{"id":10479,"date":"2026-04-02T15:18:23","date_gmt":"2026-04-02T13:18:23","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10479"},"modified":"2026-04-02T15:18:23","modified_gmt":"2026-04-02T13:18:23","slug":"eksperyment-wielkopiatkowy-psychodelik-w-kaplicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/04\/02\/eksperyment-wielkopiatkowy-psychodelik-w-kaplicy\/","title":{"rendered":"Eksperyment Wielkopi\u0105tkowy. Psychodelik w kaplicy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Witra\u017c w kaplicy Marsh Chapel, JD Dwyer, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 3.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Eksperyment wielkopi\u0105tkowy, zwany tak\u017ce cudem w Marsh Chapel, istotnie zosta\u0142 przeprowadzony w Wielki Pi\u0105tek i mia\u0142 zwi\u0105zek z wiar\u0105 \u2013 niemniej na pewno nie z konserwatywnie rozumian\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Przeprowadzono go w 1962 roku, podczas wielkopi\u0105tkowego nabo\u017ce\u0144stwa (w tym dniu, upami\u0119tniaj\u0105cym \u015bmier\u0107 Jezusa Chrystusa, tradycyjnie nie celebruje si\u0119 mszy). G\u0142\u00f3wnym badaczem by\u0142 Walter Pahnke, lekarz psychiatra z Uniwersytetu Harvarda (nie mam poj\u0119cia, czemu angloj\u0119zyczna Wikipedia przedstawia go jako studenta teologii). W pracach uczestniczy\u0142 te\u017c kontrowersyjny ameryka\u0144ski psycholog Timothy Leary, znany z propagowania legalizacji i u\u017cywania substancji halucynogennych (wywo\u0142uj\u0105cych omamy, czyli doznania zmys\u0142owe bez zewn\u0119trznego bod\u017aca, zwanych \u2013 zw\u0142aszcza przez swych swolennik\u00f3w \u2013 tak\u017ce psychodelicznymi, czyli otwieraj\u0105cymi umys\u0142). Na miejsce bada\u0144 wybrano, jak wskazuje druga nazwa, Marsh Chapel, kaplic\u0119 Uniwersytetu w Bostonie. <\/p>\n\n\n\n

Eksperyment blisko wi\u0105za\u0142 si\u0119 z religi\u0105 i udzia\u0142 wzi\u0119li w nim studenci teologii. Nie mia\u0142 jednak nic wsp\u00f3lnego z wielkopi\u0105tkow\u0105 czy w og\u00f3le wielkopostn\u0105 pokut\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Grupie badanej podano 30 mg psylocybiny (a wi\u0119c dawk\u0119 do\u015b\u0107 du\u017c\u0105, jako \u017ce w p\u00f3\u017aniejszych badaniach wstrzykiwano najpierw na pr\u00f3b\u0119 10 mg, a dopiero w razie stwierdzenia dobrej tolerancji po tygodniu 25 mg). Grupa kontrolna otrzyma\u0142a placebo (powszechnie wyst\u0119puj\u0105cy w organizmie kwas nikotynowy).<\/p>\n\n\n\n

Na dziesi\u0119ciu badanych dziewi\u0119\u0107 os\u00f3b do\u015bwiadczy\u0142o intensywnych prze\u017cy\u0107 religijnych, m.in. obecno\u015bci Ducha \u015awi\u0119tego. W grupie kontrolnej proporcje by\u0142y dok\u0142adnie odwrotne.<\/p>\n\n\n\n

Czym jest psylocybina? To jeden ze zwi\u0105zk\u00f3w halucynogennych, mniej znany od s\u0142awnego LSD (moi studenci po\u0142o\u017cyli ostatnio pytanie o ni\u0105 na kolokwium). Nazwa wywodzi si\u0119 od jej najbardziej znanego \u017ar\u00f3d\u0142a, Psilocibe<\/em>, czyli \u0142ysiczki, rodzaju grzyba z rz\u0119du pieczarkowc\u00f3w. W\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w tego rodzaju najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 w naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata zdoby\u0142a \u0142ysiczka lancetowata, Psilocibe semilanceata<\/em>, niemniej psylocybina wyst\u0119puje w wielu gatunkach Psilocybe i w wielu innych rodzajach grzyb\u00f3w, jak Conocybula<\/em> czy Galerina<\/em>. W sumie halucynogennych grzyb\u00f3w nauka zna ponad 200 gatunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie, ile znaj\u0105 miejscowe kultury. Sama \u0142ysiczka u\u017cywana by\u0142a przez meksyka\u0144skich uzdrowicieli ludowych, a Europejczycy posiedli j\u0105 dzi\u0119ki podst\u0119powi: Amerykanin R. Gordon Wasson oszuka\u0142 mazateck\u0105 uzdrowicielk\u0119 Mari\u0119 Sabin\u0119, prosz\u0105c j\u0105 o pomoc. Pozyska\u0142 w ten spos\u00f3b Psilocibe mexicana<\/em>, z kt\u00f3rej inni badacze wyizolowali zwi\u0105zek aktywny.<\/p>\n\n\n\n

