{"id":1031,"date":"2011-11-04T09:40:15","date_gmt":"2011-11-04T07:40:15","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1031"},"modified":"2013-02-11T18:05:02","modified_gmt":"2013-02-11T17:05:02","slug":"zamieszanie-w-etyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/11\/04\/zamieszanie-w-etyce\/","title":{"rendered":"Zamieszanie w etyce"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/etyka.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-1033\" title=\"etyka\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/etyka.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"620\" srcset=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/etyka.jpg 500w, \/naukowy\/wp-content\/uploads\/2011\/11\/etyka-241x300.jpg 241w\" sizes=\"(max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Problemy w etyce s\u0105 szczeg\u00f3lnie pogmatwane, poniewa\u017c u podstaw tej dziedziny le\u017cy splot kilku problem\u00f3w. Zaznacz\u0119 tylko, \u017ce przez etyk\u0119 rozumiem tutaj, wst\u0119pnie i og\u00f3lnie, dziedzin\u0119 filozofii, kt\u00f3rej przedmiotem jest pr\u00f3ba odpowiedzi na proste pytanie: jak \u017cy\u0107? Innymi s\u0142owy, zajmuje si\u0119 ona zagadnieniami typu: co nale\u017cy czyni\u0107, jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107. Ale definicjami nie b\u0119d\u0119 si\u0119 tutaj zajmowa\u0142.<\/p>\n<p><!--more--><br \/>\nPierwsze zagadnienie mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako otwarcie na przysz\u0142o\u015b\u0107. Odpowiadaj\u0105c na pytanie, co nale\u017cy czyni\u0107, wskazuje si\u0119 na og\u00f3\u0142 na co\u015b, co dopiero ma nast\u0105pi\u0107. Kiedy osoba prze\u017cywa jaki\u015b dylemat moralny i zastanawia si\u0119, co zrobi\u0107, to projektuje dopiero swoje post\u0119powanie. Przewiduje, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107. Ale, jak ka\u017cda prognoza, mo\u017ce by\u0107 zawodna, poniewa\u017c nie spos\u00f3b wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 wszystkie czynniki. Dopiero z perspektywy tego, co si\u0119 sta\u0142o, \u0142atwiej jest oceni\u0107, czy post\u0105pi\u0142o si\u0119 s\u0142usznie czy te\u017c nie.<\/p>\n<p>\u0141\u0105czy si\u0119 to z drug\u0105 kwesti\u0105, kt\u00f3ra przyci\u0105gn\u0119\u0142a mnie do etyki. Chodzi o dualizm bytu i warto\u015bci. Z tego jak jest, nie spos\u00f3b wywnioskowa\u0107, jak by\u0107 powinno. Innymi s\u0142owy, nie spos\u00f3b uzasadnia\u0107 regu\u0142 post\u0119powania, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do r\u00f3\u017cnego rodzaju s\u0105d\u00f3w opisowych. Brakuje tutaj zwi\u0105zku logicznego, co ods\u0142onili ju\u017c D. Hume oraz I. Kant. Dualizm ten nazywany jest te\u017c dualizmem faktu i powinno\u015bci.<\/p>\n<p>Trzecim czynnikiem powoduj\u0105cym niema\u0142e zamieszanie w etyce, jest nieustanny konflikt warto\u015bci. Nie jest tak, \u017ce warto\u015bci tworz\u0105 sp\u00f3jn\u0105 i jednorodn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, na dodatek u\u0142o\u017con\u0105 hierarchicznie, w taki spos\u00f3b, \u017ce w ka\u017cdej sytuacji \u0142atwo wskaza\u0107, kt\u00f3ra warto\u015b\u0107 ma pierwsze\u0144stwo. Ten prosty obraz nie pokrywa si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Raczej jest tak, \u017ce w ka\u017cdej konkretnej sytuacji ludzie mog\u0105 post\u0119powa\u0107, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do r\u00f3\u017cnych warto\u015bci. Z tego te\u017c powodu przynajmniej niekt\u00f3re problemy etyczne nie maj\u0105 jednego, ostatecznego rozwi\u0105zania. Daj\u0105c pierwsze\u0144stwo jednym warto\u015bciom, a pomijaj\u0105c inne, w przypadku tego samego problemu ludzie opowiadaj\u0105 si\u0119 na rzecz r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n<p>Po czwarte, dualizm bytu i warto\u015bci, faktu i powinno\u015bci, ujawnia, \u017ce dost\u0119p do \u015bwiata warto\u015bci jest niejasny. Aksjologia zmaga si\u0119 od swych pocz\u0105tk\u00f3w z problemem, jak istniej\u0105 warto\u015bci i w jaki spos\u00f3b do nich dotrze\u0107. Czy s\u0105 one tylko ludzkim wymys\u0142em, konstrukcj\u0105 psychologiczn\u0105 lub kulturow\u0105, czy te\u017c istniej\u0105 obiektywnie i niezale\u017cnie od cz\u0142owieka, kt\u00f3ry mo\u017ce je tylko odkrywa\u0107. Jak si\u0119 objawiaj\u0105 warto\u015bci, jaki mamy do nich dost\u0119p?<\/p>\n<p>By dodatkowo jeszcze pogmatwa\u0107 ten obraz, trzeba do tego wszystkiego doda\u0107 samego cz\u0142owieka: jego potrzeby, uwarunkowania, sk\u0142onno\u015bci, emocje oraz ca\u0142\u0105 mas\u0119 innych z nim zwi\u0105zanych czynnik\u00f3w, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b tutaj wymieni\u0107.<br \/>\nSplot tych pi\u0119ciu czynnik\u00f3w (by\u0107 mo\u017ce jest ich wi\u0119cej) gmatwa problemy etyczne. Jednak ma on te\u017c i swoj\u0105 dobr\u0105 stron\u0119. Dzi\u0119ki temu \u0142atwo si\u0119 o nich dyskutuje, a w szczeg\u00f3lno\u015bci \u0142atwo by\u0107 ekspertem w przypadku problem\u00f3w etycznych. W ko\u0144cu nie ma takiej tezy, kt\u00f3rej nie da si\u0119 uzasadni\u0107, co w przypadku etyki jest \u0142atwo widoczne. By\u0107 mo\u017ce jest w tym te\u017c jakie\u015b echo egalitaryzmu demokratycznego ? w ko\u0144cu ka\u017cdy z nas, przynajmniej na w\u0142asny u\u017cytek, jest ekspertem od tych spraw. Sam dla siebie.<\/p>\n<p><strong>Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n<p><em>Fot. Flickr, <span id=\"yui_3_4_0_3_1320410161261_1112\"><a href=\"http:\/\/www.flickr.com\/photos\/red_devil\/\">SeenyaRita<\/a> (CC BY NC 2.0)<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Problemy w etyce s\u0105 szczeg\u00f3lnie pogmatwane, poniewa\u017c u podstaw tej dziedziny le\u017cy splot kilku problem\u00f3w. Zaznacz\u0119 tylko, \u017ce przez etyk\u0119 rozumiem tutaj, wst\u0119pnie i og\u00f3lnie, dziedzin\u0119 filozofii, kt\u00f3rej przedmiotem jest pr\u00f3ba odpowiedzi na proste pytanie: jak \u017cy\u0107? Innymi s\u0142owy, zajmuje si\u0119 ona zagadnieniami typu: co nale\u017cy czyni\u0107, jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107. Ale definicjami nie b\u0119d\u0119 si\u0119 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,43,6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1031"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1031"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2111,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1031\/revisions\/2111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}