{"id":10547,"date":"2026-05-26T07:34:00","date_gmt":"2026-05-26T05:34:00","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10547"},"modified":"2026-05-26T07:34:00","modified_gmt":"2026-05-26T05:34:00","slug":"lex-szarlatan-budzi-gniew-i-przerazenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/05\/26\/lex-szarlatan-budzi-gniew-i-przerazenie\/","title":{"rendered":"\u201cLex Szarlatan\u201d budzi gniew i przera\u017cenie"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Manifestacja polskich antyszczepionkowc\u00f3w, ubranych w pasy imituj\u0105ce str\u00f3j z obozu koncentracyjnego, Warszawa 2019, Blado\u015b\u0107, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0, zmodyfikowano<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gniew i przera\u017cenie wylewaj\u0105 si\u0119 ze stron antyszczepionkowc\u00f3w i innych przeciwnik\u00f3w medycyny. Spowodowa\u0142o je uchwalane w\u0142a\u015bnie prawo okre\u015blane potocznie mianem \u201cLex Szarlatan\u201d.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W narracji przeciwnik\u00f3w ustawy kolejny raz ko\u0144czy si\u0119 Polska, wolno\u015b\u0107 i co tam im jeszcze do g\u0142owy przyjdzie. Wzywaj\u0105 do protest\u00f3w i niepos\u0142usze\u0144stwa, powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na Konstytucj\u0119 i prawa cz\u0142owieka. Co ich tak bardzo wzburzy\u0142o?<\/p>\n\n\n\n

W zamierzeniu w\u0142adzy nowe prawo ma ukr\u00f3ci\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 oszust\u00f3w wyci\u0105gaj\u0105cych pieni\u0105dze od ci\u0119\u017cko chorych ludzi za rzekome leczenie, w rzeczywisto\u015bci niedzia\u0142aj\u0105ce. Z drugiej strony jednak pacjenci korzystaj\u0105 z medycyny zwanej przez jej zwolennik\u00f3w alternatywnej<\/em> dobrowolnie, nikt ich nie zmusza, mog\u0105 sami wybra\u0107 metod\u0119 leczenia. \u017byjemy w wolnym kraju, prawda? Istnieje r\u00f3wnie\u017c swoboda dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, czy\u017c nie?<\/p>\n\n\n\n

Nie do ko\u0144ca. Rozmaite prawa reguluj\u0105 rozmaite dzia\u0142alno\u015bci, a medycyna nale\u017cy do naj\u015bci\u015blej regulowanych. Nie mo\u017cna sobie tak po prostu zacz\u0105\u0107 leczy\u0107. Przewo\u017cenie ludzi czy mienia wymaga przede wszystkim prawa jazdy, obrona ludzi w s\u0105dzie \u2013 studi\u00f3w prawniczych i odpowiedniej aplikacji, a prawo wykonywania zawodu lekarza \u2013 sze\u015bcioletnich studi\u00f3w i rocznego sta\u017cu. Co wi\u0119cej, studi\u00f3w dosy\u0107 dobrze opisanych prawnie, spe\u0142niaj\u0105cych wy\u015brubowane normy. Kilka lat temu \u00f3wczesny rz\u0105d pozwala\u0142 na kszta\u0142cenie lekarzy ka\u017cdej uczelni, kt\u00f3ra mia\u0142a taki kaprys. Izby lekarskie zapowiedzia\u0142y wtedy, \u017ce prawa wykonywania zawodu absolwentom niespe\u0142niaj\u0105cych wymaga\u0144 kierunk\u00f3w lekarskopodobnych nie przyznaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, istniej\u0105 te\u017c procedury medyczne wymagaj\u0105cym dodatkowych uprawnie\u0144. Kierowca ze zwyk\u0142ym prawem jazdy niekoniecznie mo\u017ce prowadzi\u0107 autobus. Nie ka\u017cdy prawnik jest prokuratorem. Zdobycie specjalizacji lekarskiej to kolejne 5-6 lat.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119cej, niezale\u017cnie od kwalifikacji formalnych lekarz zobowi\u0105zany jest leczy\u0107 wedle aktualnej wiedzy medycznej. W praktyce wiedza rozwija si\u0119 i przekszta\u0142ca tak szybko, \u017ce zazwyczaj zmiany mo\u017cna \u015bledzi\u0107 tylko w w\u0105skiej dzia\u0142ce (dlatego, wbrew niedawnym szumnym nag\u0142\u00f3wkom w mediach, specjalizacje maj\u0105 sens i wobec rozwoju nauki b\u0119d\u0105 coraz w\u0119\u017csze). Za stosowanie metod z t\u0105 wiedz\u0105 sprzecznych lekarz ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 prawn\u0105, cywiln\u0105 i zawodow\u0105 (to w\u0142a\u015bnie z tego powodu podczas pracy wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu sp\u0119dza nie na leczeniu pacjenta, ale na pisaniu dokumentacji maj\u0105cej w razie czego warto\u015b\u0107 dowodow\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Dotychczas propagator medycyny alternatywnej<\/em> (wedle nazwy stosowanej przez zwolennik\u00f3w) nie podlega\u0142 \u017cadnym zasadom, nie ponosi\u0142 \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci i zazwyczaj te\u017c nie posiada\u0142 \u017cadnych formalnych kwalifikacji<\/a>. Czyli je\u015bli jestem lekarzem i zamiast chemii doradz\u0119 pacjentowi z nowotworem kropl\u00f3wk\u0119 z witaminy C, a pacjent uwierzy w magi\u0119, zaprzestanie leczenia i umrze, mog\u0119 za to dosta\u0107 trzy r\u00f3\u017cne wyroki. Je\u015bli jestem z zawodu elektrykiem czy specjalist\u0105 od maszyn g\u00f3rniczych, mog\u0119 to robi\u0107 bezkarnie. To w\u0142a\u015bnie nowe prawo ma zmieni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Czemu jednak zabiera\u0107 pacjentowi mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru? \u2013 Pytaj\u0105 zwolennicy tak zwanej medycyny alternatywnej<\/em>. Mo\u017ce jednak najpierw nazwijmy sprawy po imieniu. Jej przeciwnicy odpowiadaj\u0105: nie ma \u017cadnej medycyny alternatywnej<\/em><\/a>. Obecna medycyna jest oparta na faktach. Ka\u017cda inna to nie medycyna, a oszustwo.<\/p>\n\n\n\n

