{"id":10058,"date":"2025-05-27T07:08:59","date_gmt":"2025-05-27T05:08:59","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10058"},"modified":"2025-05-27T08:25:04","modified_gmt":"2025-05-27T06:25:04","slug":"jak-ptak-anzu-porwal-tablice-przeznaczenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/05\/27\/jak-ptak-anzu-porwal-tablice-przeznaczenia\/","title":{"rendered":"Jak ptak Anzu porwa\u0142 Tablice Przeznaczenia"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Imdugud, relief z 2550-2500 p.n.e. Za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W mitologii sumeryjskiej najwa\u017cniejsze zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem spisane by\u0142y na pokrytych pismem klinowym tabliczkach, a ich posiadanie pozwala\u0142o je nagina\u0107 czy zmienia\u0107.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Rzadko pami\u0119tamy, a niekiedy wr\u0119cz nie chcemy pami\u0119ta\u0107, \u017ce nasza zachodnia cywilizacja wywodzi si\u0119 w\u0142a\u015bciwie z Mezopotamii, azjatyckiej krainy le\u017c\u0105cej mi\u0119dzy dwiema wielkimi rzekami, Tygrysem i Eufratem („Mezopotamia\u201d znaczy po grecku „mi\u0119dzyrzecze\u201d, od mezo<\/em> \u2013 mi\u0119dzy i potamos<\/em> \u2013 rzeka; tak jak „hippopotamos\u201d oznacza rzecznego konia).<\/p>\n\n\n\n

Znajomo\u015bci mitologii greckiej wymagamy od dzieci w szkole podstawowej, w przypadku kultury wschodniej ograniczamy si\u0119 w zasadzie do wyrywk\u00f3w z Biblii, zapominaj\u0105c, w jakim \u015brodowisku to dzie\u0142o powsta\u0142o. W efekcie mity mezopotamskie, w tym sumeryjskie, pozostaj\u0105 nieznane.<\/p>\n\n\n\n

Do g\u0142\u00f3wnych bog\u00f3w Sumeru nale\u017celi przyrodni bracia: starszy Enlil, w zasadzie w\u0142adca \u015bwiata, syn ziemi Ki i nieba An oraz m\u0142odszy Enki, pan m\u0105dro\u015bci, syn nieba i bogini pramatki Nammu.<\/p>\n\n\n\n

To Enlil rozdzieli\u0142 rodzic\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105c powstanie \u015bwiata. Ze zgie\u0142ku po roz\u0142\u0105czeniu kochank\u00f3w powsta\u0142 personifikuj\u0105cy burz\u0119 potw\u00f3r, wielki ptak o lwiej g\u0142owie i grzywie i o ludzkich ko\u0144czynach zako\u0144czonych ogromnymi szponami, nosz\u0105cy imi\u0119 Anzu b\u0105d\u017a Imdugud (pierwsze imi\u0119 jest prawdopodobnie akadyjskie, drugie sumeryjskie; na jego pami\u0105tk\u0119 tym pierwszym nazwano rodzaj dinozaura drapie\u017cnego z grupy owiraptorozaur\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Ptaka-potwora przyj\u0105\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 Enlil. Widz\u0105c dokonywane przez burzowego stwora spustoszenie, wypuszcza\u0142 go ze swej \u015bwi\u0105tyni tylko w nocy. Ufa\u0142 s\u0142udze mimo pewnych stwarzanych przez niego problem\u00f3w. Cho\u0107by ptak ten wraz z piskl\u0119tami pr\u00f3bowa\u0142 zamieszka\u0107 na hodowanym w ogrodzie Inany, bogini mi\u0142o\u015bci i c\u00f3rki Enkiego, drzewie Halub (Huluppu), wraz z wielkim w\u0119\u017cem i demonem kobiecym Lilit (p\u00f3\u017aniejszy hebrajski mit nadaje to imi\u0119 pierwszej niepokornej \u017conie Adama, wygnanej za niepodporz\u0105dkowanie si\u0119 m\u0119\u017cowi w sferze seksualnej). Potwory przegna\u0142 z ogrodu przy Ur kr\u00f3l i wojownik Gilgamesz.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3cz straszliwego ptaka trzyma\u0142 Enlil w swej \u015bwi\u0105tyni w Nippur znacznie pot\u0119\u017cniejsz\u0105 bro\u0144: tablice, na kt\u00f3rych zapisano zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem. Kto by je dosta\u0142 w swoje r\u0119ce, m\u00f3g\u0142by zmienia\u0107 prawa natury pod\u0142ug swego s\u0142owa. To za\u015b uczyni\u0142oby go w\u0142adc\u0105 \u015bwiata w miejsce Enlila.<\/p>\n\n\n\n

Przez lata Anzu pokornie s\u0142u\u017cy\u0142 swemu panu. Ten utwierdzi\u0142 si\u0119 w przekonaniu o jego wierno\u015bci. Kiedy pewnego dnia zasn\u0105\u0142 w k\u0105pieli, Imdugud pochwyci\u0142 tablic\u0119 i uciek\u0142 w powietrze.<\/p>\n\n\n\n

