{"id":10477,"date":"2026-03-27T15:58:23","date_gmt":"2026-03-27T14:58:23","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10477"},"modified":"2026-03-27T15:58:23","modified_gmt":"2026-03-27T14:58:23","slug":"aborcja-wywolana-samcem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/03\/27\/aborcja-wywolana-samcem\/","title":{"rendered":"Aborcja wywo\u0142ana samcem"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
D\u017celada brunatna \u017cyje w zhierarchizowanych stadach, w kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych p\u0142odzi dominuj\u0105cy samiec. Za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Utrata prenatalna za po\u015brednictwem samca \u2013 tak okre\u015bla si\u0119 efekt Bruce. W\u0142a\u015bciwie chodzi o przerwanie ci\u0105\u017cy samicy wobec obecno\u015bci obcego samca.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Ewolucja przez dob\u00f3r naturalny oznacza przetrwanie najlepiej dostosowanych. Dostosowanie (fitness) to z kolei zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cycia i reprodukcji. Utrwalaj\u0105 si\u0119 te cechy organizm\u00f3w, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 prze\u017cyciu najwi\u0119kszej liczby ich potomstwa. W tym kontek\u015bcie dziwi\u0107 mo\u017ce przystosowanie polegaj\u0105ce na pozbyciu si\u0119 przez samic\u0119 ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

Tak zwany efekt Bruce opisany zosta\u0142 w 1959 przez Hild\u0119 M. Bruce. Uczona bada\u0142a mysie ci\u0105\u017ce. Zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce ci\u0119\u017carna samica umieszczona w klatce z nieznanym sobie samcem ko\u0144czy ci\u0105\u017c\u0119 \u2013 tzn. dochodzi do poronienia.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne badania wykaza\u0142y, \u017ce dzieje si\u0119 tak tylko w pierwszej po\u0142owie trwaj\u0105cej nieca\u0142e trzy tygodnie ci\u0105\u017cy myszy. Co wi\u0119cej, do inicjacji poronienia nie potrzeba obecno\u015bci ca\u0142ego samca we w\u0142asnej osobie, wystarczy tylko jego mocz. Koniecznie musi to by\u0107 samiec inny ni\u017c ten, z kt\u00f3rym wcze\u015bniej wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0142a matka. W razie umieszczenia jej w jednej klatce ponownie z by\u0142ym partnerem nic si\u0119 nie dzieje, ci\u0105\u017ca trwa dalej. Ci\u0105\u017cy nie przerywa te\u017c kontakt z m\u0142odym samcem, a najcz\u0119\u015bciej te\u017c z wykastrowanym.<\/p>\n\n\n\n

Podobne zjawisko zaobserwowali tak\u017ce hodowcy koni. Okazuje si\u0119, \u017ce klacz po stosunku z rozp\u0142odowym ogierem z innego stada usilnie d\u0105\u017cy to wsp\u00f3\u0142\u017cycia z samcem z w\u0142asnej grupy. W razie braku takiej mo\u017cliwo\u015bci r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto dochodzi do poronienia. Po co samicy wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0107 powt\u00f3rnie, skoro mo\u017ce ju\u017c by\u0107 w ci\u0105\u017cy?<\/p>\n\n\n\n

Kolejny przyk\u0142ad to d\u017celada brunatna, ma\u0142pa z rodziny koczkodanowatych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych w danym stadzie p\u0142odzi dominuj\u0105cy samiec. Nieliczne poczynane s\u0105 w ukryciu, po cichu, gdy dominant nie patrzy. Gdyby dowiedzia\u0142 si\u0119 o kopulacji, ukara\u0142by agresj\u0105 obydwoje kochank\u00f3w. Kiedy natomiast zmienia si\u0119 samiec alfa, mniej wi\u0119cej cztery na pi\u0119\u0107 ci\u0119\u017carnych samic terminuje ci\u0105\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

