{"id":1124,"date":"2012-02-22T01:11:37","date_gmt":"2012-02-22T00:11:37","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1124"},"modified":"2014-02-17T15:24:05","modified_gmt":"2014-02-17T14:24:05","slug":"borowanie-wostoka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/02\/22\/borowanie-wostoka\/","title":{"rendered":"Borowanie Wostoka"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Kiedy w 1957 r. Rosjanie wybierali miejsce na kolejn\u0105 stacj\u0119 antarktyczn\u0105 zak\u0142adan\u0105 w ramach Mi\u0119dzynarodowego Roku Geofizycznego, nie wiedzieli, \u017ce to miejsce oka\u017ce si\u0119 kiedy\u015b biegunem zimna. Kiedy za\u015b w latach 70. ubieg\u0142ego wieku zacz\u0119li odwiert l\u0105dolodu, nie wiedzieli, \u017ce dowierc\u0105 si\u0119 do podlodowego jeziora. Mo\u017cna wi\u0119c przyzna\u0107, \u017ce mieli nieco niespodziewanego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

<\/p>\n

O ile bieguna zimna mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107 w mniej wi\u0119cej tym miejscu, bo le\u017cy ono w centrum p\u0142askowy\u017cu, o tyle jeziora – niespecjalnie. Co do bieguna zimna, to zreszt\u0105 z definicji metodologicznej, musia\u0142 on wypa\u015b\u0107 w jakiej\u015b stacji – tam gdzie znalaz\u0142 si\u0119 termometr i kto\u015b go odczytuj\u0105cy. By\u0107 mo\u017ce kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w od Wostoka temperatura spad\u0142a jeszcze bardziej, ale nikt tego nie zmierzy\u0142. W latach 70. jednak podlodowe jeziora znano jedynie jako ciekawostk\u0119 z wysokich g\u00f3r czy przyoceanicznych stref Arktyki i Antarktyki, gdzie s\u0105 reliktem cieplejszych okres\u00f3w i s\u0105 w zasadzie zwyk\u0142ymi jeziorami – tyle, \u017ce skutymi lodem ca\u0142y rok, jednak nieprzykrytymi l\u0105dolodem. Tak wi\u0119c odwiert rozpocz\u0119to w miejscu do pewnego stopnia przypadkowym. Wybrano miejsce o do\u015b\u0107 grubej warstwie lodowca, \u017ceby mie\u0107 g\u0142\u0119bokie rdzenie. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych rdzeni wykorzystano do odtwarzania zmian klimatu i sk\u0142adu atmosfery. W latach 70. to akurat mo\u017cna by\u0142o przewidzie\u0107, bo zmiany klimatu ju\u017c ca\u0142kiem mocno wtedy badano, co zaskutkowa\u0142o zreszt\u0105 dziennikarskimi alarmami o nadchodz\u0105cej epoce lodowej. \u00d3wcze\u015bni radzieccy klimatolodzy pono\u0107 postulowali wzmacnianie efektu cieplarnianego, aby przesun\u0105\u0107 na p\u00f3\u0142nocy Syberii granic\u0119 rolnictwa. Nied\u0142ugo po rozpocz\u0119ciu odwiert\u00f3w z kolei zdj\u0119cia radarowe wykaza\u0142y dziwne struktury w okolicy. Min\u0119\u0142o prawie dwadzie\u015bcia lat, zanim zorientowano si\u0119, \u017ce te struktury to jezioro. Jezioro przykryte ponadtrzykilometrow\u0105 warstw\u0105 lodu, odizolowane od reszty hydrosfery od 14, a mo\u017ce i 34 milion\u00f3w lat. Od tego momentu odkrycia sz\u0142y ju\u017c niemal lawinowo. Obecnie znane jest kilkaset takich jezior. Odkryto r\u00f3wnie\u017c, \u017ce istnienie wodnej poduszki pod lodowcami schodz\u0105cymi z l\u0105du do morza jest norm\u0105. To ostatnie odkrycie jest zreszt\u0105 pesymistyczne, bo dzi\u0119ki niemu zrozumiano, dlaczego lodowce te ton\u0105 szybciej ni\u017c si\u0119 spodziewano. Warstwa ta dzia\u0142a jak smar, a lodowce ze\u015blizguj\u0105 si\u0119 po nim szybciej ni\u017c po skale, przez co staj\u0105 si\u0119 coraz cie\u0144sze i \u0142atwiej si\u0119 od\u0142amuj\u0105 jako g\u00f3ry lodowe.<\/p>\n

