{"id":10693,"date":"2026-09-20T14:58:59","date_gmt":"2026-09-20T12:58:59","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10693"},"modified":"2026-09-20T14:58:59","modified_gmt":"2026-09-20T12:58:59","slug":"rozwod-zguba-francji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/09\/20\/rozwod-zguba-francji\/","title":{"rendered":"Rozw\u00f3d zgub\u0105 Francji"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a>
Kr\u00f3lowa Eleonora na obrazie Fredericka Sandysa, 1858, za Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W \u015bredniowiecznej Francji panuj\u0105cy w Pary\u017cu monarcha z rodu Kapetyng\u00f3w nie dysponowa\u0142 siln\u0105 w\u0142adz\u0105. Kraj stanowi\u0142 raczej lu\u017any zlepek formalnie podporz\u0105dkowanych monarchom ksi\u0119stw i hrabstw.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z najlepiej rozwini\u0119tych, najbogatszych i najwi\u0119kszych z nich by\u0142a le\u017c\u0105ca na po\u0142udniowym zachodzie Akwitania, rz\u0105dzona przez kolejnych w\u0142adc\u00f3w o imieniu Wilhelm. Na ich dworze kwit\u0142a sztuka i kultura dworska.<\/p>\n\n\n\n

Jeden z ostatnich w\u0142adc\u00f3w z tego rodu, rozmi\u0142owany w muzyce Wilhelm Trubadur, mia\u0142 syna Wilhelma \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry sp\u0142odzi\u0142 c\u00f3rk\u0119, nazwan\u0105 od imienia matki Aenor inn\u0105 Aenor, co po \u0142acinie brzmia\u0142o alia Aenor<\/em> \u2013 tak powsta\u0142a Alienora. Imi\u0119 przyj\u0119\u0142o si\u0119 jednak t\u0142umaczy\u0107 Eleonora. Jako dziedziczka Akwitanii ksi\u0119\u017cniczka szybko sta\u0142a si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej po\u017c\u0105danych panien na wydaniu w Europie.<\/p>\n\n\n\n

W wieku 15 lat Eleonora po\u015blubi\u0142a nast\u0119pc\u0119 tronu Francji, syna Ludwika VI, r\u00f3wnie\u017c nosz\u0105cego to samo imi\u0119 (wi\u0119kszo\u015b\u0107 francuskich kr\u00f3l\u00f3w mia\u0142o na imi\u0119 Ludwik). W nied\u0142ugim czasie po \u015bmierci te\u015bcia zosta\u0142a kr\u00f3low\u0105 jednej z wa\u017cniejszych monarchii na kontynencie.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie uk\u0142ada\u0142o si\u0119 jednak dobrze. Wychowana na po\u0142udniu kr\u00f3lowa otacza\u0142a si\u0119 uczonymi, trubadurami i innymi artystami. O pochodz\u0105cym z p\u00f3\u0142nocy Ludwiku VII m\u00f3wiono natomiast, \u017ce lepiej ni\u017c na kr\u00f3la nadawa\u0142by si\u0119 na mnicha. Jako drugi syn wychowywany by\u0142 raczej do kariery ko\u015bcielnej i od dzieci\u0144stwa obrzydzano mu kobiety i cielesno\u015b\u0107, uznawane w \u015bredniowieczu za jedne z g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 grzechu. Po tragicznej \u015bmierci brata to on zosta\u0142 jednak nast\u0119pc\u0105 tronu, a p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lem. Do jego obowi\u0105zk\u00f3w nale\u017ca\u0142y kierowanie armi\u0105 w razie wojny i sp\u0142odzenie potomka, by podtrzyma\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 dynastii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u015alub Eleonory i Ludwika wedle XIV-wiecznej kroniki, za Wikimedia Commons<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ludwik musia\u0142 pokona\u0107 swe uprzedzenia, bowiem na \u015bwiat przysz\u0142a jego c\u00f3rka. W \u015bredniowieczu nie s\u0105dzono, by kobieta mog\u0142a rz\u0105dzi\u0107. Ka\u017cdy w\u0142adca oczekiwa\u0142 wi\u0119c syna. Co wi\u0119cej, na osiem wiek\u00f3w przed powstaniem genetyki o brak m\u0119skiego potomka obwiniano zwykle matk\u0119. Nieobdarowany synem Ludwik zapragn\u0105\u0142 tymczasem zrealizowa\u0107 si\u0119 w innej sferze.<\/p>\n\n\n\n