Wbrew pozorom te wszystkie przyk\u0142ady opisuj\u0105 zachowania jak najbardziej adaptacyjne. W jaki spos\u00f3b?<\/p>\n\n\n\n

Agresja dominanta w stadzie d\u017celad nie ogranicza si\u0119 do matki i oficjalnie podporz\u0105dkowanego mu \u015bmia\u0142ka. Samce ssak\u00f3w wielu gatunk\u00f3w zabijaj\u0105 nie swoje m\u0142ode. Donoszono o takich zachowaniach u lw\u00f3w czy zazwyczaj pokojowo nastawionych goryli.<\/p>\n\n\n\n

Pozbawiona dziecka samica szybko zachodzi w kolejn\u0105 ci\u0105\u017c\u0119 z dominantem, nawet tym, kt\u00f3ry niedawno zamordowa\u0142 jej m\u0142ode sp\u0142odzone z poprzednim samcem.<\/p>\n\n\n\n

Szczurzyca nie\u015bwiadomie przystosowa\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce je\u015bli urodzi w towarzystwie obcego samca, ten nie powstrzyma si\u0119 przed zjedzeniem jej miotu. Klacz post\u0119puje tak, jakby wiedzia\u0142a, \u017ce samiec zabije obcego \u017arebaka, chyba \u017ce \u2013 uzna go za swoje dziecko? Nie przypisujmy ogierowi zbyt wielkiej wiedzy ani \u015bwiadomo\u015bci. Samcom z ewolucyjnego punktu widzenia po prostu op\u0142aca si\u0119 zabija\u0107 m\u0142ode samic, z kt\u00f3rymi nie wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0142y. Daje im to szans\u0119 na sp\u0142odzenie z samicami w\u0142asnego potomstwa.<\/p>\n\n\n\n

Kontynuowanie ci\u0105\u017cy skazanej na \u015bmier\u0107 m\u0142odych stanowi dla samicy du\u017ce i kompletnie niepotrzebne obci\u0105\u017cenie. Matce op\u0142aca si\u0119 j\u0105 sko\u0144czy\u0107. To oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c proces nie\u015bwiadomy. Mo\u017ce nam si\u0119 wydawa\u0107 bezduszny i okropny, ale natury to nie obchodzi.<\/p>\n\n\n\n

Jak to w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142a? Mysz wyczuwa zapach obcego samca. Pobudzenie biegnie wpierw nerwami w\u0119chowymi, a nast\u0119pnie z kory w\u0119chowej do przysadki, gruczo\u0142u w obr\u0119bie m\u00f3zgu kontroluj\u0105cego wydzielanie hormon\u00f3w, tak\u017ce p\u0142ciowych. W efekcie spada st\u0119\u017cenie progesteronu i nab\u0142onek macicy z\u0142uszcza si\u0119 wraz z rozwijaj\u0105cym si\u0119 dotychczas zarodkiem. Samica do\u015b\u0107 szybko wchodzi w ruj\u0119, gotowa na przyj\u0119cie kolejnego samca.<\/p>\n\n\n\n

Oby, b\u0119d\u0105c w ci\u0105\u017cy z jego dzieckiem, nie natkn\u0119\u0142a si\u0119 na kolejnego dominanta.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Bohannon C: Ewa. Ewolucja jest kobiet\u0105. Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2023 \/ 2025<\/li>\n\n\n\n
  • BRUCE HM. EFFECT OF CASTRATION ON THE REPRODUCTIVE PHEROMONES OF MALE MICE. J Reprod Fertil. 1965 Aug;10:141-3. doi: 10.1530\/jrf.0.0100141. PMID: 14337805.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Utrata prenatalna za po\u015brednictwem samca \u2013 tak okre\u015bla si\u0119 efekt Bruce. W\u0142a\u015bciwie chodzi o przerwanie ci\u0105\u017cy samicy wobec obecno\u015bci obcego samca.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10480,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,2,68,1],"tags":[764,767,1320,1318,422,1321,1319],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10477"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10477"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10481,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10477\/revisions\/10481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10480"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}