{"id":10189,"date":"2025-08-17T20:38:17","date_gmt":"2025-08-17T18:38:17","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10189"},"modified":"2025-08-18T11:21:56","modified_gmt":"2025-08-18T09:21:56","slug":"czy-istnieje-dysforia-plciowa-o-szybkim-poczatku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/08\/17\/czy-istnieje-dysforia-plciowa-o-szybkim-poczatku\/","title":{"rendered":"Czy istnieje dysforia p\u0142ciowa o nag\u0142ym pocz\u0105tku?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Flaga transp\u0142ciowej dumy, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Doczekali\u015bmy si\u0119 w Polsce zalece\u0144 dotycz\u0105cych leczenia os\u00f3b transp\u0142ciowych. Ca\u0142y czas jednak obowi\u0105zuje u nas rozpoznanie transseksualizmu<\/a>, gdy tymczasem Zach\u00f3d, od dawna ju\u017c pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 terminami dysforii p\u0142ciowej i niezgodno\u015bci p\u0142ciowej, dyskutuje ju\u017c o innym koncepcie \u2013 dysforii p\u0142ciowej o nag\u0142ym pocz\u0105tku<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Rozpoznanie transseksualizmu wymaga, by objawy obejmowa\u0142y pragnienie poddania si\u0119 operacji dostosowania p\u0142ci. Kryteria m\u00f3wi\u0105 o przynajmniej dwuletnim utrzymywaniu si\u0119 objaw\u00f3w, zazwyczaj sprawdzano te\u017c, czy wyst\u0119powa\u0142y od dzieci\u0144stwa. Tych wymog\u00f3w nie ma ju\u017c w nowszych rozpoznaniach dysforii p\u0142ciowej<\/strong> czy maj\u0105cej w ko\u0144cu zast\u0105pi\u0107 u nas transseksualizm niezgodno\u015bci<\/strong> (inkongruencji) p\u0142ciowej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Takie rozpoznanie wymaga niezadowolenia z przypisanej danej osobie p\u0142ci, ale niekoniecznie ch\u0119ci radzenia sobie z tym za pomoc\u0105 chirurgicznego no\u017ca. Niemniej istotna cz\u0119\u015b\u0107 pacjent\u00f3w takiego w\u0142a\u015bnie leczenia po\u017c\u0105da. Z za\u0142o\u017cenia stanowi\u0107 ma jednak ono ostatni etap terapii, zaczynanej od interwencji odwracalnych, po kt\u00f3rych przychodzi czas na cz\u0119\u015bciowo odwracalne.<\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c zaczynamy leczenie<\/strong> od bloker\u00f3w dojrzewania p\u0142ciowego. Zwykle chodzi o analogi wydzielanych przez podwzg\u00f3rze gonadoliberyn, czyli hormon\u00f3w pobudzaj\u0105cych przysadk\u0119 do produkcji hormon\u00f3w tropowych, kontroluj\u0105cych z kolei prac\u0119 gonad (jajniki, j\u0105dra). Inn\u0105 opcj\u0105 jest zastosowanie bloker\u00f3w samych hormon\u00f3w p\u0142ciowych, jak octan cyproteronu, u\u017cywany r\u00f3wnie\u017c w t\u0142umieniu pop\u0119du seksualnego.<\/p>\n\n\n\n

Opinie, w jakim wieku i po jakiej diagnostyce mo\u017cna wprowadzi\u0107 kt\u00f3ry etap leczenia, s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane \u2013 od konserwatywnych i d\u0142ugo najbardziej popularnych w Polsce zabraniaj\u0105cych w zasadzie wszystkim wszystkiego przez wymagaj\u0105ce bardzo skomplikowanej diagnostyki, w tym psychiatrycznej, endokrynologicznej i genetycznej, a\u017c do pojawiaj\u0105cych si\u0119 na zachodzie Europy podej\u015b\u0107 skupiaj\u0105cych si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na dobrowolnej zgodzie pacjenta. Co do wieku – najcz\u0119\u015bciej zaleca si\u0119, by interwencje odwracalne rozpoczyna\u0107 od 16. roku \u017cycia, nieodwracalne za\u015b dopiero po osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142noletno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Nie zawsze tych zalece\u0144 przestrzegano, zw\u0142aszcza na zachodzie Europy, poddaj\u0105c leczeniu tak\u017ce m\u0142odsze osoby. Ponadto ok. 5 proc. os\u00f3b po dostosowaniu p\u0142ci, tzw. tranzycji<\/strong>, \u017ca\u0142owa\u0142o decyzji, d\u0105\u017c\u0105c cz\u0119sto do detranzycji<\/strong> czy retranzycji<\/strong> (r\u00f3\u017cni je stopie\u0144 odwr\u00f3cenia zmian zasz\u0142ych w ciele i roli spo\u0142ecznej).<\/p>\n\n\n\n

