{"id":10456,"date":"2026-03-08T13:51:13","date_gmt":"2026-03-08T12:51:13","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10456"},"modified":"2026-03-08T15:06:36","modified_gmt":"2026-03-08T14:06:36","slug":"dzieci-z-dala-od-latarni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/03\/08\/dzieci-z-dala-od-latarni\/","title":{"rendered":"Dzieci z dala od latarni"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/a>
US Department of Defense, w domenie publicznej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Stary dowcip opowiada o m\u0119\u017cczy\u017anie pochylaj\u0105cym si\u0119 pod latarni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

– Czego pan szuka? – Pyta przechodzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

– Mojego portfela. – Pada odpowied\u017a. Przechodzie\u0144 stara si\u0119 mu pom\u00f3c, schyla si\u0119, ale portfela nie wida\u0107.<\/p>\n\n\n\n

– A na pewno tu pan zgubi\u0142? – Pyta.<\/p>\n\n\n\n

– Nie, po drugiej stronie ulicy.<\/p>\n\n\n\n

– To dlaczego pan szuka tutaj?<\/p>\n\n\n\n

– Bo tu jest ja\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n

Absurd? Tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da wdra\u017cany w zachodnim \u015bwiecie z krajami angloj\u0119zycznymi na czele model ochrony dzieci. A przynajmniej tak wynika z ksi\u0105\u017cki ameryka\u0144skiego psychologa Jonathana Haidta \u201cNiespokojne pokolenie. Jak wielkie przeprogramowanie dzieci\u0144stwa wywo\u0142a\u0142o epidemi\u0119 chor\u00f3b psychicznych\u201d. (Gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci u\u017cyty w tytule zwrot jest niepoprawny, w ksi\u0105\u017cce nie chodzi o prawie niespotykane w populacji rozwojowej choroby, ale o zaburzenia psychiczne). <\/p>\n\n\n\n

Ameryka\u0144ski psycholog spo\u0142eczny, znany z kontrowersyjnych bada\u0144 nad ludzk\u0105 moralno\u015bci\u0105<\/a>, wywodzi w niej drastyczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego m\u0142odzie\u017cy<\/a> z kontrastu pomi\u0119dzy dwoma sprzecznymi tendencjami w wychowywaniu dzieci w krajach anglosaskich, ale te\u017c i w ca\u0142ej kulturze Zachodu: przesadn\u0105 trosk\u0105 w \u015bwiecie realnym i ca\u0142kowit\u0105 swobod\u0105 w \u015bwiecie wirtualnym.<\/p>\n\n\n\n

Badacz opisuje absurdalne wr\u0119cz ograniczanie wolno\u015bci m\u0142odego pokolenia w realnym \u015bwiecie: odwo\u017cenie, podwo\u017cenie do szko\u0142y i ze szko\u0142y, mas\u0119 kontrolowanych przez doros\u0142ych zaj\u0119\u0107 pozalekcyjnych, place zabaw z zakazem zabawy bez nadzoru doros\u0142ego… Wskazuje na podawany przez doros\u0142ych Amerykan\u00f3w wiek, w kt\u00f3rym dziecko mo\u017ce samemu bawi\u0107 si\u0119 w ogr\u00f3dku przed domem, gdy rodzic jest w \u015brodku, zosta\u0107 samemu w domu przez kr\u00f3tki czas i bez nadzoru rodzic\u00f3w i\u015b\u0107 do parku: odpowiednio 10, 12 i 14 lat. Podaje przyk\u0142ady rodzic\u00f3w z jednej strony jad\u0105cych na wszelki wypadek za autokarem wioz\u0105cym szkoln\u0105 wycieczk\u0119, z drugiej skazanych przez s\u0105d za kr\u00f3tkotrwa\u0142e pozostawienie bez opieki dziecka w wieku 9 lat z powodu konieczno\u015bci udania si\u0119 do pracy. <\/p>\n\n\n\n

