{"id":10349,"date":"2025-12-31T07:45:21","date_gmt":"2025-12-31T06:45:21","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10349"},"modified":"2025-12-31T07:45:21","modified_gmt":"2025-12-31T06:45:21","slug":"bog-sie-rodzi-czesc-2-babilonia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/12\/31\/bog-sie-rodzi-czesc-2-babilonia\/","title":{"rendered":"B\u00f3g si\u0119 rodzi. Cz\u0119\u015b\u0107 2. Babilonia"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
\u015awi\u0105tynia Jerozolimska, tzw. \u015awi\u0105tynia Salomona, zniszczona przez Imperium Neobabilo\u0144skie w 587 p.n.e. W \u015brodku budynku znajdowa\u0142o si\u0119 \u015awi\u0119te \u015awi\u0119tych, gdzie fizycznie mieszka\u0107 mia\u0142 sam B\u00f3g. Za Wikimedia Commons<\/a>, w domenie publicznej<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nar\u00f3d \u017cydowski by\u0142 przez tysi\u0105clecia ofiar\u0105 rozmaitych prze\u015bladowa\u0144 i przetrwa\u0142. Jako pow\u00f3d przywo\u0142uje si\u0119, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d przedstawicieli tego\u017c narodu, wiar\u0119 w Jedynego Boga. Sk\u0105d si\u0119 ona wzi\u0119\u0142a?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Poprzedni tekst opisywa\u0142 henoteistyczn\u0105 wiar\u0119 Izraelit\u00f3w w Palestynie przed niewol\u0105 babilo\u0144sk\u0105. W 587 p.n.e. \u015bwi\u0105tyni\u0119 Salomona zr\u00f3wnano z ziemi\u0105, a judejskie elity od 597 do 582 p.n.e. przesiedlano do Babilonii. I tam, zn\u00f3w cytuj\u0105c wyk\u0142ad profesora Niesio\u0142owskiego-Spano, sta\u0142o si\u0119 co\u015b niebywa\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n

A w ka\u017cdym razie innego ni\u017c zwykle. Podobny los spotyka\u0142 setki wch\u0142anianych przez mocarstwo mniejszych b\u0105d\u017a wi\u0119kszych grup, po kt\u00f3rych nic nie zosta\u0142o. Taki los spotka\u0142 potomk\u00f3w Kr\u00f3lestwa Izraela, tzw. Kr\u00f3lestwa P\u00f3\u0142nocnego, wch\u0142oni\u0119tego wcze\u015bniej przez Asyri\u0119. Do dzi\u015b m\u00f3wi si\u0119 o Dziesi\u0119ciu Zaginionych Plemionach Izraela. Lokowano ich w zasadzie wsz\u0119dzie \u0142\u0105cznie z Ameryk\u0105, ale prawdopodobnie roztopili si\u0119 w znacznie wi\u0119kszym spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

Wyobra\u017amy sobie nast\u0119puj\u0105c\u0105 sytuacj\u0119. Mieszkamy w Wadowicach pod Krakowem albo mo\u017ce w Zgierzu pod \u0141odzi\u0105. Trzy razy w roku je\u017adzimy do Krakowa czy \u0141odzi, naszej stolicy, najwi\u0119kszego miasta, jakie \u017ce\u015bmy w \u017cyciu widzieli. Podziwiamy Zamek Kr\u00f3lewski i Planty b\u0105d\u017a Piotrkowsk\u0105 i wie\u017cowce.<\/p>\n\n\n\n

Przyje\u017cd\u017caj\u0105 naje\u017ad\u017acy, zr\u00f3wnuj\u0105 pa\u0142ac i star\u00f3wk\u0119 czy te\u017c \u0142\u00f3dzkie centrum z ziemi\u0105 i zabieraj\u0105 nas do Nowego Jorku. Spogl\u0105damy na Statu\u0119 Wolno\u015bci, Central Park i drapacze chmur. Czym\u017ce wydaj\u0105 nam si\u0119 wtedy Planty i kilka biurowc\u00f3w na krzy\u017c?<\/p>\n\n\n\n

Sama brama wjazdowa do Babilonu, po\u015bwi\u0119cona bogini mi\u0142o\u015bci Isztar, odpowiedniczce sumeryjskiej Inany, by\u0142a wi\u0119ksza od jerozolimskich \u015bwi\u0105tyni i pa\u0142acu razem wzi\u0119tych. Jeszcze-nie-\u017bydzi trafili do \u00f3wczesnej stolicy i najwi\u0119kszego miasta \u015bwiata, trwaj\u0105cej od ponad dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat kultury Mezopotamii z rozwini\u0119t\u0105 nie tylko architektur\u0105 (zikkuraty!), ale te\u017c astronomi\u0105, matematyk\u0105, medycyn\u0105. I politeistycznym kultem panteonu z Mardukiem na czele.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Brama Isztar, Muzeum w Pergamonie. Za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W tamtych czasach uwa\u017cano, \u017ce wojuj\u0105cym ludom odpowiadaj\u0105 wojny mi\u0119dzy opiekuj\u0105cymi si\u0119 nimi bogami. Zwyci\u0119stwo jednego ludu oznacza\u0142o, \u017ce jego b\u00f3g \/ bogowie pokonali b\u00f3stwa przegranych, kt\u00f3re odchodzi\u0142y w zapomnienie jako niezdolne do obrony swych wyznawc\u00f3w. Jahwe tak\u017ce mia\u0142 zapewni\u0107 Judejczykom wieczny dobrobyt, a sko\u0144czy\u0142o si\u0119 zupe\u0142nie inaczej. Najwyra\u017aniej byli w b\u0142\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie tylko, na czym ten b\u0142\u0105d polega\u0142. W \u015brodowisku skupionym wok\u00f3\u0142 proroka Ezechiela, by\u0107 mo\u017ce by\u0142ego kap\u0142ana nieistniej\u0105cej ju\u017c \u015bwi\u0105tyni, pojawi\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie nowa my\u015bl, interpretacja, jakiej wcze\u015bniej nie by\u0142o. Na staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie uwa\u017cano, \u017ce \u015bwi\u0105tynia to rzeczywisty to dom b\u00f3stwa, fizycznie zamieszkuj\u0105cego najwy\u017csz\u0105 b\u0105d\u017a najbardziej niedost\u0119pn\u0105 komnat\u0119 (tzw. \u015bwi\u0119te \u015bwi\u0119tych).<\/p>\n\n\n\n

