{"id":10702,"date":"2026-10-04T08:56:50","date_gmt":"2026-10-04T06:56:50","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10702"},"modified":"2026-10-04T08:56:50","modified_gmt":"2026-10-04T06:56:50","slug":"nauka-to-nie-opis-swiata","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/10\/04\/nauka-to-nie-opis-swiata\/","title":{"rendered":"Nauka to nie opis \u015bwiata"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Nauka to opis \u015bwiata stworzonego przez Boga \u2013 tak\u0105 definicj\u0119 znalaz\u0142em w Internecie. A w \u017cyciu!<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Uwielbiam, jak osoby, kt\u00f3re si\u0119 w najmniejszym stopniu \u017cadn\u0105 wiedz\u0105 naukow\u0105 nie skala\u0142y, peroruj\u0105, czym w\u0142a\u015bciwie jest nauka. Spo\u015br\u00f3d wielu innych rzekomych m\u0105dro\u015bci dostarczanych w nieprzebranej liczbie przez mocno zaanga\u017cowane politycznie profile w tak zwanych mediach spo\u0142eczno\u015bciowych ta na pierwszy rzut oka nie wygl\u0105da nagorzej. Po namy\u015ble okazuje si\u0119 jednak kompletn\u0105 bzdur\u0105. I to bynajmniej nie z powodu Boga.<\/p>\n\n\n\n

Pomimo radosnej tw\u00f3rczo\u015bci filozof\u00f3w i teolog\u00f3w przez kilkana\u015bcie wiek\u00f3w nie mamy sensownego dowodu istnienia ani nieistnienia Boga. Trudno si\u0119 wi\u0119c do Boga odnosi\u0107 w nauce. Ewidentny problem z powy\u017csz\u0105 definicj\u0105 polega jednak na czym innym: nauka to nie opis \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze: nie ka\u017cdy opis \u015bwiata jest nauk\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W wakacje widzia\u0142em sporo pi\u0119knych miejsc, w tym nadrzecznych dolin czy poro\u015bni\u0119tych rz\u0119s\u0105 staw\u00f3w. Widzia\u0142em \u017curawie, czaple i kilka gatunk\u00f3w nocnych motyli (wybrane zdj\u0119cia zamieszczam w tym wpisie). To ju\u017c pewien opis \u015bwiata, ale w \u017cadnym razie nie nauka.<\/p>\n\n\n\n

Bezsprzecznie lepsze od moich opisy przyrody pisa\u0142 Mickiewicz. Taki oto fragment „Pana Tadeusza” analizowali\u015bmy w gimnazjum:<\/p>\n\n\n\n

\n

(…) woko\u0142o nich ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 lasy
Litewskie, tak powa\u017cne i tak pe\u0142ne krasy!
Czeremchy, oplatane dzikich chmiel\u00f3w wie\u0144cem,
Jarz\u0119biny ze \u015bwie\u017cym, pasterskim rumie\u0144cem,
Leszczyna, jak menada, z zielonemi ber\u0142y,
Ubranemi jak w grona, w orzechowe per\u0142y;
A ni\u017cej, dziatwa le\u015bna: g\u0142\u00f3g w obj\u0119ciu kalin,
O\u017cyna, czarne usta tul\u0105ca do malin.
Drzewa i krzewy li\u015b\u0107mi wzi\u0119\u0142y si\u0119 za r\u0119ce,
Jak do ta\u0144ca staj\u0105ce panny i m\u0142odzie\u0144ce;
Wko\u0142o pary ma\u0142\u017conk\u00f3w. Stoi po\u015br\u00f3d grona
Para, nad ca\u0142\u0105 le\u015bn\u0105 gromad\u0105 wzniesiona
Wysmuk\u0142o\u015bci\u0105 kibici i barwy powabem:
Brzoza, bia\u0142a kochanka, z ma\u0142\u017conkiem swym grabem.
A dalej, jakby starce na dzieci i wnuki
Patrz\u0105, siedz\u0105c w milczeniu, tu s\u0119dziwe buki,
Tam matrony topole, i mchami brodaty
D\u0105b, w\u0142o\u017cywszy pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w na sw\u00f3j kark garbaty,
Wspiera si\u0119, jak na grob\u00f3w po\u0142amanych s\u0142upach,
Na d\u0119b\u00f3w, przodk\u00f3w swoich, skamienia\u0142ych trupach.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Pi\u0119kne, czy\u017c nie? Czy jednak ktokolwiek b\u0119dzie na powa\u017cnie twierdzi\u0142, \u017ce Mickiewicz tworzy\u0142 nauk\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Ale czy\u017c przecie\u017c sam nie pisa\u0142em jaki\u015b czas temu o g\u0142o\u015bnym odkryciu naukowym nowego gatunku naczelnych, gerezie zwanej w mediach likweli<\/a>? Tak, ale nauka nie polega na obwieszczeniu ca\u0142emu \u015bwiatu: ha, widzia\u0142em now\u0105 ma\u0142p\u0119<\/em> (w domy\u015ble: a wy nie<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