Skutki autor obserwuje tak\u017ce w\u015br\u00f3d w\u0142asnych student\u00f3w, nieustannie reaguj\u0105cych l\u0119kiem na uczelni, boj\u0105cych si\u0119 nawi\u0105zywa\u0107 relacje spo\u0142eczne i notorycznie narzekaj\u0105cych, \u017ce przerabiany na zaj\u0119ciach materia\u0142 wywo\u0142uje u nich negatywne emocje, z kt\u00f3rymi nie potrafi\u0105 sobie poradzi\u0107. <\/p>\n\n\n\n

Haidt z rozrzewnieniem wspomina natomiast stare czasy, kiedy dzieci bawi\u0142y si\u0119 razem na dworze, same rozwi\u0105zywa\u0142y swe problemy, a do domu wraca\u0142y nieraz z niegro\u017anymi siniakami. Dzisiaj by\u0142oby to w wi\u0119kszo\u015bci znanych mu \u015brodowisk nie do pomy\u015blenia: dzieci i m\u0142odzie\u017cy pilnuje si\u0119 wsz\u0119dzie, pocz\u0105wszy od przekroczenia progu domu. Wsz\u0119dzie poza w\u0142asn\u0105 sypialni\u0105. <\/p>\n\n\n\n

C\u00f3\u017c mo\u017ce grozi\u0107 dziecku w jego w\u0142asnym pokoju? W zasadzie nic… Chyba \u017ce… \u017be dziecko mia\u0142oby jakim\u015b cudem nieograniczony dost\u0119p do ca\u0142ego \u015bwiata z wszystkimi jego zagro\u017ceniami, nie wychodz\u0105c z \u0142\u00f3\u017cka… Tak, tak w\u0142a\u015bnie dzia\u0142a Internet. <\/p>\n\n\n\n

Ile os\u00f3b dziecko spotka w drodze do po\u0142o\u017conej kilka przecznic dalej szko\u0142y? Z iloma porozmawia? A z iloma ma kontakt na Facebooku, ile widzi jego zdj\u0119cia na Snapchacie i Instagramie, ile komentuje na TikToku, odpowiada na Discordzie, ile… ? <\/p>\n\n\n\n

Trudno nie zauwa\u017cy\u0107 przesady w utyskiwaniu autora na nadmierne bezpiecze\u0144stwo (tak, profesorze Haidt, zabawa musi zawiera\u0107 pewien element nowo\u015bci i ryzyka, ale ja akurat redukcj\u0119 liczby uraz\u00f3w dzieci warto\u015bciuj\u0119 pozytywnie), chocia\u017c po wys\u0142uchaniu dziesi\u0119ciu opowie\u015bci streszczanych popularnym memem \u201cby\u0142o nas jedenastu, mieszkali\u015bmy w jeziorze\u201d mi\u0142\u0105 odmian\u0105 jest kto\u015b wspominaj\u0105cy dobrze dawne czasy.  Niemniej jeszcze trudniej nie zgodzi\u0107 si\u0119 z drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 rozumowania Haidta \u2013 o zagro\u017ceniach p\u0142yn\u0105cych z sieci. <\/p>\n\n\n\n

Czy zastanawiali\u015bcie si\u0119 Pa\u0144stwo, czy Wasze dzieci mia\u0142y w Internecie kontakt z przemoc\u0105, pornografi\u0105, rasizmem? Nie ma si\u0119 co zastanawia\u0107: je\u015bli nie \u017cyj\u0105 w pustelni, na pewno mia\u0142y. Czy spotka\u0142y si\u0119 z brainrotami, patostreamami, hatem? Tak, spotka\u0142y si\u0119. Na telefonach w\u0142asnych b\u0105d\u017a (super, \u017ce ustawili\u015bcie im zabezpieczenia) swych koleg\u00f3w (kt\u00f3rych rodzice \u017cadnych blokad nie ustawili). Przecie\u017c graj\u0105 tylko w Robloxa? Roblox to nie gra, tylko platforma do tworzenia gier, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane pod wzgl\u0119dem wymaga\u0144 wiekowych.<\/p>\n\n\n\n