Psylocybina przypomina budow\u0105 chemiczn\u0105 serotonin\u0119. Obie stanowi\u0105 pochodne tryptaminy, aminy b\u0119d\u0105cej wynikiem dekarboksylacji (usuni\u0119cia grupy kwa\u015bnej) z buduj\u0105cego bia\u0142ka aminokwasu tryptofanu, obecnego w du\u017cej ilo\u015bci cho\u0107by w czekoladzie czy bananach (z jakiego\u015b powodu m\u00f3wi si\u0119, \u017ce czekolada poprawia nastr\u00f3j). Synteza serotoniny wymaga hydroksylacji (do\u0142\u0105czenia grupy hydroksylowej, czyli alkoholowej \u2013OH) do pi\u0105tego atomu w\u0119gla podw\u00f3jnego pier\u015bcienia tryptofanu, st\u0105d nazwa chemiczna 5-hydroksytryptamina i skr\u00f3t 5-HT.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Wz\u00f3r strukturalny psylocybiny, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 dwiema grupami CH3<\/sub> i reszt\u0105 fosforanu od serotoniny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Serotonina nale\u017cy do neuroprzeka\u017anik\u00f3w, substancji, dzi\u0119ki kt\u00f3rym komunikuj\u0105 si\u0119 poprzez synapsy kom\u00f3rki nerwowe. Wydzielana do szczeliny synaptycznej pierwszego neuronu, dociera do receptor\u00f3w umieszczonych na drugim, dzi\u0119ki czemu przekazuje informacje. Jej receptory tak\u017ce okre\u015blamy skr\u00f3tem 5-HT.<\/p>\n\n\n\n

Psylocybina z kolei to inaczej 5-fosforyloksy-N,N-dimetylotryptamina. Od serotoniny r\u00f3\u017cni jej do\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch atom\u00f3w w\u0119gla do azotu grupy aminowej i reszty kwasu fosforowego do grupy OH (pami\u0119tamy mo\u017ce ze szko\u0142y estry, podobne wi\u0105zanie obecne jest te\u017c w DNA). Zreszt\u0105 fosforan \u0142atwo hydrolizuje i psylocybina staje si\u0119 psylocyn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zwi\u0105zki te, podobne do serotoniny, pobudzaj\u0105 jeden z receptor\u00f3w serotoninowych, 5-HT 2A. To w\u0142a\u015bnie dzia\u0142anie odpowiada za wywo\u0142ywanie \u017cywych wra\u017ce\u0144 z r\u00f3\u017cnych zmys\u0142\u00f3w. Z kolei poczucie rozp\u0142ywania si\u0119 ja i \u0142\u0105czno\u015bci z Wszech\u015bwiatem propagatorzy psychodelik\u00f3w wi\u0105\u017c\u0105 z dzia\u0142aniem na tylny zakr\u0119t obr\u0119czy, wchodz\u0105cy w sk\u0142ad sieci stanu spoczynkowego (default mode network), kt\u00f3remu przypisuje si\u0119 udzia\u0142 w tworzeniu poczucia ja. Ponadto zaburzenie lokalnego przewodnictwa sprzyja\u0107 ma zmianie utartych, nawykowych schemat\u00f3w my\u015blenia. <\/p>\n\n\n\n

Pojedyncze badania stwierdzi\u0142y skuteczno\u015b\u0107 psylocybiny w leczeniu depresji lekoopornej, a nawet pewn\u0105 przewag\u0119 nad tradycyjnie ju\u017c u\u017cywanym do leczenia depresji escitalopramem (to bloker wychwytu zwrotnego serotoniny ze szczeliny synaptycznej, dodajmy dla porz\u0105dku, \u017ce nie nale\u017cy on do najsilniejszych znanych lek\u00f3w przeciwdepresyjnych). Halucynogen zosta\u0142 rzeczywi\u015bcie zarejestrowany w tym wskazaniu jako lek w Australii.<\/p>\n\n\n\n

