{"id":1026,"date":"2011-10-20T17:32:51","date_gmt":"2011-10-20T15:32:51","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1026"},"modified":"2020-09-18T15:58:18","modified_gmt":"2020-09-18T13:58:18","slug":"pociag-do-butelki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/10\/20\/pociag-do-butelki\/","title":{"rendered":"Poci\u0105g do butelki"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Tegoroczny Ig Nobel z biologii zosta\u0142 przyznany po trzydziestu latach od publikacji nagrodzonych bada\u0144 – to kolejny krok zbli\u017cania si\u0119 tej rozrywkowej nagrody do jej powa\u017cnego odpowiednika. W zesz\u0142ym roku laureatem Nagrody Nobla by\u0142 wszak fizyk uhonorowany wcze\u015bniej w\u0142a\u015bnie jej parodi\u0105. W tym roku za\u015b nagroda z biologii zosta\u0142a przyznane za obserwacje, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 inne obserwacje, z jak najbardziej powa\u017cnej cz\u0119\u015bci biologii ewolucyjnej.<\/p>\n

<\/p>\n

Biologiczny Ig Nobel zosta\u0142 przyznany Darrylowi Gwynne’owi i Davidowi Rentzowi za „stwierdzenie, \u017ce pewne gatunki chrz\u0105szczy kopuluj\u0105 z pewnymi gatunkami butelek” (w j\u0119zyku angielskim jest tu jeszcze gra s\u0142\u00f3w „beetle-bottle”). Brzmi zabawnie, bo taki jest cel tej imprezy, ale w gruncie rzeczy stwierdzenie, \u017ce samce pewnego gatunku chrz\u0105szczy bogatkowatych pr\u00f3buj\u0105 kopulowa\u0107 z odpowiednio wygl\u0105daj\u0105cymi tworami nieo\u017cywionymi, jest powa\u017cn\u0105 obserwacj\u0105 naukow\u0105. Mo\u017ce nie obserwacj\u0105 zas\u0142uguj\u0105c\u0105 na prawdziwego Nobla, ale z powodzeniem mog\u0105c\u0105 trafi\u0107 nie tylko na \u0142amy kolorowych pism, ale i do podr\u0119cznik\u00f3w. Obserwacja na Nobla nie zas\u0142uguje w\u0142a\u015bnie nie dlatego, \u017ce jest bardzo niezwyk\u0142a, ale w pewnym sensie -trywialna. To, \u017ce w przyrodzie osobniki r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w traktuj\u0105 inne organizmy albo i obiekty nieo\u017cywione jak przedstawicieli w\u0142asnego gatunku jest ca\u0142kiem cz\u0119ste. Czasem relacje ps\u00f3w i ludzi trywializuje si\u0119 stwierdzeniami, \u017ce pies traktuje cz\u0142owieka jak cz\u0142onka w\u0142asnego stada, czyli psa, a cz\u0142owiek traktuje psa jak dziecko, czyli cz\u0142owieka. Czasem piskl\u0119 wychowane przez osobnika innego gatunku po dojrzeniu zaleca si\u0119 do przedstawiciela gatunku w\u0142a\u015bnie swojej matki zast\u0119pczej (nawet je\u015bli jej rol\u0119 pe\u0142ni\u0142 cz\u0142owiek czy – s\u0105 znane takie przypadki – \u017c\u00f3\u0142w). Zalecaj\u0105c si\u0119 jednak zachowuje gesty w\u0142asnego gatunku, kt\u00f3re przez to zwykle nie zostaj\u0105 w\u0142a\u015bciwie zrozumiane. W takim wypadku pop\u0119d seksualny nie zostanie zaspokojony, ale s\u0105 te\u017c sytuacje, gdy brak wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny komunikacyjnej prowadzi do \u015bmierci, gdy jedna ze stron nie rozumie gestu kapitulacji (np. ods\u0142oni\u0119cia brzucha przez psa).<\/p>\n