Po upadku Edessy, jednego z czterech chrze\u015bcija\u0144skich pa\u0144stw w Palestynie, za\u0142o\u017conego oko\u0142o p\u00f3\u0142 wieku wcze\u015bniej, podczas pierwszej krucjaty, przez p\u00f3\u017aniejszego kr\u00f3la Jerozolimy Baldwina, papie\u017c Celestyn III nawo\u0142ywa\u0142 do kolejnej wyprawy przeciw niewiernym. W bulli Quantum praedecessores<\/em> (dos\u0142ownie „Ile poprzednicy”) namawia\u0142 do p\u00f3j\u015bcia w \u015blady poprzedniego pokolenia i walki o Ziemi\u0119 \u015awi\u0119t\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszej krucjacie bra\u0142 udzia\u0142 brat kr\u00f3la Francji. Tym razem monarcha nie tylko wyruszy\u0142 samodzielnie, ale tak\u017ce wzi\u0105\u0142 ze sob\u0105 \u017con\u0119. Druga krucjata (jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 wypraw krzy\u017cowych) nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 sukcesem, obrazowa\u0142a raczej powiedzenie, \u017ce historia powtarza si\u0119 jako farsa.<\/p>\n\n\n\n

Tak ostr\u0105 ocen\u0119 usprawiedliwia w zasadzie ca\u0142okszta\u0142t wyprawy. Absurdalne podzielenie wojsk krzy\u017cowych. Ignorowanie rad znaj\u0105cych teren templariuszy, kt\u00f3rym ledwo potem uda\u0142o si\u0119 przeprowadzi\u0107 bu\u0144czucznych europejskich monarch\u00f3w przez g\u00f3ry \u017cywych. Nieca\u0142y tydzie\u0144 w\u0142a\u015bciwej walki, zako\u0144czonej, kiedy muzu\u0142manie o\u015bwiadczyli oblegaj\u0105cym ich chrze\u015bcijanom, \u017ce je\u015bli naje\u017ad\u017acy natychmiast si\u0119 nie wynios\u0105, rozgromi ich zmierzaj\u0105ca w\u0142a\u015bnie w ich stron\u0119 g\u0142\u00f3wna muzu\u0142ma\u0144ska armia. Us\u0142yszawszy to, krzy\u017cowcy stwierdzili, \u017ce a\u017c tak bardzo to jednak wojowa\u0107 z niewiernymi nie chc\u0105, i wr\u00f3cili do siebie.<\/p>\n\n\n\n

Z ciekawostek podczas wyprawy Ludwik zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze powt\u00f3rnie por\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 z \u017con\u0105. Kroniki pisz\u0105 o zdradzie i rzeczywi\u015bcie opowiadano nieprzyzwoite historie, jakoby Eleonora dopu\u015bci\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142\u017cycia z w\u0142asnym stryjem Rajmundem, ksi\u0119ciem Antiochii. Prawdopodobnie jednak kronikarz mia\u0142 na my\u015bli publicznie wyra\u017con\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 zda\u0144. W \u015bredniowieczu oczekiwano bowiem, \u017ce \u017cona b\u0119dzie bezwarunkowo popiera\u0142a m\u0119\u017ca, a nie wyra\u017ca\u0142a w\u0142asne, odmienne opinie, zw\u0142aszcza w zakresie strategii podczas wojny.<\/p>\n\n\n\n

Po powrocie do kraju pomimo przyj\u015bcia na \u015bwiat kolejnej c\u00f3rki Eleonora i Ludwik zdecydowali si\u0119 wyst\u0105pi\u0107 do papie\u017ca o uniewa\u017cnienie ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Jako pow\u00f3d podano bliskie pokrewie\u0144stwo zainteresowanych, ma\u0142\u017conkowie byli bowiem kuzynami.<\/p>\n\n\n\n

Wbrew pozorom sprawa nie by\u0142a taka \u0142atwa do przeprowadzenia. Mieli wystosowa\u0107 pismo o tre\u015bci: „czcigodny Ojczec \u015awi\u0119ty, w\u0142a\u015bnie zorientowali\u015bmy si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy kuzynami, co jako\u015b przez kilka lat ma\u0142\u017ce\u0144stwa (i podczas sp\u0142odzenia dw\u00f3ch c\u00f3rek) przypadkowo usz\u0142o naszej uwadze?” Ponadto ca\u0142a europejska szlachta by\u0142a ze sob\u0105 spokrewniona. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce jeden z wcze\u015bniejszych w\u0142adc\u00f3w Francji, Filip I, by\u0142 wnukiem kijowskiego ksi\u0119cia Jaros\u0142awa M\u0105drego (to c\u00f3rka tego ukrai\u0144skiego w\u0142adcy rozpowszechni\u0142a we Francji greckie imi\u0119 Filip).<\/p>\n\n\n\n

