{"id":10305,"date":"2025-11-14T15:58:54","date_gmt":"2025-11-14T14:58:54","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10305"},"modified":"2025-11-14T15:58:54","modified_gmt":"2025-11-14T14:58:54","slug":"lozysko-prezent-od-wirusow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/11\/14\/lozysko-prezent-od-wirusow\/","title":{"rendered":"\u0141o\u017cysko \u2013 prezent od wirus\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
BruceBlaus, \u0141o\u017cysko, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u0141o\u017cysko, wyj\u0105tkowy narz\u0105d tworzony wsp\u00f3lnie przez tkanki matki i p\u0142odu pozwalaj\u0105cy na jego d\u0142ugotrwa\u0142y rozw\u00f3j w macicy, zawdzi\u0119czamy wirusom.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

O wyj\u0105tkowo\u015bci \u0142o\u017cyska mo\u017cna by pisa\u0107 d\u0142ugo. Ten w\u0142a\u015bnie narz\u0105d pozwala ssakom \u0142o\u017cyskowym na d\u0142ugotrwa\u0142y rozw\u00f3j zarodka i nast\u0119pnie p\u0142odu w organizmie matki. Jemu zawdzi\u0119czaj\u0105 one sw\u0105 nazw\u0119 i niew\u0105tpliwy sukces ewolucyjny, by wspomnie\u0107 kilkugramowe ryj\u00f3wki, wielotonowe p\u0142etwale przemierzaj\u0105ce ocean, lataj\u0105ce nietoperze i ludzi kolonizuj\u0105cych kosmos.<\/p>\n\n\n\n

U wi\u0119kszo\u015bci zwierz\u0105t powsta\u0142y z zygoty zarodek rozwija si\u0119 w obr\u0119bie jaja. U nielicznych (mimo \u017ce rozwi\u0105zanie takie wyewoluowa\u0142o w sumie oko\u0142o 250 razy, zw\u0142aszcza u jaszczurek, w\u0119\u017cy i rekin\u00f3w) przybywa dalej w organizmie matki. Od\u017cywianie go i zabezpieczenie przed matczynym uk\u0142adem odporno\u015bciowym eliminuj\u0105cym obce tkanki sprawiaj\u0105 istotne problemy. Obie te funkcje najlepiej spe\u0142nia \u0142o\u017cysko.<\/p>\n\n\n\n

Jajo p\u0142odowe ssaka na pewnym etapie rozwoju tworzy tak zwan\u0105 blastocyst\u0119, z\u0142o\u017con\u0105 z trofoblastu na zewn\u0105trz i w\u0119z\u0142a zarodkowego wewn\u0105trz. Ten ostatni utworzy przysz\u0142y zarodek, a tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 b\u0142on p\u0142odowych: owodni\u0119, omoczni\u0119 i p\u0119cherzyk \u017c\u00f3\u0142tkowy. Zewn\u0119trzna cz\u0119\u015b\u0107 trofoblastu utworzy kosm\u00f3wk\u0119. Jej kom\u00f3rki wpe\u0142zn\u0105 pomi\u0119dzy kom\u00f3rki matki. Por\u00f3wnuje si\u0119 je cz\u0119sto do naciekaj\u0105cych i przerzutuj\u0105cych kom\u00f3rek nowotworowych. G\u0142\u00f3wnie brak nieustannych podzia\u0142\u00f3w kom\u00f3rkowych r\u00f3\u017cni je od zagra\u017caj\u0105cego \u017cyciu nowotworu. Co jednak daje typowym kom\u00f3rkom nab\u0142onkowych, grzecznie siedz\u0105cym na b\u0142onie podstawnej (jak sama nazwa wskazuje) i zlepionych po\u0142\u0105czeniami \u015bcis\u0142ymi (tight junctions<\/em>), tak\u0105 zdolno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c w kom\u00f3rkach \u0142o\u017cyska stwierdzono du\u017c\u0105 aktywno\u015b\u0107 genetycznych element\u00f3w retrowirusowych (retrotranspozon\u00f3w). Co to takiego?<\/p>\n\n\n\n

Wirusy cechuj\u0105 si\u0119 prost\u0105 budow\u0105. Materia\u0142 genetyczny otacza kapsyd zbudowany z nielicznych kodowanych przeze\u0144 bia\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n

Materia\u0142 genetyczny retrowirus\u00f3w to kwas rybonukleinowy (RNA). Koduje on mi\u0119dzy innymi odwrotn\u0105 transkryptaz\u0119, enzym przepisuj\u0105cy RNA wirusa na DNA, kt\u00f3re mo\u017ce zosta\u0107 wbudowane w materia\u0142 genetyczny gospodarza (np. cz\u0142owieka). W ten spos\u00f3b dzia\u0142a cho\u0107by wirus HIV, a istotna cz\u0119\u015b\u0107 lek\u00f3w antyretrowirusowych hamuje w\u0142a\u015bnie odwrotn\u0105 transkryptaz\u0119. Wirus musi te\u017c wcze\u015bniej jako\u015b zainfekowa\u0107 kom\u00f3rk\u0119 gospodarza. U niekt\u00f3rych retrowirus\u00f3w umo\u017cliwia to bia\u0142ko kodowane przez gen envelope<\/em> (ang. koperta).<\/p>\n\n\n\n