Nauka wymaga zwykle silnych, skrupulatnie gromadzonych dowod\u00f3w na potwierdzenie, \u017ce co\u015b dzia\u0142a. Wyprodukowanie nowego leku to koszt oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliarda dolar\u00f3w i zajmuje kilkana\u015bcie lat. Przeprowadzanie prostego badania naukowego obwarowane jest szeregiem przepis\u00f3w i samo uzyskanie niezb\u0119dnych zg\u00f3d zajmuje kilka miesi\u0119cy. Badania takie maj\u0105 dobrze opisan\u0105, cz\u0119sto skomplikowan\u0105 metodologi\u0119 i analizuj\u0105 uzyskane wyniki statystycznie.<\/p>\n\n\n\n

Nie, nie u\u017cywaj\u0105 statystyk znanych nam ze szko\u0142y. W prostszych przypadkach wystarczy test t Studenta dla zmiennych zale\u017cnych b\u0105d\u017a niezale\u017cnych, test chi-kwadrat, sprawdzenie normalno\u015bci metod\u0105 Ko\u0142mogorowa-Smirnowa, wyliczenie ilorazu szans. W nieco bardziej zaawansowanych przeprowadza si\u0119 analiz\u0119 wariancji, regresji. W jeszcze bardziej zaawansowanych przypadkach u\u017cywa si\u0119 metod, kt\u00f3re nie mieszcz\u0105 mi si\u0119 w g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n

Medycyna stopniuje te\u017c dowody, w u\u017cyciu jest kilka r\u00f3\u017cnych skal. Przyk\u0142adowo Kategoria A to dowody z metaanaliz<\/a>, czyli wt\u00f3rnych opracowa\u0144 statystycznych wielu randomizowanych podw\u00f3jnie za\u015blepionych pr\u00f3b. Nast\u0119pnie mamy kategori\u0119 B: dowody z pojedynczych randomizowanych podw\u00f3jnie za\u015blepionych pr\u00f3b (pacjenci losowani do dw\u00f3ch grup; ani pacjent, ani badaj\u0105cy nie wie, czy przyjmuje lek, czy placebo). Kategoria C oznacza inne badania. W ko\u0144cu kategoria D oznacza brak bada\u0144 i konsensus ekspert\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dowod\u00f3w opartych na kategoriach C i D zwykle nie traktuje si\u0119 powa\u017cnie. Gdzie w hierarchii dowod\u00f3w le\u017ca\u0142oby powtarzany jak mantra w pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych modyfikacjach argument \u201ca \u017conie brata s\u0105siadki pomog\u0142o\u201d? No w\u0142a\u015bnie. Zw\u0142aszcza je\u015bli na drugiej szali mamy metod\u0119 leczenia, kt\u00f3rej dzia\u0142anie potwierdzi\u0142a metaanaliza obejmuj\u0105ca 10000 os\u00f3b (z kt\u00f3rych ka\u017cda jest bratem, siostr\u0105 czy wujkiem czyjej\u015b s\u0105siadki). \u201cStosuj\u0119 to od 20 lat\u201d te\u017c nie jest \u017cadnym argumentem.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017casz, \u017ce dzia\u0142a \u2013 super, opisz swoj\u0105 metod\u0119, opracuj wyniki statystycznie, wy\u015blij do recenzowanego pisma naukowego, \u017ceby niezale\u017cni eksperci mogli je oceni\u0107, odpowiedz na ich zarzuty, popraw prac\u0119. Nie potrafisz? Daruj nam opowie\u015bci, jak to wielkie koncerny i reptilianie nie pozwalaj\u0105 ci tego zrobi\u0107, i oszcz\u0119d\u017a nam wszystkim straty czasu i pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n