Argumentacj\u0119 mo\u017cna jednak by\u0142o sformu\u0142owa\u0107 inaczej. W dwunastym wieku zwykle nie przypisywano ludziom bezpo\u015brednio skutk\u00f3w ich uczynk\u00f3w. Uwa\u017cano raczej, \u017ce to, co ich spotyka, jest wynikiem nagrody b\u0105d\u017a kary Boga za pobo\u017cne b\u0105d\u017a grzeszne \u017cycie. Tak wi\u0119c pora\u017cka krucjaty, podczas kt\u00f3rej Ludwik o ma\u0142o nie postrada\u0142 \u017cycia na prze\u0142\u0119czy, nie wynika\u0142a z g\u0142upoty przyw\u00f3dc\u00f3w wyprawy, ale z kary boskiej za grzechy jej cz\u0142onk\u00f3w. Natomiast sukces pierwszej wyprawy krzy\u017cowej by\u0142 owocem \u0142aski bo\u017cej wynikaj\u0105cej z pobo\u017cno\u015bci krzy\u017cowc\u00f3w, a nie tego, \u017ce kilka lat wcze\u015bniej dwa g\u0142\u00f3wne stronnictwa muzu\u0142ma\u0144skie \u2013 egipscy Fatymidzi wyznaj\u0105cy szyizm i sunnici z Arabii \u2013 skoczyli sobie z garde\u0142, a Jerozolima przesz\u0142a z r\u0105k jednych do drugich zaledwie miesi\u0105ce przed jej zdobyciem przed Europejczyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Podobnie nieudane ma\u0142\u017ce\u0144stwo Ludwika i Eleonory wskazywa\u0142o, \u017ce pomimo uzyskanej wcze\u015bniej ko\u015bcielnej dyspensy B\u00f3g nie by\u0142 jego zwolennikiem i najwyra\u017aniej w oczach bo\u017cych pa\u0144stwo m\u0142odzi byli za blisko spokrewnieni.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo uniewa\u017cniono, jednak urodzone z niego c\u00f3rki uznano za pochodz\u0105ce z prawego \u0142o\u017ca kr\u00f3lewny Francji. Skutki prawne przypomina\u0142y wi\u0119c raczej dzisiejszy rozw\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Eleonora mog\u0142a znowu wyj\u015b\u0107 za m\u0105\u017c. Niejeden \u015bmia\u0142ek chcia\u0142by o\u017ceni\u0107 si\u0119 z ni\u0105 nawet si\u0142\u0105. Trudno powiedzie\u0107, czy by\u0142a tak pi\u0119kna, jak opowiadano, kronikarze opisywali kobiety stereotypowo. Mia\u0142a w ko\u0144cu ju\u017c oko\u0142o 30 lat, a w \u015bredniowieczu d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia by\u0142a kr\u00f3tka. Ale dalej by\u0142a dziedziczk\u0105 Akwitanii.<\/p>\n\n\n\n

Jedna z legend m\u00f3wi, jakoby w m\u0119skim przebraniu pojecha\u0142a konno szuka\u0107 m\u0119\u017ca do s\u0105siedniego hrabstwa Andegawenii, le\u017c\u0105cego na zachodzie dzisiejszej Francji. Panowa\u0142 w nim 11 lat m\u0142odszy od niej hrabia Henryk, wnuk jerozolimskiego kr\u00f3la Fulka (to z kolei imi\u0119 charakterystyczne dla w\u0142adc\u00f3w Andegawenii, jednak nie tej znanej w Polsce linii, kt\u00f3rej przedstawiciel panowa\u0142 na W\u0119grzech i wys\u0142a\u0142 nam c\u00f3rk\u0119 imi\u0119 Jadwiga) i syn Godfryda. Ten ostatni przeszed\u0142 do historii z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Podczas turniej\u00f3w przystraja\u0142 sobie zbroj\u0119 kwieciem (dok\u0142adniej janowcem, planta genista<\/em>, je\u017celi si\u0119 to komu\u015b z czym\u015b kojarzy). Oraz sp\u0142odzi\u0142 syna.<\/p>\n\n\n\n