Haidt opisuje m.in. histori\u0119 nastolatki, u kt\u00f3rej w wyniku u\u017cywania Internetu rozwin\u0119\u0142y si\u0119 istotne problemy psychiczne. Gdzie by\u0142a wtedy matka? \u2013 Zastanawia si\u0119 dziewczyna. \u2013 W kuchni, czuwaj\u0105c, by przygotowany przez ni\u0105 dla c\u00f3rki posi\u0142ek zawiera\u0142 odpowiedni\u0105 liczb\u0119 warzyw.<\/p>\n\n\n\n

Z ksi\u0105\u017cki wynika, \u017ce rzeczywi\u015bcie staramy si\u0119 zapewni\u0107 dzieciom bezpiecze\u0144stwo pod latarni\u0105. W starym, dobrze nam znanym \u015bwiecie realnego \u017cycia, w kt\u00f3rym rzeczywi\u015bcie potrafimy zapewni\u0107 im bezpiecze\u0144stwo. Tylko \u017ce dzieci tam nie ma. Dzieci i m\u0142odzie\u017c wypisuj\u0105 si\u0119 z tego \u015bwiata, poch\u0142oni\u0119te wirtualn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 Internetu i medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych. To tam czyha na nie wi\u0119kszo\u015b\u0107 zagro\u017ce\u0144. To tam zaznaj\u0105 przemocy psychicznej i seksualnej. Tam czatuj\u0105 naci\u0105gacze i pedofile. Tam drobny b\u0142\u0105d czy niewinny \u017cart skutkuje wy\u015bmianiem przez dziesi\u0105tki (a niekiedy setki, tysi\u0105ce) os\u00f3b. Tam \u017cycie polega na ci\u0105g\u0142ej ocenie, por\u00f3wnywaniu si\u0119 z innymi, niedo\u015bcig\u0142ej gonitwie o popularno\u015b\u0107 wyra\u017can\u0105 liczb\u0105 laik\u00f3w, share\u00f3w, followers\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Czy rozumiecie Pa\u0144stwo te s\u0142owa? Dzi\u015b musi zna\u0107 je ka\u017cdy rodzic, nauczyciel, opiekun… (W przypadku brainrot\u00f3w i patostream\u00f3w doradzam nie przesadzi\u0107 z kszta\u0142ceniem w\u0142asnym). Inaczej w dalszym ci\u0105gu b\u0119dziemy udawa\u0107, \u017ce dbamy o bezpiecze\u0144stwo dzieci. \u015awiat debatuje o ograniczeniu medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych i rozs\u0105dne rozwi\u0105zania wymagaj\u0105 wiedzy. Inaczej dalej b\u0119dziemy zapewnia\u0107 bezpiecze\u0144stwo pod latarni\u0105, podczas gdy dzieci b\u0142\u0105dz\u0105 w ciemno\u015bci<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

P.S.<\/p>\n\n\n\n

Osoby zainteresowane tematyk\u0105 m\u00f3zgu i zdrowia psychicznego informuj\u0119, \u017ce w tym tygodniu w \u0141odzi odb\u0119dzie si\u0119 \u015awiatowy Tydzie\u0144 M\u00f3zgu (wst\u0119p bezp\u0142atny).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wywodzi drastyczne pogorszenie stanu zdrowia psychicznego m\u0142odzie\u017cy z kontrastu pomi\u0119dzy dwoma sprzecznymi tendencjami w wychowywaniu dzieci w kulturze Zachodu: przesadn\u0105 trosk\u0105 w \u015bwiecie realnym i ca\u0142kowit\u0105 swobod\u0105 w wirtualnym.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10465,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,52,196,68,28,204],"tags":[410,732,545,246,1317],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10456"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10456"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10456\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10468,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10456\/revisions\/10468"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10465"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10456"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10456"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10456"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}