{"id":10515,"date":"2026-05-05T07:28:11","date_gmt":"2026-05-05T05:28:11","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10515"},"modified":"2026-05-05T07:28:11","modified_gmt":"2026-05-05T05:28:11","slug":"czterookie-kregowce-i-pochodzenie-szyszynki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/05\/05\/czterookie-kregowce-i-pochodzenie-szyszynki\/","title":{"rendered":"Czterookie kr\u0119gowce i pochodzenie szyszynki"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Haikouichthys_NT2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"450\" src=\"\/naukowy\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Haikouichthys_NT2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-10525\"\/><\/a><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Haikouichthys ercaicunensis,<\/em> Nobu Tamura, za <a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Haikouichthys_NT2.jpg\">Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0. Wedle obecnej wiedzy pomi\u0119dzy widoczn\u0105 par\u0105 oczu bocznych mog\u0142a znajdowa\u0107 si\u0119 druga para mniejszych, przy\u015brodkowych oczu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>O czterookich pierwotnych kr\u0119gowcach i pochodzeniu szyszynki pisze jedna z najciekawszych prac naukowych tego roku, opublikowana w <em>Nature<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Lei i inni opisuj\u0105 nowe znalezisko pradawnego kr\u0119gowca sprzed 518 milion\u00f3w lat, zaliczanego do tzw. fauny Chengjiang. Na g\u0142owie zwierz\u0119cia znaleziono cztery ciemne plamki. Badanie mikroskopowe ujawni\u0142o w nich ciemne struktury odpowiadaj\u0105ce melanosomom, cia\u0142kom barwnikowym. Zawieraj\u0105 je kom\u00f3rki barwnikowe, co wskazuje na obecno\u015b\u0107 siatk\u00f3wki. Towarzysz\u0105ca im owalna struktura by\u0142a natomiast pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po soczewce. Ewidentnie by\u0142y to skamienia\u0142e oczy. CZWORO oczu.<\/p>\n\n\n\n<p>Podkre\u015blmy to. Wszystkie dzisiejsze kr\u0119gowce maj\u0105 par\u0119 bocznych oczu (u niekt\u00f3rych ryb, jak czworookowate, podzielonych na dwie cz\u0119\u015bci). Ponadto niekiedy wyst\u0119puje jeszcze oko ciemieniowe, po\u015brodkowa wypustka m\u00f3zgu odpowiadaj\u0105ca ludzkiej szyszynce, niewielkiemu gruczo\u0142owi wydzielaj\u0105cemu <a href=\"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2025\/04\/21\/spij-dobrze-mimo-kampanii-wyborczej\/\">melatonin\u0119<\/a> i odpowiadaj\u0105cemu za regulacj\u0119 rytm\u00f3w dobowych. U cz\u0142owieka schowana w g\u0142\u0119bi czaszki, odbiera bod\u017ace dobiegaj\u0105ce do niej z siatk\u00f3wki, dzi\u0119ki czemu orientuje si\u0119, czy jest dzie\u0144, czy noc (je\u015bli nie oszukujemy jej sztucznym o\u015bwietleniem). U niekt\u00f3rych jaszczurek czy s\u0142awnej tuatary (hatterii) wida\u0107 po\u015brodku g\u0142owy wyra\u017ane trzecie oko, <a href=\"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2024\/03\/01\/dajcie-dzieciom-spac\/\">oko ciemieniowe<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nowe odkrycie wskazuje, \u017ce u najpierwotniejszych kr\u0119gowc\u00f3w, przedstawicieli ma\u0142o znanej grupy Myllokunmingiidae z kambru, wyst\u0119powa\u0142y dwie pary oczu: wi\u0119ksza boczna i mniejsza po\u0142o\u017cona pomi\u0119dzy nimi.