Jednak w przeciwie\u0144stwie do b\u00f3stw o\u015bciennych lud\u00f3w Jahwe w \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej nie mia\u0142 pos\u0105gu. Pro\u015bci ludzie czynili mu wyobra\u017cenia (do naszych czas\u00f3w przetrwa\u0142y pewne pos\u0105\u017cki), a nawet przydawali mu \u017con\u0119 Aszer\u0119. Wykszta\u0142cone elity pami\u0119ta\u0142y jednak stare opowie\u015bci z czas\u00f3w mitycznego pobytu na pustyni. Zabrania\u0142y one czynienia jakichkolwiek wyobra\u017ce\u0144 Jahwe, niematerialnym bogu prowadz\u0105cym sw\u00f3j lud pod postaci\u0105 ob\u0142oku i ka\u017c\u0105cym go za przewinienia i nieodpowiedni kult.<\/p>\n\n\n\n

\u015arodowiska te ca\u0142kowicie przeformu\u0142owa\u0142y wiar\u0119. Tak, mylili\u015bmy si\u0119, ale i mylimy si\u0119 nadal. Jahwe nie zosta\u0142 pokonany przez Babilon i jego drobnych, \u015bmiesznych bo\u017ck\u00f3w (Marduk ledwo zwyci\u0119\u017caj\u0105cy morskiego smoka<\/a>? Enlil nie radz\u0105cy sobie z ptakiem domowym?<\/a>). Nie mo\u017cna pokona\u0107 stw\u00f3rcy i pana \u015bwiata. Napa\u015b\u0107 Babilonu by\u0142a zaplanowan\u0105 przez Jahwe kar\u0105 za przewiny i odst\u0119pstwa jego wyznawc\u00f3w. Gdyby chcia\u0142, Jahwe zmi\u00f3t\u0142 by ca\u0142y Babilon i jego \u015bmieszny, nieistniej\u0105cy w rzeczywisto\u015bci panteon.<\/p>\n\n\n\n

Judejczycy ju\u017c nie tylko siedzieli i p\u0142akali, kiedy\u015bmy wspominali Syjon. Zacz\u0119to ratowa\u0107 gin\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bnie kultur\u0119, spisywa\u0107 sprzeczne ze sob\u0105 tradycje, tworzy\u0107 ksi\u0119gi, kt\u00f3re przetrwaj\u0105 tysi\u0105clecia. Na pocz\u0105tku umieszczono konkurencyjny wobec babilo\u0144skiego eposu Enuma Elisz opis stworzenia \u015bwiata przez wszechmocnego Boga, z kt\u00f3rym nie ma komu walczy\u0107. Nieco dalej znalaz\u0142 si\u0119 teologiczny opis zikkuratu Etemenanki, znanego po tysi\u0105cleciach prawie wy\u0142\u0105cznie po biblijn\u0105 nazw\u0105 wie\u017cy Babel. Religia \u015bwi\u0105tyni sta\u0142a si\u0119 religi\u0105 Ksi\u0119gi<\/a>. Jako znak wyznawc\u00f3w Jahwe, kt\u00f3rego samo imi\u0119 oznacza istnienie (\u201cJestem\u201d), ju\u017c nie boga, ale Boga, zacz\u0119to stosowa\u0107 obrzezanie. Nieznany w Babilonii, a powszechny w Palestynie zabieg higieniczny sta\u0142 si\u0119 znakiem przynale\u017cno\u015bci do narodu.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne mocarstwa pojawia\u0142y si\u0119 i znika\u0142y. Jedno z nich<\/a> pozwoli\u0142o \u017bydom wr\u00f3ci\u0107 na swe historyczne ziemie, kolejne przynios\u0142o greck\u0105 filozofi\u0119. Nowe poj\u0119cia wzbogaci\u0142y teologi\u0119, a Jedyny B\u00f3g naby\u0142 cech absolutu.<\/p>\n\n\n\n

Ta rewolucyjna idea przetrwa\u0142a i pozwoli\u0142a przetrwa\u0107 wyznaj\u0105cemu j\u0105 narodowi przechodz\u0105cemu przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego istnienia z jednej do drugiej niewoli. Wyp\u0105czkowa\u0142y z niej te\u017c kolejne, daj\u0105c pocz\u0105tek chrze\u015bcija\u0144stwu i islamowi. Idee (Harari powiedzia\u0142by byty intersubiektywne) nie tylko istniej\u0105, ale wp\u0142ywaj\u0105 na nasze \u017cycie i potrafi\u0105 mie\u0107 wielk\u0105 moc. Tak\u017ce wygra\u0107 wojn\u0119. A niekiedy podbi\u0107 \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 587 p.n.e. \u015bwi\u0105tyni\u0119 Salomona zr\u00f3wnano z ziemi\u0105, a judejskie elity od 597 do 582 p.n.e. przesiedlano do Babilonii. Tam sta\u0142o si\u0119 co\u015b niebywa\u0142ego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10362,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,1,53],"tags":[250,1026,859,1296,1295],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10349"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10349"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10364,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10349\/revisions\/10364"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}