

Tutaj na scenę wszedł urodzony w Toruniu kanonik Mikołaj Kopernik, znany także z rozważań na temat pieniądza. Wyróżniał on oprócz trzech powszechnie rozumianych przyczyn upadku państwa („śmiertelność, niezgoda, bezpłodność ziemi”) także czwartą: „spodlenie pieniądza”. Do dzisiaj mówimy, że gorszy pieniądz wybiera lepszy. Wbrew poglądom dawnych władców, próbujących zastępować kilka systemów monetarnych jednym o większej zawartości kruszcu, większość z nas woli zostawić w kieszeni monety o większej rzeczywistej wartości, np. zawierające więcej srebra, a wydać te lichsze. W efekcie lepszy pieniądz zalega w skarbcach, a na rynku pozostaje wyłącznie ten niskiej wartości (zasada Kopernika-Greshama).

Wracając do astronomii, Kopernik zauważył, że model geocentryczny znacznie uprości się, jeżeli za centrum układu (dziś powiedzielibyśmy: punkt odniesienia) przyjmiemy nie Ziemię, ale Słońce, Ziemię zaś umieścimy na jednym z okręgów obracających się wokół Słońca. Wartość predykcyjna (zdolność przewidywania) nowego modelu była nie większa niż poprzedniego. Co więcej – był on dosyć niedokładny, niemniej znacznie prostszy. Pomimo dedykacji dla papieża publikacja Kopernika znalazła się w indeksie ksiąg zakazanych, ale dzieło znalazło kontynuatorów.

Model poprawił Kepler, wykorzystując obserwacje Tychona Brahe. Okręgi okazały się nie do utrzymania, znacznie lepsze przewidywania zapewniały elipsy.

Dlaczego elipsy, wyjaśnił dopiero Newton, odgadując poprawnie, że ciała obdarzone masą przyciągają się z siłą odwrotnie proporcjonalną do kwadratu odległości między nimi. Wykorzystując wprowadzony przez siebie rachunek różniczkowy i całkowy, genialny matematyk rozwiązał odpowiednie równania różniczkowe, wyprowadziwszy równania ruchu. Otrzymał w wyniku właśnie elipsy (w ogólnym przypadku dowolne krzywe stożkowe, także parabole i hiperbole).

Kolejną rewolucję przyniesie dopiero Einstein, wskazując równoważność wszystkich układów odniesienia w swej teorii względności. Profesor Dunajski zakończył wykład zdjęciem mikrofalowego promieniowania tła. Badania tego ostatniego wykazały, że istnieje jednak pewien wyróżniony układ odniesienia, taki, w którym rozkład mikrofalowego promieniowania tła jest bardziej jednorodny niż w innych. Symetryczne równania mają niekiedy niesymetryczne rozwiązania.

Odpowiedzi na tak trudne pytania zostawmy jednak kolejnym pokoleniom absolwentów szkoły znanej z kształcenia naukowców i lekarzy. Oczywiście Jedynkowy model kształcenia nie będzie pasował każdemu uczniowi, a na zjazdy przyjeżdżają ci, którzy dobrze wspominają swoją szkołę, a nie jej krytycy. Narzekaniem na polski system oświaty zajmujemy się jednak codziennie. 120-lecie to okazja, by skupić się na pozytywach i sukcesach. A w kontekście zmasowanej krytyki polskiej edukacji i ostatnich smutnych wydarzeń fajnie, że istnieją też szkoły absolutnie uwielbiane przez istotną część uczniów i absolwentów.

Pozostaje tylko życzyć dalszych sukcesów w kolejnych 120 latach.

Marcin Nowak

P.S.

Jeśli znaleźliby się wśród czytelników tego tekstu absolwenci Kopra niepokojący się o wykonanie hymnu, informuję: pomimo obecności wiceprezydenta miasta i kuratora oświaty jak zwykle kilka osób syczało… To w tej szkole właściwie już tradycja…

Bibliografia

Zdjęcia zostały wykonane przez autora.

Lubisz blogi - wspieraj nas

Tylko raz w roku subskrypcje z wyjątkowymi rabatami

Subskrybuj
Reklama