{"id":1086,"date":"2011-11-28T18:13:43","date_gmt":"2011-11-28T17:13:43","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1086"},"modified":"2016-08-11T12:31:06","modified_gmt":"2016-08-11T10:31:06","slug":"nie-tylko-leczyc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/11\/28\/nie-tylko-leczyc\/","title":{"rendered":"Nie tylko leczy\u0107"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

W po\u0142owie pa\u017adziernika Ludmi\u0142a Marcinowicz – jako pierwsza w Polsce kobieta – zosta\u0142a doktor habilitowan\u0105 z zakresu nauk o zdrowiu. Nie \u015bwiadczy to jednak o g\u0142\u0119bokim konserwatyzmie i zmaskulinizowaniu tej dziedziny w Polsce. To nie naukowczynie o zdrowiu si\u0119 wyemancypowa\u0142y spo\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w o zdrowiu, tylko nauka o zdrowiu niedawno wyemancypowa\u0142a si\u0119 z medycyny.<\/p>\n

<\/p>\n

Nauka o zdrowiu to nauka pochodna medycyny, ale tyle bierze z niej, ile z zarz\u0105dzania, a si\u0119ga te\u017c do socjologii, nauk o administracji, ekonomii czy antropologii. (Tak przynajmniej rozumiem jako obserwator z zewn\u0105trz.) Mo\u017ce to i dobrze, je\u015bli za jaki\u015b czas kierowaniem plac\u00f3wkami zdrowotnymi, a mo\u017ce i samym ministerstwem b\u0119d\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 nie lekarze ani mened\u017cerowie, ale w\u0142a\u015bnie osoby \u0142\u0105cz\u0105ce te dziedziny. Dziedzina to stosunkowo \u015bwie\u017co wyodr\u0119bniona, ale wcale nie taka nowa. W\u0142a\u015bnie badaniom z jej zakresu by\u0142 po\u015bwi\u0119cony jeden z referat\u00f3w ostatnich (55) Warsztat\u00f3w Biologii Ewolucyjnej w Warszawie. Referat innej dr habilitowanej (tyle \u017ce z dziedziny biologii medycznej) Gra\u017cyny Jasie\u0144skiej. W referacie tym, z racji tematyki tego wydania warsztat\u00f3w, tj. medycyny darwinowskiej, sprawy zarz\u0105dzania by\u0142y potraktowane marginalnie, a nacisk trafi\u0142 na aspekty ekologii ewolucyjnej, a konkretnie rozrodczo\u015bci, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek zosta\u0142 potraktowany jak ka\u017cdy inny gatunek, cho\u0107 o specyficznych uwarunkowaniach dotycz\u0105cych trybu \u017cycia.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d paru przyk\u0142ad\u00f3w podano klasyczne ju\u017c wyniki programu do\u017cywiania gambijskich ci\u0119\u017carnych. Wiele gambijskich kobiet jest chronicznie niedo\u017cywionych, co skutkuje m.in. nisk\u0105 mas\u0105 urodzeniow\u0105 ich dzieci. W programie do\u017cywania uda\u0142o si\u0119 sprawi\u0107, \u017ce masa urodzeniowa noworodk\u00f3w wzros\u0142a w spos\u00f3b istotny statystycznie. Spad\u0142a te\u017c ich umieralno\u015b\u0107. Dla medyk\u00f3w\/organizacji dobroczynnych to sukces. Dla ewolucjonist\u00f3w to dopiero punkt wyj\u015bcia. Wzrost masy urodzeniowej by\u0142 istotny statystycznie, ale w rzeczywisto\u015bci niewielki – rz\u0119du gram\u00f3w, czyli nieprzystaj\u0105cy do kalorycznej suplementacji (nieraz podwajaj\u0105cej dotychczasowy stan ok. 1000 kcal dziennie) matek. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cia\u0142a lepiej od\u017cywionych kobiet co prawda nieco z tej energii zainwestowa\u0142y w rozw\u00f3j p\u0142od\u00f3w, ale wi\u0119cej zachowa\u0142y na przysz\u0142o\u015b\u0107. Lepszy stan kaloryczny zmieni\u0142 poziom hormon\u00f3w tak, \u017ce kobiety zacz\u0119\u0142y \u0142atwiej zachodzi\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119, a wi\u0119c skr\u00f3ci\u0142 si\u0119 \u015bredni czas pomi\u0119dzy kolejnymi ci\u0105\u017cami i porodami. Noworodki rodz\u0105 si\u0119 nieco zdrowsze, ale za to ich matki maj\u0105 mniej czasu na opiek\u0119, bo nied\u0142ugo pojawia si\u0119 kolejne potomstwo (i co wi\u0119cej, z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem prze\u017cycia okresu oko\u0142oporodowego), wi\u0119c kilkuletnie dzieci ostatecznie mog\u0105 by\u0107 w gorszym stanie ni\u017c by\u0142o to wcze\u015bniej. Oczywi\u015bcie, to perspektywa populacji – ka\u017cde z tych dzieci zapewne woli by\u0107 niedo\u017cywione i chorowite, ale \u017cy\u0107, ni\u017c umrze\u0107 w trakcie ci\u0105\u017cy lub zaraz po niej.<\/p>\n

