{"id":10213,"date":"2025-08-29T06:25:24","date_gmt":"2025-08-29T04:25:24","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10213"},"modified":"2025-08-29T10:57:09","modified_gmt":"2025-08-29T08:57:09","slug":"internet-klamie-kurczak-nie-jest-najblizszym-krewnym-tyranozaura","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/08\/29\/internet-klamie-kurczak-nie-jest-najblizszym-krewnym-tyranozaura\/","title":{"rendered":"Internet k\u0142amie: kurczak nie jest najbli\u017cszym krewnym tyranozaura"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Tyranozaur, odlew szkieletu, E Drost, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 2.0<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gdybym za ka\u017cdym razem, kiedy widz\u0119 naukow\u0105 bzdur\u0119 w internecie, mia\u0142 j\u0105 prostowa\u0107, musia\u0142bym rzuci\u0107 wszystkie inne prace, nie spa\u0107 i je\u015b\u0107 podczas pisania. Niemniej na informacje, jakoby kurczak by\u0142 najbli\u017cszym krewnym tyranozaura, o czym rzekomo \u015bwiadcz\u0105 badania kolagenu, natrafi\u0142em ju\u017c kilka razy. Nie, nie jest.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Kolagen jest jednym z g\u0142\u00f3wnych bia\u0142ek budulcowych naszego organizmu. Tworzy d\u0142ugie \u0142a\u0144cuchy zbudowane z reszt aminokwasowych z du\u017cym udzia\u0142em glicyny, proliny i hydroksyproliny. Wedle zalewaj\u0105cych Facebook mem\u00f3w sekwencjonowanie kolagenu wykaza\u0142o, \u017ce najbli\u017cszym \u017cyj\u0105cym krewnym tyranozaura jest niepozorny kurczak. Informacje nieznacznie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od siebie, jedna wspomina\u0142a te\u017c o strusiu. Oczywi\u015bcie \u017cadnego linka do bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Nawet nie szukaj\u0105c i nie czytaj\u0105c publikacji, na kt\u00f3rej si\u0119 te rewelacje opieraj\u0105, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce to kompletne bzdury. Wynik\u0142e prawdopodobnie z niezrozumienia wynik\u00f3w bada\u0144. Tak, wiem, \u017ce ptaki s\u0105 dinozaurami, pisa\u0142em o tym kiedy\u015b<\/a>. Co nie zmienia faktu, \u017ce ta informacja po prostu nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwa.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki pojedynczych bada\u0144 odczytuje si\u0119 zawsze w kontek\u015bcie. Dotychczasowej wiedzy, innych bada\u0144, u\u017cywanych definicji i fachowych termin\u00f3w. Wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do podstaw.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d w og\u00f3le wiemy, kt\u00f3ry organizm jest z kt\u00f3rym blisko spokrewniony? Na pierwszy rzut oka wida\u0107, \u017ce pewne organizmy s\u0105 podobne. Na podstawie tych podobie\u0144stw szwedzki przyrodnik Karol Linneusz stworzy\u0142 klasyfikacj\u0119 organizm\u00f3w stosowan\u0105 w naukach biologicznych do dzi\u015b. Ma ona jednak pewne wady. Przypisuje pewnym grupom arbitralnie wybrane rangi (gatunek, rodzaj, rodzina, rz\u0105d, gromada, typ, kr\u00f3lestwo).<\/p>\n\n\n\n

