{"id":10708,"date":"2026-10-08T12:44:58","date_gmt":"2026-10-08T10:44:58","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/?p=10708"},"modified":"2026-10-08T13:32:41","modified_gmt":"2026-10-08T11:32:41","slug":"perkinsydy-a-sprawa-polska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2026\/10\/08\/perkinsydy-a-sprawa-polska\/","title":{"rendered":"Perkinsydy a sprawa polska"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Klika miesi\u0119cy temu moja znajoma, Anna Karnkowska, dosta\u0142a grant na badania nad s\u0142odkowodnymi paso\u017cytami z grupy Perkinsea. Przyznam, \u017ce dot\u0105d nie s\u0142ysza\u0142em o takich stworzeniach, ale, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce Anna zajmuje si\u0119 z regu\u0142y ciekawymi organizmami (o jednym ju\u017c pisa\u0142em dziesi\u0119\u0107 lat temu<\/a>), uzna\u0142em, \u017ce trzeba to nadrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Historia bada\u0144 nad grup\u0105 Perkinsea si\u0119ga lat 40. ubieg\u0142ego wieku, kiedy w ameryka\u0144skich hodowlach ostryg pojawi\u0142a si\u0119 zaraza. Po tamtej stronie oceanu rodzimym gatunkiem jest Crassostrea virginica<\/em>, czyli ostry\u017cyca ameryka\u0144ska. Jest tam nie tylko miejscowym wikariantem znanej z naszej strony ostrygi jadalnej, ale te\u017c wa\u017cniejszym gatunkiem hodowlanym.<\/p>\n\n\n\n

Gdy uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 patogen, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jest to jednokom\u00f3rkowiec i uznano, \u017ce jest jakim\u015b „grzybem ni\u017cszym”, ewentualnie pierwotniakiem. Co dok\u0142adnie mia\u0142o oznacza\u0107 bycie owym ni\u017cszym grzybem, nie by\u0142o oczywiste. Niekt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce to krewny saprolegni, znanych ju\u017c w\u00f3wczas grzybowych paso\u017cyt\u00f3w ryb. Z czasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jak wiele wodnych grzyb\u00f3w, l\u0119gniowce, do kt\u00f3rych nale\u017cy saprolegnia nie s\u0105 grzybami (nawet je\u017celi w nazwie zachowano grzybowe skojarzenia, o czym kiedy\u015b pisa\u0142em<\/a>), tylko czym\u015b zupe\u0142nie innym. Inni krewnych szukali w\u015br\u00f3d labiryntuloro\u015bli, kt\u00f3re uwa\u017cano za inne grzyby pokrewne l\u0119gniowcom lub \u015bluzowce. Dzi\u015b labiryntuloro\u015bla te\u017c nie s\u0105 uwa\u017cane za grzyby (ale maj\u0105 pewne – odleg\u0142e, cho\u0107 bli\u017csze ni\u017c z grzybami – pokrewie\u0144stwo z l\u0119gniowcami). Kolejn\u0105 rozwa\u017can\u0105 grup\u0105 ni\u017cszych grzyb\u00f3w by\u0142y Ichthyosporea. To by\u0142a d\u0142ugo tajemnicza pod wzgl\u0119dem pokrewie\u0144stw grupa, dzi\u015b uwa\u017cana za prawie zwierz\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n

W tej ostatniej grupie znano paso\u017cytniczy rodzaj Dermocystidium<\/em> i pierwsz\u0105 uznan\u0105 naukowo nazw\u0105 patogenu, o kt\u00f3rym pisz\u0119, jest Dermocystidium marinum<\/em>. Opis gatunku ukaza\u0142 si\u0119 nie byle gdzie, a w „Science”. Nazw\u0119 marinum<\/em> przyj\u0119to, bo w\u00f3wczas by\u0142 to jedyny znany morski gatunek w tym rodzaju (pozosta\u0142e by\u0142y paso\u017cytami p\u0142az\u00f3w i ryb s\u0142odkowodnych). Jeden z autor\u00f3w tej nazwy po kilkunastu latach uzna\u0142, \u017ce jednak, \u017ce nale\u017cy zmieni\u0107 j\u0105 na Labyrinthomyxa marina<\/em>. Przez lata jednym z g\u0142\u00f3wnych badaczy paso\u017cyta by\u0142 Frank Perkins. W r\u00f3\u017cnych badaniach odkrywa\u0142 cechy wskazuj\u0105ce na podobie\u0144stwo, a wi\u0119c prawdopodobne pokrewie\u0144stwo z r\u00f3\u017cnymi liniami filogenetycznymi. Pocz\u0105tkowo przychyla\u0142 si\u0119 do w\u0105tku labiryntuloro\u015bli, stosuj\u0105c nazw\u0119 Labyrinthomyxa marina<\/em>, jednak z czasem uzna\u0142, \u017ce nie jest ona przekonuj\u0105ca i wr\u00f3ci\u0142 do starszej. W 1976 opublikowa\u0142 kolejn\u0105 prac\u0119, w kt\u00f3rej wykaza\u0142, \u017ce Dermocystidium marinum<\/em> ma struktury podobne do kompleks\u00f3w apikalnych znanych u takich paso\u017cyt\u00f3w jak zarodziec malarii, toksoplazma, babeszja, w\u00f3wczas po polsku nazywanych sporowcami, a dzi\u015b apikompleksami. <\/p>\n\n\n\n