S\u0105 jednak sytuacje, gdy mylnie skierowany pop\u0119d p\u0142ciowy zostaje zaspokojony. U p\u0142az\u00f3w wyst\u0119puje zap\u0142odnienie zewn\u0119trzne, a do spe\u0142nienia wystarcza pseudokopulacja, po kt\u00f3rej obie strony wypuszczaj\u0105 gamety, kt\u00f3re robi\u0105 swoje ju\u017c w \u015brodowisku zewn\u0119trznym (st\u0105d u naszych \u017cab do\u015b\u0107 cz\u0119sta jest hybrydyzacja mi\u0119dzygatunkowa). Z tego powodu nagminne jest ob\u0142apianie samic jednego gatunku \u017cab czy ropuch, przez samce innego gatunku. Nierzadkie jest wzajemne ob\u0142apianie si\u0119 samc\u00f3w r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w (zwykle mniejszego przez wi\u0119kszego), a zdarza si\u0119 i ob\u0142apianie kamieni. O tym, aby samce p\u0142az\u00f3w ob\u015bciskiwa\u0142y butelki nie s\u0142ysza\u0142em, ale nie wykluczam takiej mo\u017cliwo\u015bci. Wystarczy, aby te butelki przypomina\u0142y ich samice w odpowiednim stopniu. Odpowiednim dla percepcji \u017cabich samc\u00f3w. Percepcja samc\u00f3w pewnych owad\u00f3w pozwala im na rozpoznanie samic dzi\u0119ki zapachowi i wzorkom na plecach. Zwykle to wystarcza do w\u0142a\u015bciwej identyfikacji, ale ponad 100 gatunk\u00f3w storczyk\u00f3w w toku ewolucji wykszta\u0142ci\u0142o kwiaty, kt\u00f3rych fragment wygl\u0105da i pachnie jak samica danego gatunku osy czy mr\u00f3wki. Samiec lokalizuje tak\u0105 udawan\u0105 samic\u0119, kopuluje z ni\u0105 (tzn. tak mu si\u0119 wydaje), a na narz\u0105dzie kopulacyjnym przenosi py\u0142ek na kolejn\u0105 atrap\u0119. W tym kontek\u015bcie fakt, \u017ce znalaz\u0142 si\u0119 gatunek chrz\u0105szcza, dla kt\u00f3rego samc\u00f3w kawa\u0142ek szk\u0142a o odpowiedniej barwie (koniecznie br\u0105zowej, zielona nie jest atrakcyjna), krzywi\u017anie i fakturze (guzki s\u0142u\u017c\u0105ce tyle\u017c ozdobie, ile zapobieganiu wy\u015blizgni\u0119ciu butelki z r\u0119ki piwosza) okaza\u0142 si\u0119 wiern\u0105 imitacj\u0105 samicy, nie powinien zaskakiwa\u0107.<\/p>\n

Nie patrzmy jednak z pob\u0142a\u017caniem na percepcj\u0119 chrz\u0105szczy. Ostatecznie pornografia jest te\u017c tylko imitacj\u0105. Cz\u0142owieka podnieci\u0107 mo\u017ce ci\u0105g \u015blad\u00f3w zostawionych na papierze przez o\u0142\u00f3wek albo odpowiedni uk\u0142ad pikseli. Zw\u0142aszcza, kiedy ten uk\u0142ad przypomina kszta\u0142t od pewnej butelki. Oczywi\u015bcie, preferencje ludzi, obojga p\u0142ci, s\u0105 bardziej skomplikowane ni\u017c samc\u00f3w Julodimorpha bakewelli<\/em>, wi\u0119c mimo pewnych statystycznych trend\u00f3w, atrakcyjne dla nich mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cnorodne butelki.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. Anita363, Flickr (CC BY NC 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tegoroczny Ig Nobel z biologii zosta\u0142 przyznany po trzydziestu latach od publikacji nagrodzonych bada\u0144 – to kolejny krok zbli\u017cania si\u0119 tej rozrywkowej nagrody do jej powa\u017cnego odpowiednika. W zesz\u0142ym roku laureatem Nagrody Nobla by\u0142 wszak fizyk uhonorowany wcze\u015bniej w\u0142a\u015bnie jej parodi\u0105. W tym roku za\u015b nagroda z biologii zosta\u0142a przyznane za obserwacje, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 inne […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,43,6],"tags":[648,80],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1026"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1026"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3510,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1026\/revisions\/3510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}