W efekcie pojawi\u0142y si\u0119 g\u0142osy przeciwne poszerzaniu dost\u0119pu do uzgadniania p\u0142ci, cz\u0119sto gwa\u0142townie krytykuj\u0105ce tranzycje, i przyjmowane w psychologii transp\u0142ciowo\u015bci podej\u015bcie afirmatywne<\/strong>, czyli akceptuj\u0105ce odczucia danej osoby i udzielaj\u0105ce wsparcia. Niewielka cz\u0119\u015b\u0107 z nich pochodzi\u0142a od nielicznych os\u00f3b po detranzycji czy retranzycji, wi\u0119kszo\u015b\u0107 od standardowo oburzonych wszystkimi niezrozumia\u0142ymi dla nich zjawiskami konserwatyst\u00f3w, ale niekt\u00f3re od zaniepokojonych specjalist\u00f3w, w tym lekarzy, psycholog\u00f3w, psychoterapeut\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W 2018 ukaza\u0142a si\u0119 praca Lisy Littman, kt\u00f3ra na podstawie internetowych wywiad\u00f3w z rodzicami os\u00f3b transseksualnych zaproponowa\u0142a nowe rozpoznanie rapid onset gender dysphoria<\/em>, czyli dysforii p\u0142ciowej o nag\u0142ym pocz\u0105tku<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Obserwacje autorki by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce. Mamy lawinowy przyrost nastoletnich os\u00f3b, do tej pory niezaprzeczalnie dziewcz\u0105t, kt\u00f3re w wieku dojrzewania zaczynaj\u0105 podawa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 m\u0119sk\u0105. Badaczka powi\u0105za\u0142a to z innymi zaburzeniami psychicznymi, problemami z rozmyt\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 i nieadaptacyjnymi na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 sposobami radzenia sobie z trudno\u015bciami i otrzymywanym w zwi\u0105zku z nimi wsparciem w promuj\u0105cych transp\u0142ciowo\u015b\u0107 grupach m\u0142odzie\u017cy w internecie.<\/p>\n\n\n\n

Prac\u0119 poddano surowej krytyce, zarzucaj\u0105c jej przede wszystkim s\u0142ab\u0105 metodologi\u0119, nieuwzgl\u0119dnienie odczu\u0107 ani g\u0142osu samych zainteresowanych i bazowanie na internetowych opiniach rodzic\u00f3w, kt\u00f3rych istotnie naj\u0142atwiej rekrutowa\u0107 na forach dla rodzic\u00f3w krytycznych wobec transp\u0142ciowo\u015bci. Podkre\u015blano, \u017ce wprowadzenie takiego rozpoznania mo\u017ce stanowi\u0107 powr\u00f3t do patologizacji<\/strong> takiej czy innej to\u017csamo\u015bci, od czego tak starano si\u0119 odej\u015b\u0107 w nowych klasyfikacjach medycznych.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony prawie ka\u017cda osoba pracuj\u0105ca z m\u0142odzie\u017c\u0105 spotyka\u0142a nastoletnie \u2013 do tej pory \u2013 dziewczyny, obecnie deklaruj\u0105ce to\u017csamo\u015b\u0107 m\u0119sk\u0105, kt\u00f3rych problemy si\u0119gaj\u0105 du\u017co g\u0142\u0119biej, z objawami depresyjnymi, lekowymi, zaburzeniami od\u017cywiania, samouszkodzeniami… Chodzi tu cz\u0119sto o problemy zwi\u0105zane z nieprawid\u0142owym kszta\u0142towaniem si\u0119 osobowo\u015bci<\/strong>, obejmuj\u0105ce wszystkie powy\u017csze, a tak\u017ce brak poczucia to\u017csamo\u015bci, sta\u0142ych cel\u00f3w, upodoba\u0144 (tak\u017ce seksualnych) i permanentny brak sta\u0142o\u015bci w ka\u017cdej dziedzinie \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony powstaje pytanie, czy to trudny wiek dojrzewania wi\u0105\u017ce si\u0119 z poszukiwaniem azylu<\/strong> psychicznego i upatrywaniem rozwi\u0105zania wszystkich problem\u00f3w w tranzycji, jak uwa\u017caj\u0105 niekt\u00f3rzy psychoterapeuci, cho\u0107by Susan i Marcus Evans, czy te\u017c jest dok\u0142adnie odwrotnie \u2013 to\u017csamo\u015b\u0107 transseksualna wi\u0105\u017ce si\u0119 z odrzuceniem i stresem mniejszo\u015bciowym, kt\u00f3re w efekcie doprowadzaj\u0105 do rozmaitych zaburze\u0144 psychicznych, w tym problem\u00f3w depresyjnych, l\u0119kowych i z od\u017cywianiem.<\/p>\n\n\n\n

Problem nie zosta\u0142 rozwi\u0105zany, ale proponowane przez Littman rozpoznanie nie znajduje si\u0119 w \u017cadnym oficjalnym systemie diagnostycznym. Niemniej \u015bwiadomo\u015b\u0107 istniej\u0105cych u cz\u0119\u015bci specjalist\u00f3w w\u0105tpliwo\u015bci, nawet je\u015bli prawdopodobnie nie maj\u0105 racji i opieraj\u0105 si\u0119 na metodologicznie s\u0142abych argumentach, podkre\u015bla trudno\u015b\u0107 diagnozy i post\u0119powania w przypadku os\u00f3b w niezgodno\u015bci\u0105 p\u0142ci i niebinarnych w og\u00f3le. Problemy ze zbyt \u0142atwym kwalifikowaniem do leczenia hormonalnego i chirurgicznego dotycz\u0105 jednak raczej innej cz\u0119\u015bci \u015bwiata. W Polsce wahad\u0142o ca\u0142y czas przechylone jest w przeciwn\u0105 stron\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n