Czy to znaczy, \u017ce psylocybina jest bezpieczna, zdrowa i nale\u017ca\u0142oby j\u0105 zalegalizowa\u0107 i przyjmowa\u0107, jak proponuj\u0105 niekt\u00f3rzy propagatorzy psychodelik\u00f3w? Czy, jak mo\u017cna przeczyta\u0107 w tekstach jej zwolennik\u00f3w, otwiera umys\u0142, zmienia utarte schematy my\u015blowe i pozwala na nowe do\u015bwiadczenia religijne?<\/p>\n\n\n\n

Niekoniecznie. W przypadku niepoddaj\u0105cych si\u0119 leczeniu innymi metodami ci\u0119\u017ckich epizod\u00f3w depresyjnych \u017cycie pacjenta bywa ci\u0105g\u0142\u0105 udr\u0119k\u0105 i osoba taka ma znacznie mniej do stracenia. Tutaj korzy\u015bci mog\u0105 ewidentnie przewy\u017csza\u0107 ryzyko. Ryzyko wywo\u0142ania objaw\u00f3w lekowych, psychozy, wymiot\u00f3w, skoku ci\u015bnienia.<\/p>\n\n\n\n

Trudno odm\u00f3wi\u0107 racji brytyjskiemu neurofarmakologowi i psychiatrze Davidowi Nuttowi, zaliczaj\u0105cemu psylocybin\u0119 do najbezpieczniejszych z u\u017cywek, i nie zdziwi\u0107 si\u0119 bezwzgl\u0119dnym zakazom psylocybiny, podczas gdy znacznie bardziej niebezpieczne substancje, w tym niekt\u00f3re opioidy, dost\u0119pne s\u0105 w aptece bez recepty. Czym innym jest jednak leczenie, kt\u00f3re zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z ryzykiem dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych (widzieli\u015bcie Pa\u0144stwo ulotk\u0119 paracetamolu?), czym innym dobrowolne za\u017cywanie substancji psychoaktywnych w celach rekreacyjnych b\u0105d\u017a religijnych.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, halucynogeny mog\u0105 rzeczywi\u015bcie otwiera\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i kierowa\u0107 my\u015blenie na niespotykane wcze\u015bniej tory, ale niekoniecznie w po\u017c\u0105danym przez nas kierunku. U r\u00f3\u017cnych ludzi dzia\u0142aj\u0105 r\u00f3\u017cnie. Indianie z Ameryki \u0141aci\u0144skiej zwiduj\u0105 zwykle jaguary i inne neotropikalne zwierz\u0119ta wa\u017cne w ich miejscowej kulturze. Europejczykom zdarzaj\u0105 si\u0119 spotkania z kosmitami (niekoniecznie mi\u0142e). G\u0142\u0119boko wierz\u0105cy chrze\u015bcijanin istotnie mo\u017ce zinterpretowa\u0107 wizje jako zes\u0142ane przez Ducha \u015awi\u0119tego, jednak niepok\u00f3j towarzysz\u0105cy przyjmowaniu preparatu zwi\u0119ksza ryzyko bad tripu, czyli przera\u017caj\u0105cych wizji powoduj\u0105cych znaczne cierpienie. Niekoniecznie te\u017c ka\u017cdemu b\u0119dzie mi\u0142o i przyjemnie bez poczucia ja.<\/p>\n\n\n\n

Duchowo\u015b\u0107 nale\u017cy do naturalnych ludzkich potrzeb i poprzez kolejne wieki ludzie pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 Boga na wiele r\u00f3\u017cnych, niekiedy wzbudzaj\u0105cych podziw i wartych na\u015bladowania, ale cz\u0119sto absurdalnych b\u0105d\u017a niebezpiecznych sposob\u00f3w. Psylocybina zdaje si\u0119 nale\u017ce\u0107 do tych drugich. Trudno odm\u00f3wi\u0107 kolejnego leku cierpi\u0105cym na niepoprawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 po niczym depresj\u0119. Boga jednak, jak uczy wiele przypadk\u00f3w z historii, na og\u00f3\u0142 znale\u017a\u0107 mo\u017cna w bezpieczniejszy spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Nutt D: Psychodeliki. Insignis, Krak\u00f3w 2023 \/ 2025<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Eksperyment wielkopi\u0105tkowy, zwany tak\u017ce cudem w Marsh Chapel, istotnie zosta\u0142 przeprowadzony w Wielki Pi\u0105tek i mia\u0142 zwi\u0105zek z wiar\u0105 \u2013 niemniej na pewno nie z konserwatywnie rozumian\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10485,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,196,30,204],"tags":[84,1323,1324,38,258,1322,1250],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10479"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10479\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10487,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10479\/revisions\/10487"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}