{"id":10533,"date":"2026-05-17T19:25:13","date_gmt":"2026-05-17T17:25:13","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10533"},"modified":"2026-05-17T19:25:13","modified_gmt":"2026-05-17T17:25:13","slug":"slimak-traci-glowe-glowa-zyje-dalej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/05\/17\/slimak-traci-glowe-glowa-zyje-dalej\/","title":{"rendered":"\u015alimak traci g\u0142ow\u0119. G\u0142owa \u017cyje dalej"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Elysia marginata<\/em> na Filipinach, R Zerpe, za Wikimedia Commons<\/a>, BY-SA 2.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015alimak morski Elysia cf. marginata<\/em> odrzuca g\u0142ow\u0119. Cia\u0142o umiera. G\u0142owa \u017cyje dalej i w ci\u0105gu 3 tygodni odbudowuje nowe cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

To niezwyk\u0142e zjawisko opisali japo\u0144skie badaczki Sayaka Mitoh i Yoichi Yusa. Zaobserwowali je u jednej trzeciej osobnik\u00f3w hodowanych w laboratorium Uniwersytetu Kobiet w Nara.<\/p>\n\n\n\n

Autotomia, czyli odrzucenie cz\u0119\u015bci cia\u0142a, by\u0142a zjawiskiem wcze\u015bniej powszechnie znanym nie tylko u mi\u0119czak\u00f3w, ale tak\u017ce u jaszczurek, odrzucaj\u0105cych ogon. Zaatakowany padalec czy jaszczurka zwinka gwa\u0142townie odrzuca ogon, kt\u00f3ry dzi\u0119ki skurczom w\u0142asnych mi\u0119\u015bni wije si\u0119 jeszcze jaki\u015b, czas odwracaj\u0105c uwag\u0119 drapie\u017cnika od uciekaj\u0105cego zwierz\u0119cia. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 jaszczurki ma dzi\u0119ki temu czas schowa\u0107 si\u0119, unikaj\u0105c agresora. Po pewnym czasie padalec czy zwinka wykszta\u0142ca nowy, cho\u0107 zwykle kr\u00f3tszy ogon.<\/p>\n\n\n\n

Z niezwyk\u0142ych zdolno\u015bci regeneracyjnej znane s\u0105 tak\u017ce niekt\u00f3re p\u0142azy. Najs\u0142awniejszym jest chyba aksolotl, potrafi\u0105c odtwarza\u0107 utracone ko\u0144czyny. U bezkr\u0119gowc\u00f3w autotomi\u0119 opisano u dwustu gatunk\u00f3w, w tym u skorupiak\u00f3w czy szkar\u0142upni (zw\u0142aszcza rozgwiazdy). Dotychczas nie opisywano jednak odtworzenia ca\u0142ego cia\u0142a z fragmentu g\u0142owy. Tymczasem rzeczony \u015blimak traci i odbudowuje 85% swego cia\u0142a, w tym serce, nerki, uk\u0142ady rozrodczy i pokarmowy.<\/p>\n\n\n\n

W jaki w og\u00f3le spos\u00f3b oderwanej g\u0142owie udaje si\u0119 prze\u017cy\u0107? \u015alimak potrafi przeprowadza\u0107 fotosyntez\u0119.<\/a> (Najwyra\u017aniej szkolne rozr\u00f3\u017cnienie na samo\u017cywne ro\u015bliny i cudzo\u017cywne zwierz\u0119ta jest kolejnym uproszczeniem). \u017bywi si\u0119 on glonami, kt\u00f3rych chloroplast\u00f3w jednak nie trawi, a osadza w gruczole swego cia\u0142a. Z jednej strony korzysta z kamufluj\u0105cej go zielonkawej barwy, z drugiej \u017cywi si\u0119 produktami fotosyntezy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Elysia chlorotica<\/em> znana jest z fotosyntezy dzi\u0119ki pochodz\u0105cym z kom\u00f3rek zjadanych glon\u00f3w chloroplastom, osadzanych w nab\u0142onku jelitowym \u015blimaka. KN Pelletreau et al.<\/em>, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mo\u017ce to wydawa\u0107 si\u0119 dziwne i nienaturalne, ale \u017caden eukariotyczny (w tym ro\u015bliny) nie przeprowadza fotosyntezy sam. Proces ten jest efektem endosymbiozy, wch\u0142oni\u0119cia przed miliardami lat kom\u00f3rek sinic przez kom\u00f3rki eukariotyczne. Sinicy utraci\u0142y wi\u0119kszo\u015b\u0107 cech odr\u0119bnych kom\u00f3rek, staj\u0105c si\u0119 chloroplastami (zachowa\u0142y odr\u0119bne DNA i oddzielaj\u0105c\u0105 je od kom\u00f3rki \u017cywiciela b\u0142on\u0119 kom\u00f3rkow\u0105). W podobny spos\u00f3b powsta\u0142y wcze\u015bniej mitochondria. W\u015br\u00f3d glon\u00f3w nierzadko opisywano wt\u00f3rn\u0105 endosymbioz\u0119, czyli wch\u0142oni\u0119cie endosymbiotycznego glona przez kolejn\u0105 kom\u00f3rk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Niezwyk\u0142e jest to, \u017ce u m\u0142odych \u015blimak\u00f3w (w pierwszym roku \u017cycia) rana po odrzuceniu cia\u0142a, nie tylko zasklepia si\u0119, ale w kolejnych dniach zaczyna z niej p\u0105czkowa\u0107 nowe cia\u0142o odbudowywane po oko\u0142o 20 dniach. Jeden z badanych \u015blimak\u00f3w dokona\u0142 autonomii dwukrotnie.<\/p>\n\n\n\n

Jaka jest funkcja takiego zachowania? W przeciwie\u0144stwie do jaszczurek na pewno nie chodzi o ucieczk\u0119 przed drapie\u017cnikiem. Po pierwsze \u015blimaki s\u0105 dobrze zakamuflowane i grozi im niewielu wrog\u00f3w. Po drugie w przeciwie\u0144stwie do odrzuconego szybkim skurczem mi\u0119\u015bni jaszczurczego ogona odrzucanie cia\u0142a u Elysia<\/em> jest procesem do\u015b\u0107 powolnym, trwaj\u0105cym kilka godzin, i \u017caden drapie\u017cnik nie czeka\u0142by tak d\u0142ugo.<\/p>\n\n\n\n

Badacze zwracaj\u0105 natomiast uwag\u0119, \u017ce wszystkie osobniki, kt\u00f3re odrzuci\u0142y cia\u0142o, by\u0142y zainfekowane wewn\u0119trznym paso\u017cytem, wid\u0142onogiem. Nowe, odbudowane po autotomii cia\u0142o nie posiada\u0142o natomiast paso\u017cyt\u00f3w. Proces wydaje si\u0119 wi\u0119c radykalnym rozwi\u0105zaniem w przypadku zaj\u0119cia przez paso\u017cyt ca\u0142ego cia\u0142a. Mniej drastyczne metody obserwowano w przypadku autonomii przez \u015blimaka danego narz\u0105du. Zwierz\u0119 niszczy wi\u0119c zaka\u017cony narz\u0105d, a nast\u0119pnie odbudowuje nowy. W skrajnych przypadkach dotyczy to prawie ca\u0142ego cia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Pozostawione bez g\u0142owy stare cia\u0142o umiera. G\u0142owa \u017cyje dalej. Czy\u017cby wreszcie prymat umys\u0142u nad cia\u0142em?<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n