<\/p>\n\n\n\n<p>Najstarsze wcze\u015bniej poznane pozosta\u0142o\u015bci oczu liczy\u0142y 505 milion\u00f3w lat i nale\u017ca\u0142y do kanadyjskiej <em>Metaspriginna<\/em> ze s\u0142awnych \u0142upk\u00f3w z Burgess ze \u015brodkowego kambru. Najwcze\u015bniejsze wcze\u015bniej znane melanosomy odkryto natomiast u znaczniej p\u00f3\u017aniejszego, bo dewo\u0144skiego <em>Euphanerops<\/em> z Kanady.<\/p>\n\n\n\n<p>Tak wi\u0119c mamy tu do czynienia z najwcze\u015bniejszymi oczami kr\u0119gowca. Nieprzypadkowo znalezisko pochodzi z kambru, okresu, w kt\u00f3rym zasz\u0142a zwan\u0105 eksplozja ewolucji. To wtedy powsta\u0142o wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnie znanych typ\u00f3w organizm\u00f3w i wi\u0119kszo\u015b\u0107 obecnie obserwowanych tryb\u00f3w \u017cycia. Znane s\u0105 wcze\u015bniejsze organizmy, tzw. fauna z Ediacara, jeszcze z prekambru, jednak cz\u0119sto trudno powi\u0105za\u0107 je z jak\u0105kolwiek p\u00f3\u017aniejsz\u0105 grup\u0105 zwierz\u0105t. To w kambrze rozpowszechni\u0142o si\u0119 tak\u017ce drapie\u017cnictwo.<\/p>\n\n\n\n<p>Po co bowiem komu <a href=\"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2023\/09\/12\/oko-dowod-nieinteligentnego-projektu\/\">oczy<\/a>, b\u0119d\u0105ce jako wypustka o\u015brodkowego uk\u0142adu nerwowego narz\u0105dem bardzo energoch\u0142onnym? Nie s\u0105 potrzebne do rycia w dnie morskim ani po\u017cerania mat bakteryjnych, pokrywaj\u0105cych p\u00f3\u017anoprekambryjskie oceany. Oczy s\u0142u\u017c\u0105 do wypatrzenia ofiary, kt\u00f3r\u0105 chce si\u0119 po\u017cre\u0107, lub drapie\u017cnika, kt\u00f3ry chce po\u017cre\u0107 nas.<\/p>\n\n\n\n<p>Badacze poruszaj\u0105 jeszcze jedn\u0105 ciekaw\u0105 kwesti\u0119. Wi\u0119ksza boczna para oczu wydaje si\u0119 homologiczna z naszymi oczyma. Co si\u0119 jednak sta\u0142o z mniejsz\u0105 par\u0105 przy\u015brodkow\u0105? Czy\u017cby zanik\u0142a? Istotnie nieu\u017cywane narz\u0105dy zanikaj\u0105, ewolucja nie toleruje nieoszcz\u0119dno\u015bci. A mo\u017ce przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w jaki\u015b inny narz\u0105d? Jedynym narz\u0105dem o podobnej budowie wydaje si\u0119 wspominana ju\u017c szyszynka. Wraz z narz\u0105dem przyszyszynkowym odpowiada ona trzeciemu oku niekt\u00f3rych gad\u00f3w. Przy\u015brodkowa para oczu nie uleg\u0142a wi\u0119c ca\u0142kowitej redukcji, ale znacznie zmieni\u0142a funkcj\u0119. Niekiedy te\u017c jedno z oczu zanik\u0142o, a drugie zacz\u0119\u0142o zawiadywa\u0107 rytmem dobowym.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwyra\u017aniej nasi przodkowie r\u00f3wnie\u017c mieli czworo oczu. Par\u0119 boczn\u0105 zachowali\u015bmy, par\u0119 przy\u015brodkow\u0105 zmienili\u015bmy w szyszynk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul>\n<li>Lei, X., Zhang, S., Cong, P., Vinther, J., Gabbott, S., Wei, F., &amp; Xu, X. (2026). Four camera-type eyes in the earliest vertebrates from the Cambrian Period. Nature, 1-6.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>O czterookich pierwotnych kr\u0119gowcach i pochodzeniu szyszynki pisze jedna z najciekawszych prac naukowych tego roku, opublikowana w Nature.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10525,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,2,6,65,53],"tags":[422,590,1333,1332,1084,1095],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10515"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10526,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10515\/revisions\/10526"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}