{"id":10257,"date":"2025-09-21T19:12:14","date_gmt":"2025-09-21T17:12:14","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10257"},"modified":"2025-09-21T19:13:10","modified_gmt":"2025-09-21T17:13:10","slug":"plemniki-kamikadze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/09\/21\/plemniki-kamikadze\/","title":{"rendered":"Plemniki kamikadze?"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
Ludzkie plemniki, powi\u0119kszenie 1000x, za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Plemniki zabijaj\u0105ce plemniki innych samc\u00f3w w drogach rodnych samic \u2013 tak\u0105 hipotez\u0119 rozwa\u017cano niegdy\u015b u ssak\u00f3w, w tym cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Zdrowy m\u0119\u017cczyzna produkuje 1300 plemnik\u00f3w na sekund\u0119, a 130 milion\u00f3w w ci\u0105gu jednej doby. Wyprodukowane przez niego w czasie dw\u00f3ch tygodni nasienie mog\u0142oby zap\u0142odni\u0107 wszystkie kobiety na Ziemi. Wbrew \u015bredniowiecznym pogl\u0105dom animalkulizmu<\/a> widz\u0105cym grzech w marnowaniu spermy wi\u0119ksza jej cz\u0119\u015b\u0107, a w zasadzie prawie ca\u0142e nasienie zostaje zmarnowane. Niczego nie zap\u0142odni.<\/p>\n\n\n\n

Biologia nie lubi marnotrawstwa. Wyprodukowanie czegokolwiek wymaga energii. T\u0105 ostatni\u0105 mo\u017cna by po\u015bwi\u0119ci\u0107 na zbudowanie bardziej u\u017cytecznej struktury lub wype\u0142nienie bardziej u\u017cytecznej funkcji. Nieprzypadkowo du\u017cy m\u00f3zg australopiteka \u0142\u0105czono niegdy\u015b z w\u0142\u0105czeniem do diety \u0142atwiejszego do strawienia mi\u0119sa, a p\u00f3\u017aniej z rozpocz\u0119ciem u\u017cywania ognia i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 skr\u00f3cenia przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie brzmi, czy astronomiczne liczby plemnik\u00f3w w nasieniu s\u0142u\u017cy\u0107 maj\u0105 wy\u0142\u0105cznie zap\u0142odnieniu<\/a> czy te\u017c pe\u0142ni\u0105 jak\u0105\u015b dodatkow\u0105 funkcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Do zap\u0142odnienia wystarczy co prawda jeden plemnik (przedzieraj\u0105cy si\u0119 przez os\u0142onk\u0119 przejrzyst\u0105 i koron\u0119 promienist\u0105 plemnik rozpoczyna reakcj\u0119 akrosomaln\u0105, potem nast\u0119puje zlewanie si\u0119 b\u0142on biologicznych, uwolnienie materia\u0142u genetycznego i w ko\u0144cu reakcja korowa uniemo\u017cliwiaj\u0105ca dotarcie do kom\u00f3rki jajowej kolejnego ochotnika, czyli polispermie). Jednak\u017ce do znajduj\u0105cego si\u0119 w jajowodzie jaja nie tak \u0142atwo dotrze\u0107 i \u015bmia\u0142k\u00f3w nale\u017cy wypu\u015bci\u0107 znacznie wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku gatunk\u00f3w poligamicznych, u kt\u00f3rych samica wsp\u00f3\u0142\u017cyje z wieloma samcami, prawdopodobie\u0144stwo zap\u0142odnienia zwi\u0119ksza pozostawianie w jej drogach rodnych bardziej licznej gwardii. Wida\u0107 to po rozmiarze j\u0105der samc\u00f3w. W\u015br\u00f3d naczelnych j\u0105dra najwi\u0119ksze w stosunku do rozmiar\u00f3w cia\u0142a maj\u0105 lemury z rodziny lemurkowatych. Pewne odmienno\u015bci wida\u0107 tak\u017ce w wielko\u015bci narz\u0105d\u00f3w rozrodczych. Olbrzymi goryl, kt\u00f3ry zdobywa grup\u0119 samic dzi\u0119ki swym wielkim rozmiarom i sile fizycznej, dysponuje niewielkim, kilkukrotnie mniejszym od ludzkiego pr\u0105ciem. <\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, u wielu naczelnych, ale tak\u017ce gryzoni czy dawnych owado\u017cernych nasienie pozostawione w drogach rodnych samicy g\u0119stnieje, tworz\u0105c uniemo\u017cliwiaj\u0105cy dotarcie plemnikom kolejnego samca czop. Podobne przystosowania wyst\u0119puj\u0105 u licznych bezkr\u0119gowc\u00f3w, u kt\u00f3rych plemniki pe\u0142ni\u0105 poza zap\u0142odnieniem r\u00f3wnie\u017c inne funkcje.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie brzmi, czy masowo umieraj\u0105ce w drogach rodnych i nast\u0119pnie fagocytowane plemniki nie utrudniaj\u0105 dotarcia gametom kolejnego samca. W ko\u0144cu znacz\u0105cy procent plemnik\u00f3w jest nieprawid\u0142owych i do \u017cadnego zap\u0142odnienia nie doprowadzi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
W\u015br\u00f3d naczelnych najwi\u0119ksze j\u0105dra w stosunku do wielko\u015bci cia\u0142a maj\u0105 mikrusy z rodziny lemurkowatych. Na zdj\u0119ciu mikrus ogoniasty, B. Dupont, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 2.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

