{"id":103,"date":"2007-09-27T12:25:34","date_gmt":"2007-09-27T10:25:34","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=103"},"modified":"2013-02-14T10:50:44","modified_gmt":"2013-02-14T09:50:44","slug":"dokad-jedzie-ten-tramwaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2007\/09\/27\/dokad-jedzie-ten-tramwaj\/","title":{"rendered":"Dok\u0105d jedzie ten tramwaj?"},"content":{"rendered":"<p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"450\" vspace=\"5\" hspace=\"5\" height=\"450\" border=\"0\" alt=\"tramway_450.jpg\" title=\"tramway_450.jpg\" src=\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/tramway_450.jpg\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Dlaczego pewnych pyta\u0144 nie da si\u0119 ugry\u017a\u0107 naukowo?<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>Generalnie m\u00f3wi\u0105c, nauka jest mistrzyni\u0105 racjonalnych odpowiedzi. Je\u015bli racjonalno\u015b\u0107 wyobrazi\u0107 sobie jako ko\u0142o, w kt\u00f3rym im bli\u017cej centrum, tym wi\u0119ksza racjonalno\u015b\u0107, to z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie ona w samym centrum tego pola. Mimo to nie wyczerpuje ona wszystkich kwestii, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 racjonalne. My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 racjonalne pytania, kt\u00f3re s\u0105 nauce zupe\u0142nie obce.<\/p>\n<p>Przyjrzyjmy si\u0119 kwestii celu ewolucji. Czy ewolucja zmierza do jakiego\u015b z g\u00f3ry upatrzonego celu? Pytanie tak postawione jest zupe\u0142nie nienaukowe. Ka\u017cda pr\u00f3ba okre\u015blenia takiego celu ma charakter apriorycznego za\u0142o\u017cenia, pod kt\u00f3re mo\u017cna nast\u0119pnie dopasowywa\u0107 sobie dowolnie fakty. Mo\u017cna wi\u0119c sobie okre\u015bli\u0107, \u017ce celem ewolucji jest powstanie cz\u0142owieka. Ale r\u00f3wnie dobrze celem ewolucji mo\u017ce by\u0107 wyprodukowanie p\u0142ytki metalowej 10 na 10 na 4 z dziurk\u0105 w \u015brodku. Taki pomys\u0142 kiedy\u015b opisa\u0142 jeden z autor\u00f3w z kr\u0119gu fantastyki, niestety nie pami\u0119tam kt\u00f3ry.<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Mo\u017ce wi\u0119c przyjmijmy ostro\u017cniej, \u017ce ewolucja jest jako\u015b ukierunkowana. Na przyk\u0142ad na byty obdarzone coraz wi\u0119ksz\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, a\u017c do samo\u015bwiadomo\u015bci. Takie za\u0142o\u017cenie na pewno podbudowuje ego cz\u0142owieka, bo wynika z niego, \u017ce ewolucja zmierza w jego stron\u0119 i to on obecnie wie\u0144czy jej dzie\u0142o. Tyle tylko, \u017ce zn\u00f3w wcale to nie wynika z teorii ewolucji. W niej dany jest tylko mechanizm &#8211; mutacje, sprz\u0119\u017cenia zwrotne, dob\u00f3r naturalny, prawa statystyki i tak dalej. Nie ma \u017cadnej mowy o ukierunkowaniu, a jedynie o przystosowywaniu si\u0119 organizm\u00f3w do zmiennych warunk\u00f3w \u015brodowiska.<\/p>\n<p>Jest jednak jakie\u015b &#8222;ale&#8221;, kt\u00f3re podtrzyma przynajmniej sam\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 postawienia pytania o ewentualne ukierunkowanie ewolucji. Dlaczego cz\u0142owiek powsta\u0142 teraz a nie miliony lat temu? Czy mo\u017ce inaczej &#8211; dlaczego, o ile nam wiadomo, organizmy o du\u017cym m\u00f3zgu, a co za tym idzie o du\u017cym stopniu rozwoju \u017cycia psychicznego, powsta\u0142y stosunkowo p\u00f3\u017ano w skali czasu ewolucji? Dlaczego poprzedza\u0142y je istoty o mniejszym stopniu rozwoju takiego \u017cycia? Takie refleksje uzasadniaj\u0105 przynajmniej postawienie samego pytania o to, czy ewolucja nie jest jednak jako\u015b ukierunkowana.