{"id":1093,"date":"2011-12-09T09:43:42","date_gmt":"2011-12-09T08:43:42","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1093"},"modified":"2013-04-04T19:18:47","modified_gmt":"2013-04-04T17:18:47","slug":"franc-fiszer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2011\/12\/09\/franc-fiszer\/","title":{"rendered":"Franc Fiszer"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Fiszer, b\u0119d\u0105c na wsi u znajomych, oryginalnie si\u0119 zachowa\u0142 podczas najazdu niemieckiego <\/em>[w trakcie I wojny \u015bwiatowej – przyp. J.Ty.]. Gdy Moskale wycofali si\u0119 z okolicy, Fiszer, wbrew namowom, nie chcia\u0142 ucieka\u0107 przed Niemcami. Pozosta\u0142 sam w opuszczonym dworze i czeka\u0142 na „rozw\u00f3j wypadk\u00f3w”. Nie czeka\u0142 d\u0142ugo. Na drugi dzie\u0144 rozleg\u0142a si\u0119 pot\u0119\u017cna kanonada. Dw\u00f3r trz\u0105s\u0142 si\u0119 w swoich posadach. Fiszer zeszed\u0142 do piwnicy, ale nie m\u00f3g\u0142 w niej wytrzyma\u0107. Wi\u0119c po pewnym czasie opu\u015bci\u0142 swoj\u0105 kryj\u00f3wk\u0119 i wyszed\u0142 na ganek, by zobaczy\u0107, co si\u0119 dzieje. Doko\u0142a p\u0119ka\u0142y szrapnele, a przed dw\u00f3r podje\u017cd\u017ca\u0142 w\u0142a\u015bnie silny oddzia\u0142 jazdy niemieckiej z genera\u0142em na czele.<\/em><\/p>\n


\nZobaczywszy stoj\u0105cego na ganku olbrzyma, genera\u0142 zatrzymuje konia i pyta Fiszera:
\n– Pan jest w\u0142a\u015bcicielem tego maj\u0105tku?
\n– Nie – m\u00f3wi Fiszer.
\n– A c\u00f3\u017c pan tu robisz? – brzmi gro\u017ane pytanie.
\n– Zajmuj\u0119 si\u0119 metafizyk\u0105 – odpowiada wynio\u015ble Fiszer swym zwyk\u0142ym, niezachwianym, pewnym siebie tonem.<\/em><\/p>\n

By\u0142 legend\u0105 mi\u0119dzywojennej Warszawy. \u017by\u0142 w drodze, ugaszczany i cz\u0119stowany przez ludzi, od knajpy do knajpy, od dworu do dworu (a lubi\u0142 i umia\u0142 zje\u015b\u0107 i wypi\u0107). W\u0142asny maj\u0105tek szybko straci\u0142, kiedy nikt go nie ugo\u015bci\u0142 – nie jad\u0142. Sam uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za filozofa (studiowa\u0142 filozofi\u0119 w Lipsku, ale jej nie uko\u0144czy\u0142). Inni te\u017c go uwa\u017cali za filozofa, cho\u0107 w \u017cyciu nigdy nic nie opublikowa\u0142. Swoje dociekania metafizyczne prowadzi\u0142 w kawiarnianych dyskusjach z przygodnymi s\u0142uchaczami. Jest bohaterem niezwyk\u0142ej ilo\u015bci anegdot. Pozosta\u0142a po nim pami\u0119\u0107 filozofa, cho\u0107 nie filozofia.<\/p>\n