Jaki w rzeczywisto\u015bci zabieramy pacjentom wyb\u00f3r? Czy kiedykolwiek go naprawd\u0119 mieli? Dzisiejsza medycyna podkre\u015bla autonomi\u0119 pacjenta (to pierwsze z czterech pryncypi\u00f3w na li\u015bcie Beauchampa i Childressa). Wyb\u00f3r jednak zak\u0142ada \u015bwiadom\u0105 zgod\u0119, po angielsku informed consent<\/em> \u2013 zgod\u0119 po byciu poinformowanym przez specjalist\u0119 w zrozumia\u0142y spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Podkre\u015blmy: chodzi o informacje, a nie o opinie. Przedstawianie metod, na dzia\u0142anie kt\u00f3rych nie ma wiarygodnych, a cz\u0119sto absolutnie \u017cadnych dowod\u00f3w jako skutecznych terapii nie jest informowaniem. Jest oszustem. Dawaniem fa\u0142szywej nadziei \u2013 ton\u0105cy brzytwy si\u0119 chwyta. Gorzej, je\u017celi jednocze\u015bnie zniech\u0119ca si\u0119 do wypr\u00f3bowania metody, kt\u00f3ra daje jak\u0105\u015b szans\u0119 na wyleczenie, wyd\u0142u\u017cenie \u017cycia czy popraw\u0119 jego jako\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Naprawd\u0119 wierzymy, \u017ce ci\u0119\u017cko chory cz\u0142owiek zawsze pozna oszusta? \u017be zna si\u0119 on na metodologii nauk medycznych, potrafi oceni\u0107 jako\u015b\u0107 dowod\u00f3w? Czy id\u0105c do prawnika, do banku posiadamy kwalifikacje pozwalaj\u0105ce na rzeczywist\u0105 polemik\u0119 z fachowcem? A mo\u017ce raczej gdyby\u015bmy sami posiadali wiedz\u0119 prawn\u0105, nie korzystaliby\u015bmy z pomocy specjalisty i w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w pozostaje nam zaufa\u0107, \u017ce rzeczywi\u015bcie jest on fachowcem? S\u0142absza strona wymaga ochrony \u2013 w banku, w Internecie, na gie\u0142dzie kryptowalut, w gabinecie lekarskim i w gabinecie magika tak\u017ce.<\/p>\n\n\n\n

\u015arodki i czas ci\u0119\u017cko chorego s\u0105 ograniczone. Je\u015bli wyda je na magiczn\u0105 witamin\u0119 C, czarodziejskie kombinezony lotnicze<\/a> czy niezwyk\u0142y proszek rodem z Harry\u2019ego Pottera, nie przeznaczy ich ma rzeczywi\u015bcie skuteczne leczenie b\u0105d\u017a popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia. A pseudoleczenie kosztowa\u0107 mo\u017ce naprawd\u0119 drogo. Tak\u017ce je\u015bli chodzi o pieni\u0105dze, ale nie tylko. Niepodj\u0119cie skutecznego leczenia na korzy\u015b\u0107 mrzonek kosztowa\u0107 mo\u017ce \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gniew i przera\u017cenie wylewaj\u0105 si\u0119 ze stron antyszczepionkowc\u00f3w i innych przeciwnik\u00f3w medycyny. Spowodowa\u0142o je uchwalane w\u0142a\u015bnie prawo okre\u015blane potocznie mianem \u201cLex Szarlatan\u201d.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10555,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,11,196,8,30,204],"tags":[38,569,865],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10547"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10547"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10557,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10547\/revisions\/10557"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}