<\/p>\n<p>Niestety, tych pyta\u0144 naukowo nie ma jak ugry\u017a\u0107. Pytania typu &#8222;dlaczego&#8221; znacznie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od pyta\u0144 typu &#8222;jak&#8221;? W tych drugich chodzi tylko o czysty mechanizm, st\u0105d mo\u017cna je do maksimum oczy\u015bci\u0107 z niepewnych spekulacji. O ile pytania typu &#8222;jak&#8221; s\u0105 zasadniczym przedmiotem nauki, o tyle do poruszania pyta\u0144 typu &#8222;dlaczego&#8221; nauka jest znacznie s\u0142abiej przygotowana i mo\u017ce obj\u0105\u0107 tylko ich niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w pytaniach typu &#8222;dlaczego&#8221; chodzi cz\u0119sto o racje, kt\u00f3re tkwi\u0105 poza rzeczami samymi. Oczywi\u015bcie mo\u017cna odpowiedzie\u0107 na przyk\u0142ad na pytanie: dlaczego Niemcy zaatakowa\u0142y Polsk\u0119 w roku 1939? Ale czy tak samo da si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego jest raczej co\u015b ni\u017c nic? Albo dlaczego mam czyni\u0107 dobro a unika\u0107 z\u0142a?<\/p>\n<p>Je\u017celi za\u015b z pyta\u0144 typu &#8222;dlaczego&#8221; wydoby\u0107 to, co si\u0119 za nimi kryje, czyli zagadnienia egzystencjalne, znajdziemy si\u0119 ca\u0142kowicie poza domen\u0105 rozstrzygni\u0119\u0107 nauki. Czy mimo to odpowiedzi na te pytania s\u0105 racjonalne? My\u015bl\u0119, \u017ce tak, poniewa\u017c mo\u017cna za rozstrzygni\u0119ciami w tych kwestiach argumentowa\u0107 i kontrargumentowa\u0107, czyli bada\u0107 je w spos\u00f3b krytyczny. A taka postawa jest sam\u0105 istot\u0105 racjonalno\u015bci. Odpowiedzi na te pytania zawieraj\u0105 jednak wiele dodatkowych za\u0142o\u017ce\u0144, czy nawet przeczu\u0107. Dlatego znaczna ich cz\u0119\u015b\u0107 nie jest weryfikowalna w ten spos\u00f3b, co kwestie naukowe. \u015awiadczy to w\u0142a\u015bnie o tym, \u017ce s\u0105 one nauce obce. Ale to nie znaczy zaraz, \u017ce nieracjonalne.<\/p>\n<p><strong>Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n<p><em>Fot. <a href=\"http:\/\/www.flickr.com\/photos\/atalaya\/\"><strong>jmerelo<\/strong><\/a>, Flickr (CC BY SA)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dlaczego pewnych pyta\u0144 nie da si\u0119 ugry\u017a\u0107 naukowo? Generalnie m\u00f3wi\u0105c, nauka jest mistrzyni\u0105 racjonalnych odpowiedzi. Je\u015bli racjonalno\u015b\u0107 wyobrazi\u0107 sobie jako ko\u0142o, w kt\u00f3rym im bli\u017cej centrum, tym wi\u0119ksza racjonalno\u015b\u0107, to z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie ona w samym centrum tego pola. Mimo to nie wyczerpuje ona wszystkich kwestii, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 racjonalne. My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 racjonalne pytania, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/103"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=103"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2358,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/103\/revisions\/2358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}