T\u0105 ciekaw\u0105 hipotez\u0119 u ssak\u00f3w zweryfikowano jednak negatywnie. Lemurkowate o wielkich w stosunku do niewielkiego cia\u0142a j\u0105drach nie wysy\u0142aj\u0105 wi\u0119kszego odsetka nieprawid\u0142owych, masowo umieraj\u0105cych w drogach rodnych samic plemnik\u00f3w. Badania nie wykaza\u0142y te\u017c jakiejkolwiek agresji ze strony plemnik\u00f3w jednego samca wobec gamet innego. W jaki spos\u00f3b mia\u0142yby one w\u0142a\u015bciwie rozpoznawa\u0107 plemniki innego ojca? Ponadto utrudnianie pracy nasieniu kolejnego amanta nie wymaga zaprz\u0119gni\u0119cia do pracy trudnych w produkcji, posiadaj\u0105cych liczne energoch\u0142onne mitochondria, szybko poruszaj\u0105cych si\u0119 plemnik\u00f3w. W tym celu \u015bwietnie sprawdza si\u0119 wydzielina gruczo\u0142\u00f3w samca.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast znaczna cz\u0119\u015b\u0107 nieprawid\u0142owych plemnik\u00f3w wynika po prostu z tego, \u017ce, jak wspominano, powstaj\u0105 one w trudnym procesie mejozy. Z jednej kom\u00f3rki macierzystej powsta\u0107 musz\u0105 cztery gamety, wobec czego trzeba najpierw powieli\u0107 materia\u0142 genetyczny, a potem podzieli\u0107 idealnie na po\u0142ow\u0119 chromosomy, odci\u0105gane delikatnie do przeciwleg\u0142ych ko\u0144c\u00f3w dziel\u0105cej si\u0119 kom\u00f3rki przez wrzeciono kariokinetyczne. Nast\u0119pnie nale\u017cy wpakowa\u0107 je do do\u015b\u0107 wyspecjalizowanej kom\u00f3rki z g\u0142\u00f3wk\u0105, wstawk\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 silniczek mitochondri\u00f3w i wi\u0105\u017c\u0105cym si\u0119 ogonkiem (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, ten ostatni to pozosta\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3lnego ewolucyjnego pokrewie\u0144stwa zwierz\u0105t i grzyb\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Mejoza tak naprawd\u0119 zazwyczaj si\u0119 nie udaje, tak w przypadku plemnik\u00f3w, jak i kom\u00f3rek jajowych. Wbrew szumnym s\u0142owom filozof\u00f3w i teolog\u00f3w o mo\u017cno\u015bci i mo\u017cliwo\u015bci<\/a> wi\u0119kszo\u015b\u0107 zygot ma przed sob\u0105 jedn\u0105 tylko mo\u017cno\u015b\u0107 i mo\u017cliwo\u015b\u0107: \u015bmier\u0107 z powodu nieprawid\u0142owo\u015bci kom\u00f3rek jajowych. W zap\u0142odnieniu uczestniczy\u0107 mog\u0105 tylko te najlepsze, kt\u00f3re wygra\u0142y wy\u015bcig o uwolnienie z jajnika, a i tak jakie\u015b 60% zap\u0142odnie\u0144 ko\u0144czy si\u0119 poronieniem.<\/p>\n\n\n\n

Najwyra\u017aniej wi\u0119c ludzkie plemniki nie po\u015bwi\u0119caj\u0105 si\u0119 w walce o zap\u0142odnienie swych braci na wz\u00f3r zapracowuj\u0105cych si\u0119 na \u015bmier\u0107 owad\u00f3w spo\u0142ecznych. M\u0119\u017cczy\u017ani najwyra\u017aniej konkuruj\u0105 ze sob\u0105 na inne sposoby.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

P.S.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Internecie znale\u017a\u0107 mo\u017cna znacznie wi\u0119cej znacznie wi\u0119kszych, nieumocowanych w \u017cadnych publikacjach naukowych bzdur dotycz\u0105cych nie tylko rozrodu, ale tak\u017ce innych dziedzin zdrowia. Nie dam rady prostowa\u0107 wszystkich. Nie rezygnowa\u0142bym tak szybko z nowego przedmiotu wprowadzanego w szko\u0142ach, edukacji zdrowotnej.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n