Podr\u0119czniki i ksi\u0105\u017cki dla dzieci przez kilka dekad rajcowa\u0142y si\u0119 kompletnie wydumanym problemem: czy archeopteryks (praptak) by\u0142 gadem czy ptakiem? Mia\u0142 pi\u00f3ra i wide\u0142ki obojczyka jak ptaki, ale te\u017c kr\u0119gi ogonowe i z\u0119by jak gady. Zwolennikom prostych odpowiedzi nadmieni\u0119 jeszcze, \u017ce kolejne badania wykaza\u0142y istnienie z\u0119b\u00f3w u pierwotnych ptak\u00f3w i wide\u0142ek mostka u dinozaur\u00f3w drapie\u017cnych, tak\u017ce u tyranozaura. Odkryto wiele rodzaj\u00f3w opierzonych dinozaur\u00f3w z grupy teropod\u00f3w, a s\u0142awne ptasie worki powietrzne mia\u0142y tak\u017ce olbrzymie zauropody. Opierzonego ptasiopodobnego przedstawiciela dromeozaur\u00f3w, troodont\u00f3w czy owiraptorozaur\u00f3w, nie odr\u00f3\u017cni\u0142by od ptaka \u017caden niespecjalista. Gdzie zatem le\u017cy granica?<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Archepteryks (praptak), PS Salas Fontelles, za Wikimedia Commons,<\/a> CC BY-SA 3.0. Jest ptakiem, poniewa\u017c… tak si\u0119 um\u00f3wili\u015bmy<\/em>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po d\u0142ugich latach namys\u0142u biolodzy wpadli na co\u015b, co filozofowie znacznie wcze\u015bniej nazwali paradoksem stosu b\u0105d\u017a \u0142ysego. Ot\u00f3\u017c granica nie istnieje. Debatowanie nad przynale\u017cno\u015bci\u0105 archeopteryksa do dinozaur\u00f3w, czyli gad\u00f3w lub do ptak\u00f3w, ma taki sam sens jak dyskusje, ile w\u0142os\u00f3w trzeba straci\u0107, by sta\u0107 si\u0119 \u0142ysym, b\u0105d\u017a ile ziarenek tworzy stos. Poj\u0119cia s\u0105 nieostre.<\/p>\n\n\n\n

Tylko \u017ce w nauce potrzebujemy ostro zdefiniowanych poj\u0119\u0107. Musimy wyra\u017ca\u0107 si\u0119 \u015bci\u015ble. Kolejne pokolenie badaczy z Paulem Sereno na czele wpad\u0142o na genialny pomys\u0142. Granica le\u017cy tam, gdzie j\u0105 postawimy. Gdzie si\u0119 um\u00f3wimy, \u017ce przebiega. W zapisie kopalnym nie widzimy ani odr\u0119bnych gad\u00f3w, ani ptak\u00f3w, tylko powoli zachodz\u0105ce zmiany. Widzimy te\u017c grupy organizm\u00f3w o stopniowo nabywanych wsp\u00f3lnych cechach, dziedziczonych od wsp\u00f3lnego przodka.<\/p>\n\n\n\n

Obserwujemy najpierw organizmy posiadaj\u0105ce kr\u0119gos\u0142up, zwane kr\u0119gowcami, nast\u0119pnie pewn\u0105 grup\u0119 kr\u0119gowc\u00f3w o (w wi\u0119kszo\u015bci) czterech ko\u0144czynach, czyli czworonogie, z kt\u00f3rych kolejna cz\u0119\u015b\u0107 rozwin\u0119\u0142a b\u0142ony owodniowe \u2013 s\u0105 to owodniowce. Cz\u0119\u015b\u0107 tych ostatnich rozwin\u0119\u0142a staw \u017cuchwowy wt\u00f3rny<\/a>, to ssaki. Grunt to wybra\u0107 odpowiednie na danym etapie zmian ewolucyjnych cechy (nie bycie du\u017cym czy niebieskim) i pami\u0119ta\u0107, \u017ce kolejne zmiany ewolucyjne mog\u0105 zamazywa\u0107 pierwotny obraz (np. strata ko\u0144czyn u w\u0119\u017cy czy powr\u00f3t waleni do wody<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda z wymienionych grup ma wsp\u00f3lnego przodka i pewne cechy wsp\u00f3lne, kt\u00f3re mo\u017cna znale\u017a\u0107 w skamienia\u0142o\u015bciach. Nie musimy zna\u0107 tego przodka. Dinozaury okre\u015bli\u0107 mo\u017cna jako potomk\u00f3w ostatniego wsp\u00f3lnego przodka tyranozaura i triceratopsa, a ptaki jako potomk\u00f3w ostatniego wsp\u00f3lnego przodka wr\u00f3bla i archeopteryksa. Badaj\u0105c tych potomk\u00f3w, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 wspomniane cechy diagnostyczne (synapomorfie) pozwalaj\u0105ce stwierdzi\u0107 przynale\u017cno\u015b\u0107 do danej grupy (to akurat kwestia do\u015b\u0107 techniczna i raczej nudna: obecno\u015b\u0107 takiego otworu, d\u0142ugo\u015b\u0107 takiego wyrostka, d\u0142ugo\u015b\u0107 tego wi\u0119ksza ni\u017c tamtego).<\/p>\n\n\n\n