I tu przechodzimy do drugiej kwestii: nauka zazwyczaj nie jest opisem \u015bwiata<\/strong>. A przynajmniej samym li tylko opisem \u015bwiata, Zagl\u0105daj\u0105c do wspomnianej oryginalnej publikacji kreator\u00f3w nowego gatunku, widzimy nie tylko opis, ale do\u015b\u0107 skomplikowane badania. Wykorzystano je do potwierdzenia postawionej hipotezy.<\/p>\n\n\n\n

Na tym w\u0142a\u015bnie polega nauka. Na podstawie posiadanej wiedzy, a niekiedy r\u00f3wnie\u017c pewnych nowych obserwacji czy do\u015bwiadcze\u0144 stawiamy now\u0105 hipotez\u0119 i weryfikujemy j\u0105, czyli potwierdzamy b\u0105d\u017a odrzucamy. A wi\u0119c istotnie zaczynamy od widzia\u0142em now\u0105 ma\u0142p\u0119<\/em>. Odwo\u0142ujemy si\u0119 tu do uprzednio posiadanej wiedzy: nie przypomina ona \u017cadnego z gatunku ma\u0142p spotkanych na tym obszarze<\/em> i stawiamy hipotez\u0119: jest to przedstawiciel nowego gatunku<\/em>. Weryfikujemy hipotez\u0119 poprzez badania, czy to morfologiczne, zapewniaj\u0105ce szczeg\u00f3\u0142owy opis z uwzgl\u0119dnieniem r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy znanymi ju\u017c naczelnymi, b\u0105d\u017a to przez badania genetyczne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym stwierdzamy odr\u0119bno\u015b\u0107 genetyczn\u0105 nowego okazu od ka\u017cdego z poznanych wcze\u015bniej gatunk\u00f3w. Zauwa\u017cmy, \u017ce opis fragmentu \u015bwiata stanowi tutaj tylko element naukowego post\u0119powania i jest \u015brodkiem, a nie celem. <\/p>\n\n\n\n