Bogowie zebrali si\u0119 na naradzie u Ana. Trudno im by\u0142o znale\u017a\u0107 \u015bmia\u0142ka, kt\u00f3ry powa\u017cy\u0142by si\u0119 stan\u0105\u0107 przeciwko potworowi posiadaj\u0105cemu w\u0142adz\u0119 zmieniania \u015bwiata samym s\u0142owem. Nie odwa\u017cyli si\u0119 \u017cadni tam obecni, nikt z rodu wielkich Anunnaki. W ko\u0144cu zadanie zgodzi\u0142 si\u0119 wykona\u0107 nieobecny na zebraniu syn Enlila, m\u0119\u017cny Ninurta, znany z zabicia skalnych olbrzym\u00f3w, z pozosta\u0142o\u015bci kt\u00f3rych u\u0142o\u017cy\u0142 g\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n

Po d\u0142ugich namowach bohater wyruszy\u0142 przeciwko Anzu. Pocz\u0105tkowo przegrywa\u0142 z Imdugudem. Ptak zmienia\u0142 zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem, u\u017cywa\u0142 tablic do odwracania biegu czasu. U\u017cywana przez Ninurt\u0119 bro\u0144 cofa\u0142a si\u0119 w czasie. Z \u0142ukowego drewna powstawa\u0142o drzewo, z ci\u0119ciwy futro owcy. Enki wspar\u0142 jednak wojownika m\u0105dr\u0105 rad\u0105 i kolejna strza\u0142a przeszy\u0142a pier\u015b z\u0142odzieja.<\/p>\n\n\n\n

Ninurta odzyska\u0142 tablice przeznaczenia. Wyruszy\u0142 odda\u0107 je Enkiemu, kt\u00f3ry obieca\u0142 wspania\u0142e powitanie przez wdzi\u0119cznych bog\u00f3w i wielk\u0105 uczt\u0119. Po drodze Ninurta spotka\u0142 s\u0142ug\u0119 Enlila \u017c\u0105daj\u0105cego tablic, nie odda\u0142 ich jednak.<\/p>\n\n\n\n

Bohater wjecha\u0142 do nadmorskiego miasta Eridu (obecnie wobec nanoszonych przez wielkie rzeki osad\u00f3w ruiny le\u017c\u0105ce w g\u0142\u0119bi l\u0105du) i zostawi\u0142 swego wierzchowca, gigantycznego skorpiona, w ogrodzie przed wybudowanym przez Enkiego zamkiem Abzu, si\u0119gaj\u0105cego dna morskiego.<\/p>\n\n\n\n

Ninurta w \u015brodku nie spotka\u0142 jednak orszaku wdzi\u0119cznych b\u00f3stw. Enki zastawi\u0142 istotnie wspania\u0142\u0105 uczt\u0119. By\u0142 jednak sam. Bohater zwietrzy\u0142 podst\u0119p b\u00f3stwa chc\u0105cego przej\u0105\u0107 tablic\u0119 dla siebie, jednak\u017ce na walk\u0119 by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Ninurta nie my\u015bla\u0142 u\u017cy\u0107 tablic przeciwko stryjowi i z Eridu odszed\u0142 z niczym.<\/p>\n\n\n\n

Enki wykorzysta\u0142 tablice brata dla zapewnienia pomy\u015blno\u015bci sobie i swojemu miastu. Nie cieszy\u0142 si\u0119 jednak nimi wiecznie.<\/p>\n\n\n\n

Odwiedzi\u0142a go c\u00f3rka Inana, bogini mi\u0142o\u015bci i wojny. Podczas uczty zacz\u0119\u0142a gromi\u0107 coraz bardziej pijanego ojca, skar\u017cy\u0107 si\u0119, jak bardzo j\u0105 zniewa\u017cy\u0142, nie przekazuj\u0105c jej adekwatnej do jej pochodzenia w\u0142adzy. Po kolejnej beczce wina pijany Enki obieca\u0142 jej tablice przeznaczenia, nim zamroczony zasn\u0105\u0142 po\u015br\u00f3d porozwalanych sprz\u0119t\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy spa\u0142, Inana wzi\u0119\u0142a, co jej obiecano. Po obudzeniu si\u0119 i wytrze\u017awieniu Enki zrozumia\u0142, co uczyni\u0142, i po\u017ca\u0142owa\u0142 swej decyzji. Wys\u0142a\u0142 potworne s\u0142ugi, by odebra\u0142y skarb. By\u0142o ju\u017c jednak za p\u00f3\u017ano. Inana wykorzysta\u0142a tablice do odparcia jego wojsk. Okupiona wielkim wysi\u0142kiem i walk\u0105 z potworem w\u0142adza przepad\u0142a, kiedy b\u00f3g m\u0105dro\u015bci w zamroczeniu spa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Kulczak P: Mitologia Sumeryjska. Stworzenie \u015bwiata. Replika, Pozna\u0144 2024 <\/li>\n\n\n\n
  • Black J, GreenA: S\u0142ownik mit\u00f3w Mezopotamii. Ksi\u0105\u017cnica, Katowice 1992 \/ 2006<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W mitologii sumeryjskiej najwa\u017cniejsze zasady rz\u0105dz\u0105ce \u015bwiatem spisane by\u0142y na pokrytych pismem klinowym tabliczkach, a ich posiadanie pozwala\u0142o je nagina\u0107 czy zmienia\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10069,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11],"tags":[1236,1237,1026,317,963,1238],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10058"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10058"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10058\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10075,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10058\/revisions\/10075"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10058"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10058"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10058"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}