To by\u0142o prze\u0142omowe odkrycie, ale sam Perkins nie postawi\u0142 kropki nad „i”, skupiaj\u0105c si\u0119 na anatomii, a nie taksonomii. Mo\u017ce mia\u0142 racj\u0119, bo dzi\u0119ki temu dwa lata p\u00f3\u017aniej jego nazwisko zosta\u0142o u\u017cyte przez Normana Levine’a do utworzenia nowej nazwy rodzaju i przemianowania Dermocystidium marinum<\/em> na Perkinsus marinus<\/em>. Ta nazwa przetrwa\u0142a do dzi\u015b. Levine dorobi\u0142 do nowego rodzaju drabink\u0119 taksonomiczn\u0105: rodzina Perkinsidae, rz\u0105d Perkinsida i klasa Perkinsea, umieszczaj\u0105c j\u0105 w typie apikompleks\u00f3w i zrywaj\u0105c ostatecznie zwi\u0105zki z grzybami. <\/p>\n\n\n\n

W\u00f3wczas znany by\u0142 tylko jeden gatunek nowej klasy. Z czasem odkrywano kolejne. Paso\u017cytuj\u0105 one na zwierz\u0119tach wodnych takich jak ryby i p\u0142azy, ale tak\u017ce na jednokom\u00f3rkowych glonach z grupy kryptomonad czy bruzdnic. To ostatnie jest o tyle ciekawe, \u017ce apikompleksy s\u0105 spokrewnione z bruzdnicami. Bruzdnice to grupa glon\u00f3w, kt\u00f3ra potrafi tworzy\u0107 zakwity w\u00f3d. W wodach morskich i oceanicznych zakwity te s\u0105 nazywane czerwonym przyp\u0142ywem i niekt\u00f3re z tworz\u0105cych go gatunk\u00f3w wytwarza toksyny powoduj\u0105ce pomory ryb i innych organizm\u00f3w. Apikompleksy kiedy\u015b te\u017c mia\u0142y chloroplasty, ale, prowadz\u0105c paso\u017cytniczy tryb \u017cycia, pozby\u0142y si\u0119 ich.<\/p>\n\n\n\n

Pokrewie\u0144stwo apikompleks\u00f3w, bruzdnic i perkinsyd\u00f3w (chyba tak mo\u017cna to spolszczy\u0107) jest ewidentne, ale szczeg\u00f3\u0142y r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od metod jego okre\u015blana. Najnowsza wersja m\u00f3wi, \u017ce perkinsydy to po prostu linia bruzdnic, tylko wysoce wyspecjalizowana. Wtedy tradycyjnie wyr\u00f3\u017cniane bruzdnice pewnie wypada\u0142oby dla odr\u00f3\u017cnienia nazywa\u0107 bruzdnicami w\u0142a\u015bciwymi. Perkinsydy, podobnie jak apikompleksy, paso\u017cytuj\u0105 wewn\u0105trz kom\u00f3rek. Z czas\u00f3w wi\u0105zania ich – i w og\u00f3le znacznej cz\u0119\u015bci parazytologii – z grzybami, zachowano nazwy ich anatomii pochodz\u0105ce z mykologii, jak sporangium, zoospora itp.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b wiadomo, \u017ce perkinsydy paso\u017cytuj\u0105 nie tylko na ostrygach, ale jest to wiedza wyrywkowa. Grant Karnkowskiej ma przynajmniej cz\u0119\u015bciowo j\u0105 wype\u0142ni\u0107, poszukuj\u0105c ich obecno\u015bci w jeziorach mazurskich. Gdyby kto\u015b spe\u0142nia\u0142 kryteria, mo\u017ce si\u0119 zg\u0142osi\u0107 do jej zespo\u0142u w charakterze postdoka.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ilustracja: R\u00f3\u017cne fazy infestacji bruzdnicy<\/em> Dinophysis sacculus (wi\u0119kszy kszta\u0142t) przez perkinsyda <\/em>Dinovorax pyriformis (mniejsze k\u00f3\u0142ka wewn\u0105trz). Autorzy: Albert Re\u00f1\u00e9, Elisabeth Alacid, Isabel Ferrera i Esther Garc\u00e9s (https:\/\/www.frontiersin.org\/journals\/microbiology\/articles\/10.3389\/fmicb.2017.01594\/full<\/a>), licencja CC BY 4.0<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n