Inny przyk\u0142ad dotyczy\u0142 programu budowy studni w po\u0142udniowej Etiopii. W skr\u00f3cie, dzi\u0119ki niemu kobiety zamiast traci\u0107 \u015brednio kilka godzin na chodzenie do studni, sp\u0119dzaj\u0105 teraz na tym do p\u00f3\u0142 godziny. Efekt – maj\u0105 wi\u0119cej czasu na zachodzenie w ci\u0105\u017c\u0119 i opiek\u0119 nad niemowl\u0119tami. Za to \u0142atwiejszy dost\u0119p do wody nie oznacza wi\u0119kszej ilo\u015bci po\u017cywienia, a wi\u0119c m\u00f3wi\u0105c zgodnie z polsk\u0105 ludow\u0105, a wi\u0119c pragmatycznie brutaln\u0105 tradycj\u0105 – jest wi\u0119cej g\u0119b do wykarmienia. A niedo\u017cywione dzieci bardziej choruj\u0105.<\/p>\n

Badania Jasie\u0144skiej z populacji polskich g\u00f3ralek na szcz\u0119\u015bcie prowadz\u0105 do mniej brutalnych wniosk\u00f3w, niemniej warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce post\u0119p w samej medycynie bez post\u0119pu w innych dziedzinach mo\u017ce nie\u015b\u0107 nie do ko\u0144ca oczekiwane skutki. Dlatego dobrze, \u017ce rozwija si\u0119 nowa ga\u0142\u0105\u017a nauki. Dobrze te\u017c, \u017ce zabieraj\u0105 si\u0119 za ni\u0105 osoby wiedz\u0105ce co nieco o darwinizmie. Oczywi\u015bcie, nale\u017cy uwa\u017ca\u0107, bo zbitka poj\u0119\u0107 „darwinizm” i „spo\u0142ecze\u0144stwo” ma par\u0119 nie najszcz\u0119\u015bliwszych konotacji historycznych, a sama wizja ewolucji cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa wg Spencera, mimo niepodwa\u017calnej roli tego socjologa-filozofa w propagowaniu ewolucjonizmu, tak naprawd\u0119 bardziej przypomina lamarkizm.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. Petr Kosina<\/a>, Flickr (CC BY NC 2.0)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W po\u0142owie pa\u017adziernika Ludmi\u0142a Marcinowicz – jako pierwsza w Polsce kobieta – zosta\u0142a doktor habilitowan\u0105 z zakresu nauk o zdrowiu. Nie \u015bwiadczy to jednak o g\u0142\u0119bokim konserwatyzmie i zmaskulinizowaniu tej dziedziny w Polsce. To nie naukowczynie o zdrowiu si\u0119 wyemancypowa\u0142y spo\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w o zdrowiu, tylko nauka o zdrowiu niedawno wyemancypowa\u0142a si\u0119 z medycyny.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,2,5,21,204],"tags":[38],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1086"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1086"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3509,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1086\/revisions\/3509"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}