Ludwik VII zbyt p\u00f3\u017ano zrozumia\u0142, \u017ce nie tylko straci\u0142 \u017con\u0119, ale w jego granicach prawie z dnia na dzie\u0144 wyros\u0142o nowe mocarstwo. Mi\u0142o\u015bnik zielska Godfryd by\u0142 bowiem drugim m\u0119\u017cem dawnej cesarzowej Matyldy, c\u00f3rki Wilhelma Zdobywcy. Ich syn Henryk by\u0142 wi\u0119c od strony matki dziedzicem Normandii. Po \u015bmierci Eustachego, syna kuzyna Matyldy, angielskiego kr\u00f3la Stefana, zosta\u0142 dziedzicem r\u00f3wnie\u017c Anglii. Po ojcu dziedziczy\u0142 Andegaweni\u0119. Prawami \u017cony zaw\u0142adn\u0105\u0142 Akwitani\u0105. Po \u015bmierci \u0142agodnego, cz\u0119sto niezdecydowanego Stefana sta\u0142 si\u0119 w\u0142adc\u0105 imperium \u0142\u0105cz\u0105cego Angli\u0119 i ca\u0142y zach\u00f3d Francji, grubo powy\u017cej jednej trzeciej terytorium Kapetyng\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Grobowiec Eleonory, spoczywaj\u0105cej obok m\u0119\u017ca w opactwie Fontevraud, G. Eichmann, za Wikimedia Commons<\/a>, CC BY-SA 4.0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Potomkowie Henryka i Eleonory, dynastia Plantaget\u00f3w (od wspomnianej planta genista<\/em>), stanowili dla Francji realne zagro\u017cenie. Sytuacja, w kt\u00f3rej najpot\u0119\u017cniejszy z wasali paryskiego kr\u00f3la, winny mu bezwarunkowe pos\u0142usze\u0144stwo, jest tak\u017ce suwerennym kr\u00f3lem innego wielkiego, bogatego kraju, musia\u0142a sko\u0144czy\u0107 si\u0119 konfliktem. Wojny toczy\u0142y si\u0119 z przerwami przez nast\u0119pne trzy stulecia. Ich najtragiczniejszy dla Francuz\u00f3w okres nazwano wojn\u0105 stuletni\u0105. Gdyby nie prosta ch\u0142opka z misj\u0105 od, jak podawa\u0142a, Ducha \u015awi\u0119tego, Francja zosta\u0142aby podbita i wch\u0142oni\u0119ta przez Angli\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Sta\u0142oby si\u0119 to pewnie jeszcze wieki przed Henrykiem V i Joann\u0105 D’arc, gdyby nie g\u0142upota syn\u00f3w Henryka II i Eleonory. To ma\u0142\u017ce\u0144stwo r\u00f3wnie\u017c by\u0142o nieudane, a Akwitanka w pewnym momencie popar\u0142a bunt syn\u00f3w przeciwko m\u0119\u017cowi. Waleczny Henryk na 15 lat zamkn\u0105\u0142 j\u0105 w klasztorze, ale w ko\u0144cu zmar\u0142. Kiedy ich my\u015bl\u0105cy wy\u0142\u0105cznie o chwale i krucjatach syn Ryszard, zwanym Lwim Sercem, pojecha\u0142 na kolejn\u0105, trzeci\u0105 wypraw\u0119 krzy\u017cow\u0105, to ona zarz\u0105dza\u0142a mocarstwem \u2013 kr\u00f3lowa Anglii, ksi\u0119\u017cna Normandii, Andegawenii, Akwitanii Eleonora Akwita\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u015bredniowieczu oczekiwano, \u017ce \u017cona b\u0119dzie bezwarunkowo popiera\u0142a m\u0119\u017ca, a nie wyra\u017ca\u0142a w\u0142asne, odmienne opinie<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10697,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,21],"tags":[1402,789,750,782,1399,1403,1400,790],"class_list":["post-10693","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-autor-marcin-nowak","category-sylwetki","tag-eleonora-akwitanska","tag-henryk-ii","tag-historia","tag-historia-anglii","tag-historia-francji","tag-krucjaty","tag-rozwod","tag-ryszard-lwie-serce"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10693","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10693"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10693\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10699,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10693\/revisions\/10699"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10693"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10693"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10693"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}