Geny pokrewne envelope<\/em> znaleziono w ludzkim DNA. S\u0105 one aktywne w\u0142a\u015bnie w \u0142o\u017cysku. Wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie one umo\u017cliwiaj\u0105 mi\u0119dzy innymi przej\u015bcie kom\u00f3rek nab\u0142onkowych w mezenchymatyczne, w\u015blizguj\u0105ce si\u0119 pomi\u0119dzy tkanki matki. Geny te pochodz\u0105 prawdopodobnie od dawnych wirus\u00f3w, kt\u00f3re przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w skacz\u0105ce po DNA retrotranspozony i na dobre zadomowi\u0142y w ludzkim genomie. Inn\u0105 korzy\u015bci\u0105 z ich obecno\u015bci mog\u0142o by\u0107 zahamowanie uk\u0142adu odporno\u015bciowego matki pozwalaj\u0105ce na dalszy rozw\u00f3j p\u0142odu (to tak\u017ce na pewno potrafi\u0105 retrowirusy).<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze takie zdarzenie umo\u017cliwi\u0142o pojawienie si\u0119 ssak\u00f3w wy\u017cszych (dzisiaj reprezentowanych przez torbacze i \u0142o\u017cyskowce) jakie\u015b 166 milion\u00f3w lat temu. Nast\u0119pne 148 milion\u00f3w lat temu doprowadzi\u0142o do wyodr\u0119bnienia si\u0119 \u0142o\u017cyskowc\u00f3w. Kolejne spowodowa\u0142y rozw\u00f3j wielu r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w \u0142o\u017cysk w r\u00f3\u017cnych grupach ssak\u00f3w \u0142o\u017cyskowych. Tylko u naczelnych wyst\u0119puje kilka r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w kluczowego bia\u0142ka syncytyny.<\/p>\n\n\n\n

Transpozonom (ju\u017c nie wirusom) umo\u017cliwi\u0142o to przechodzenie z matki na p\u0142\u00f3d i powielenie w kolejnym pokoleniu. Ewidentny zysk gospodarza z lepszej ochrony i od\u017cywienia zarodka umo\u017cliwi\u0142 im unikni\u0119cie selekcji naturalnej usuwaj\u0105cej niekorzystne insercje z puli genowej.<\/p>\n\n\n\n

Odkrycia te zmieniaj\u0105 nasze postrzeganie retrowirus\u00f3w, kojarz\u0105cych si\u0119 wcze\u015bniej g\u0142\u00f3wnie z AIDS i wszystkim, co najgorsze. Wydaje si\u0119, \u017ce to dzi\u0119ki nim mog\u0142y powsta\u0107 \u0142o\u017cyskowce, a d\u0142ugi rozw\u00f3j wewn\u0105trzmaciczny umo\u017cliwi\u0142 w ko\u0144cu tak\u017ce powstanie szczeg\u00f3lnie rozwini\u0119tego m\u00f3zgu cz\u0142owieka. To dzi\u0119ki retrowirusom istniejemy.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tekst dedykuj\u0119<\/strong> mojej znajomej J., dzi\u0119ki kt\u00f3rej wpad\u0142em na ten pomys\u0142, z podzi\u0119kowaniem, gratulacjami szcz\u0119\u015bliwego rozwi\u0105zania ci\u0105\u017cy i \u017cyczeniami wiele rado\u015bci z przekazania swych warto\u015bciowych gen\u00f3w nast\u0119pnemu pokoleniu.<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Shapiro JA: Teoria ewolucji z perspektywy XXI wieku. Wersja rozszerzona, Warszawa 2022 \/ 2025<\/li>\n\n\n\n
  • Bohannon C: Ewa. Ewolucja jest kobiet\u0105. Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023 \/ 2025<\/li>\n\n\n\n
  • Haig, D: Retroviruses and the placenta. Current Biology 2012; 22(15), R609-R613.<\/li>\n\n\n\n
  • Imakawa, K., Kusama, K., Kaneko-Ishino, T., Nakagawa, S., Kitao, K., & Miyazawa, T. Endogenous retroviruses and placental evolution, development, and diversity. Cells. 2022; 11 (15): 2458.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u0141o\u017cysko, wyj\u0105tkowy narz\u0105d tworzony wsp\u00f3lnie przez tkanki matki i p\u0142odu pozwalaj\u0105cy na jego d\u0142ugotrwa\u0142y rozw\u00f3j w macicy, zawdzi\u0119czamy wirusom.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10309,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,2,196,204],"tags":[767,275,238,1272,38,735,178],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10305"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10305"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10312,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10305\/revisions\/10312"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}