Niedawno zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce zna\u0142em Franca Fiszera matematyki. Nazywa\u0142 si\u0119 Paul Erd\u0151s i pochodzi\u0142 z W\u0119gier.
\nW odr\u00f3\u017cnieniu od pot\u0119\u017cnego postur\u0105 metafizyka by\u0142 drobnym, szczup\u0142ym cz\u0142owiekiem. Przypisywano mu zdanie „matematyk to taka maszyna do zamieniania kawy w twierdzenia<\/em>„, wi\u0119c jaki\u015b rys podobie\u0144stwa mo\u017cna mi\u0119dzy nimi dostrzec. Tak jak i Fiszer nie mia\u0142 swojego sta\u0142ego miejsca na Ziemi. Podr\u00f3\u017cowa\u0142 od uniwersytetu do uniwersytetu, przyjmowany i goszczony przez przyjaci\u00f3\u0142 i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Jego dorobek naukowy to monstrualna liczba oko\u0142o 1500 prac, z czego ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 ze wsp\u00f3\u0142autorami. S\u0142ysza\u0142em, jak powstawa\u0142y (a raz czy dwa sam widzia\u0142em z boku): cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie po fIszerowsku, w rozmowie przy lub po obiedzie. Potem jego rozm\u00f3wcy spisywali wsp\u00f3lne ustalenia i rodzi\u0142 si\u0119 kolejny artyku\u0142. W ten spos\u00f3b Erd\u0151s dorobi\u0142 si\u0119 509 r\u00f3\u017cnych wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w swoich publikacji. Tak jak Fiszer przepuszcza\u0142 pieni\u0105dze: kiedy ju\u017c jakie\u015b mia\u0142, to albo wspomaga\u0142 bardziej potrzebuj\u0105cych, albo ustanawia\u0142 nagrody za rozwi\u0105zanie publikowanych przez siebie problem\u00f3w matematycznych. Do dzi\u015b na zdobywc\u00f3w czeka ich jeszcze oko\u0142o tysi\u0105ca.<\/p>\n

Fiszer dawa\u0142 s\u0142owo honoru, \u017ce osobowego Boga nie ma, podczas gdy Erd\u0151s powiada\u0142 „Nie musisz wierzy\u0107 w Boga, ale powiniene\u015b wierzy\u0107 w Ksi\u0119g\u0119<\/em>„. Owa Ksi\u0119ga to mityczne dzie\u0142o pe\u0142ne twierdze\u0144 z najlepszymi, najpi\u0119kniejszymi dowodami, do kt\u00f3rej kt\u00f3remu\u015b ze \u015bmiertelnych czasem udawa\u0142o si\u0119 zajrze\u0107. Sam Erd\u0151s cz\u0119sto z tego dost\u0119pu korzysta\u0142 – jego dowody wielu twierdze\u0144 po prostu urzekaj\u0105. I tu pewnie kryje si\u0119 najwi\u0119ksze podobie\u0144stwo gargantuicznego Polaka i filigranowego W\u0119gra: niesamowita b\u0142yskotliwo\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015b\u0107 wpadania na niezwyk\u0142e i zaskakuj\u0105ce pomys\u0142y na poczekaniu, zawsze i wsz\u0119dzie.
\nZastanawiam si\u0119, jak by wygl\u0105da\u0142o spotkanie Fiszera i Erd\u0151sa. Jedno na pewno wiem – warto by\u0142oby przy tym by\u0107.<\/p>\n

Jerzy Tyszkiewicz
\n<\/strong> Ilustracja Alicja Leszy\u0144ska<\/em><\/p>\n

Dzi\u0119kuj\u0119 I SLO w Warszawie za inspiruj\u0105ce przypomnienie Franca Fiszera w czasie szkolnego Pikniku Niepodleg\u0142o\u015bciowego.
\nCytat o Fiszerze pochodzi ze wspomnie\u0144 Artura \u015aliwi\u0144skiego przytoczonych tutaj<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fiszer, b\u0119d\u0105c na wsi u znajomych, oryginalnie si\u0119 zachowa\u0142 podczas najazdu niemieckiego [w trakcie I wojny \u015bwiatowej – przyp. J.Ty.]. Gdy Moskale wycofali si\u0119 z okolicy, Fiszer, wbrew namowom, nie chcia\u0142 ucieka\u0107 przed Niemcami. Pozosta\u0142 sam w opuszczonym dworze i czeka\u0142 na „rozw\u00f3j wypadk\u00f3w”. Nie czeka\u0142 d\u0142ugo. Na drugi dzie\u0144 rozleg\u0142a si\u0119 pot\u0119\u017cna kanonada. Dw\u00f3r […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60,62,9,21],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1093"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2670,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1093\/revisions\/2670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}