Tym ostatnim bywa potwierdzenie hipotezy i zdobycie nowej wiedzy, ale cel mo\u017ce te\u017c le\u017ce\u0107 dalej. Potwierdzona hipoteza mo\u017ce zosta\u0107 wykorzystana, i to nie tylko do tworzenia kolejnych hipotez. Swego czasu Alexander Fleming zaobserwowa\u0142, \u017ce bakterie s\u0142abo rosn\u0105, je\u015bli p\u0142ytk\u0119, na kt\u00f3rej je hodujemy, zanieczy\u015bcimy ple\u015bni\u0105 (albo na przyk\u0142ad, jak w oryginalnym badaniu Fleminga, zamiast wyczy\u015bci\u0107 laboratorium, pojedziemy na wakacje, i naczynia zarosn\u0105 nam grzybem). Badacz nie ograniczy\u0142 si\u0119 do opisu (\u015bwiata naprawd\u0119 nie obchodzi czysto\u015b\u0107 jego zastawy), lecz postawi\u0142 hipotez\u0119: grzyb wydziela substancj\u0119 hamuj\u0105c\u0105 wzrost bakterii. Hipotez\u0119 t\u0105 potwierdzono, m.in. izoluj\u0105c postulowan\u0105 substancj\u0119, kt\u00f3r\u0105 od naukowej nazwy ple\u015bni Penicillium<\/em> (po polsku p\u0119dzlak) nazwano penicylin\u0105. Tak odkryto antybiotyki.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli wi\u0119c lekarz widzi kaszl\u0105cego, gor\u0105czkuj\u0105cego pacjenta odpluwaj\u0105cego \u017c\u00f3\u0142taw\u0105 wydzielin\u0119, nie ogranicza si\u0119 do opisu objaw\u00f3w i \u017cyczenia requiescat in pace<\/em>, ale stawia hipotez\u0119 diagnozy zapalenia p\u0142uc, kt\u00f3r\u0105 weryfikuje wpierw przez os\u0142uchiwanie. Nast\u0119pnie korzysta z hipotezy potwierdzonej setki razy od pierwszych bada\u0144 Fleminga i przepisuje choremu antybiotyk zabijaj\u0105cy powoduj\u0105ce zapalenie p\u0142uc bakterie. W efekcie mo\u017ce wyleczy\u0107 pacjenta, a nag\u0142a poprawa po penicylinie potwierdza szereg zastosowanych tu hipotez. Pacjentowi nic po opisie.<\/p>\n\n\n\n

Przypadek obrazuje wa\u017cn\u0105 kwesti\u0119: w dzisiejszych czasach rzadko testuje si\u0119 hipotez\u0119 w oderwaniu od innych potwierdzonych ju\u017c wcze\u015bniej hipotez sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na wiedz\u0119 naukow\u0105. \u0141\u0105cznie buduj\u0105 one gmach nauki i pozwalaj\u0105 zmienia\u0107 \u015bwiat. Oznacza to, \u017ce stawianie trafnych, maj\u0105cych szans\u0119 si\u0119 utrzyma\u0107 hipotez wymaga znajomo\u015bci odpowiedniego fragmentu dotychczas zgromadzonej wiedzy, zdobycie kt\u00f3rej zwykle zajmuje kilka lat (mo\u017ce niekt\u00f3rych zaskocz\u0119, ale nie, pi\u0119\u0107 minut na Facebooku i opinia siostry s\u0105siadki nie wystarcza).<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, na licznych profilach kreacjonist\u00f3w, p\u0142askoziemc\u00f3w, antyszczepionkowc\u00f3w i tym podobnych negacjonist\u00f3w rozumu spotka\u0142em liczne opisy, ale w zasadzie nie ma tam testowalnych hipotez, kt\u00f3re mo\u017cna by potwierdzi\u0107 b\u0105d\u017a obali\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Nie ma te\u017c zastosowa\u0144 zamieszczanych niekiedy pi\u0119knie brzmi\u0105cych tre\u015bci. Nic z nich nie wynika. \u017baden z autor\u00f3w nie by\u0142 w stanie wyt\u0142umaczy\u0107, jak dzia\u0142a telefon czy GPS, ani zaproponowa\u0107 jakiegokolwiek praktycznego wykorzystania swoich tez. Wszyscy widzimy, \u017ce telefonu czy GPS dzia\u0142aj\u0105. I to my jako ludzie je zbudowali\u015bmy \u2013 dzi\u0119ki nauce. Nie dzi\u0119ki opisom \u015bwiata stworzonego przez Boga, ale dzi\u0119ki naukowemu poznaniu zasad rz\u0105dz\u0105cych tym \u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki stawianym i weryfikowanym hipotezom. Na tym w\u0142a\u015bnie polega nauka. Opisy \u015bwiata zostawmy poetom.<\/p>\n\n\n\n

Marcin Nowak<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nauka to opis \u015bwiata stworzonego przez Boga \u2013 tak\u0105 definicj\u0119 znalaz\u0142em w Internecie. A w \u017cyciu!<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10711,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[241,196,68],"tags":[38,569,868,223],"class_list":["post-10702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-autor-marcin-nowak","category-medycyna","category-nauka-po-zagranicznemu","tag-medycyna","tag-metodologia","tag-motyle","tag-nauka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10702"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10713,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10702\/revisions\/10713"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10711"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10702"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10702"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10702"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}