Czy w jeziorze Wostok \u017cyj\u0105 mikroorganizmy ewoluuj\u0105ce miliony lat w przech\u0142odzonej wodzie o wysokim ci\u015bnieniu, bez kontaktu ze \u015bwiat\u0142em i wymian\u0105 materia\u0142u genetycznego z reszt\u0105 biosfery? Trudno powiedzie\u0107. W r\u00f3\u017cnych odwiertach litosfery, a tak\u017ce w tym, na mniejszych g\u0142\u0119boko\u015bciach znajdowano co b\u0105d\u017a. Ale czy wydobywano organizmy tam \u017cyj\u0105ce, czy tam wepchni\u0119te wiert\u0142em? Niekt\u00f3rzy szacuj\u0105, \u017ce w wodach podziemnych \u017cyje wi\u0119cej organizm\u00f3w (liczebnie i masowo) ni\u017c na powierzchni ziemi, ale czy te szacunki s\u0105 wiarygodne? A nawet gdyby w wodach plutonicznych \u017cy\u0142y organizmy podobne do tych z komin\u00f3w hydrotermalnych, to czy jest to poszlaka na rzecz \u017cycia w Wostoku? Rosjanie twierdz\u0105, \u017ce nie zanieczyszcz\u0105 wody z Wostoka, bo zostanie ona odizolowana paliwem u\u017cywanym do konserwacji (niezamarzania) odwiertu. A ponadto, gdy ju\u017c si\u0119 dowiercono, woda dosta\u0142a si\u0119 do szybu na pewn\u0105 wysoko\u015b\u0107 i zaraz utworzy korek z lodu. Ale jaka jest gwarancja, \u017ce wiert\u0142o ju\u017c nie zanieczy\u015bci\u0142o tej wody? Tu szcz\u0119\u015bliwy traf Rosjan si\u0119 ko\u0144czy. \u015awider, kt\u00f3rego u\u017cywaj\u0105, jest dostosowany do wwiercenia si\u0119 w l\u00f3d i wydobywania rdzeni. Nie da si\u0119 nim zassa\u0107 wody. Tymczasem nadchodzi antarktyczna zima, a antarktyczn\u0105 wiosn\u0105 Brytyjczycy b\u0119d\u0105 wierci\u0107 l\u00f3d nad Jeziorem Ellswortha, kt\u00f3re jest po\u0142o\u017cone p\u0142ycej, a ich \u015bwider u\u017cywa gor\u0105cej wody do wytapiania, dzia\u0142aj\u0105c szybciej. Maj\u0105 te\u017c sprz\u0119t do wydobycia wody. W wy\u015bcigu bior\u0105 udzia\u0142 te\u017c Amerykanie. Mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119, \u017ce do podl\u0105dolodowego jeziora dokopali si\u0119 pierwsi Rosjanie, ale podl\u0105dolodow\u0105 wod\u0119 pierwsi zbadaj\u0105 Anglosasi (pomija si\u0119 w tym wy\u015bcigu ju\u017c zbadane jeziora bliskie wybrze\u017com, jak np. pod stacj\u0105 McMurdo, bo one s\u0105 stosunkowo ma\u0142o izolowane). Nie wiadomo jednak, co si\u0119 jeszcze stanie – wiercenie dziur jest ma\u0142o przewidywalne. Gdzie indziej dowiercono si\u0119 do g\u0142\u0119boko\u015bci, na kt\u00f3rej spodziewano si\u0119 ju\u017c nieci\u0105g\u0142o\u015bci Moho, i nie znaleziono nic wyj\u0105tkowego, poza temperatur\u0105 uniemo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 dalszy odwiert. Zobaczymy, co b\u0119dzie na Antarktydzie.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Ilustracja: Zina Deretsky (US National Science Foundation) – utw\u00f3r w domenie publicznej udost\u0119pniony przez rz\u0105d USA, licencja PD USGov-NSF<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy w 1957 r. Rosjanie wybierali miejsce na kolejn\u0105 stacj\u0119 antarktyczn\u0105 zak\u0142adan\u0105 w ramach Mi\u0119dzynarodowego Roku Geofizycznego, nie wiedzieli, \u017ce to miejsce oka\u017ce si\u0119 kiedy\u015b biegunem zimna. Kiedy za\u015b w latach 70. ubieg\u0142ego wieku zacz\u0119li odwiert l\u0105dolodu, nie wiedzieli, \u017ce dowierc\u0105 si\u0119 do podlodowego jeziora. Mo\u017cna wi\u0119c przyzna\u0107, \u017ce mieli nieco niespodziewanego szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,30],"tags":[85,70],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1124"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1124"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1124\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3507,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1124\/revisions\/3507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1124"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1124"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1124"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}