W paleontologii pokrewie\u0144stwo nadal okre\u015bla si\u0119 za pomoc\u0105 miarki. Potem dane wklepuje si\u0119 w tabelk\u0119 (tzw. macierz danych), a program komputerowy okre\u015bla najprostsze drzewo ewolucji gatunk\u00f3w \u2013 czyli takie, w kt\u00f3rym ilo\u015b\u0107 zak\u0142adanych zmian ewolucyjnych jest najmniejsza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Kladogram (drzewo ewolucyjne) owodniowc\u00f3w. A Pataud, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0. Aves – ptaki – w\u015br\u00f3d innych grup dinozaur\u00f3w<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W biologii wsp\u00f3\u0142czesnych organizm\u00f3w u\u017cywa si\u0119 do tego raczej sekwencjonowania DNA i okre\u015bla podobie\u0144stwo genetyczne. W paleontologii o DNA do\u015b\u0107 trudno, ale pojedyncze bia\u0142ka (w tym kolagen) uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107. Potrzebujemy jeszcze kilku wsp\u00f3\u0142czesnych organizm\u00f3w do por\u00f3wnania (tak, mo\u017ce by\u0107 kurczak).<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie sekwencjonowanie bia\u0142ek czy DNA powinno wskaza\u0107 ptaki jako najbli\u017cszych \u017cyj\u0105cych krewnych dinozaur\u00f3w. Co wi\u0119cej, badania pokazuj\u0105, \u017ce ptaki pochodz\u0105 od dinozaur\u00f3w, a wi\u0119c tak\u017ce od ostatniego wsp\u00f3lnego przodka tyranozaura i triceratopsa, czyli formalnie s\u0105 dinozaurami. Wiadomo to od dekad.<\/p>\n\n\n\n

Je\u017celi u\u017cyjemy w badaniach pr\u00f3bek pobranych od kurczaka i strusia, nie oznacza to, \u017ce s\u0105 one najbli\u017cszymi krewnymi tyranozaura. Taki sam efekt uzyskamy w przypadku ka\u017cdego innego ptaka (ale z jakich\u015b powod\u00f3w w badaniu u\u017cyto pr\u00f3bek powszechnie dost\u0119pnego kurczaka, a nie zagro\u017conego wygini\u0119ciem takahe po\u0142udniowego zamieszkuj\u0105cego jeden park narodowy w Nowej Zelandii). Z wielu innych bada\u0144 wiemy, \u017ce s\u0105 z nim dok\u0142adnie w tym samym stopniu spokrewnione wszystkie inne wsp\u00f3\u0142czesne ptaki: maj\u0105 zesp\u00f3\u0142 wsp\u00f3lnych cech, kt\u00f3rych nie mia\u0142 tyranozaur. Now\u0105 metod\u0105 potwierdzono to, co wiadomo od dawna. Wniosek: wszystkie wsp\u00f3\u0142czesne ptaki s\u0105 bli\u017csze kurczakowi i strusiowi ni\u017c tyranozaur.<\/p>\n\n\n\n

Analiza wynik\u00f3w bada\u0144 naukowych wymaga zwykle chwili zastanowienia w skupieniu. Szukanie sensacji zwykle przeszkadza w ich zrozumieniu. Nawet je\u015bli zwi\u0119ksza klikalno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdybym za ka\u017cdym razem, kiedy widz\u0119 naukow\u0105 bzdur\u0119 w internecie, mia\u0142 j\u0105 prostowa\u0107, musia\u0142bym rzuci\u0107 wszystkie inne prace, nie spa\u0107 i je\u015b\u0107 podczas pisania. Niemniej na informacje, jakoby kurczak by\u0142 najbli\u017cszym krewnym tyranozaura, o czym rzekomo \u015bwiadcz\u0105 badania kolagenu, natrafi\u0142em ju\u017c kilka razy. Nie, nie jest.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10219,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2],"tags":[265,422,1255,1254,270,76,775],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10213"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10213"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10213\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10233,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10213\/revisions\/10233"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10219"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}