{"id":1134,"date":"2012-03-21T19:28:25","date_gmt":"2012-03-21T18:28:25","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1134"},"modified":"2014-02-17T15:23:55","modified_gmt":"2014-02-17T14:23:55","slug":"ekologiczna-dialektyka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/03\/21\/ekologiczna-dialektyka\/","title":{"rendered":"Ekologiczna dialektyka"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Obejmuj\u0105c prezydencj\u0119 w UE Dania zapowiada nacisk m.in. na wspieranie unijnej strategii ochrony bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zmniejszenie zu\u017cycia zasob\u00f3w. Ta pierwsza strategia ma swoje dokumenty, a w nich odes\u0142ania do reformy Wsp\u00f3lnej Polityki Rolnej, kt\u00f3ra ma m.in. uwzgl\u0119dnia\u0107 w\u0142a\u015bnie ten cel. To drugie za\u015b jedna z odpowiedzi na \u015bwiatowy kryzys. Jedno i drugie ma wsp\u00f3lny mianownik – ekologia ma si\u0119 \u015bci\u015blej wi\u0105za\u0107 z ekonomi\u0105.<\/p>\n

<\/p>\n

Zwi\u0105zek ten jest \u015bcis\u0142y i tak, co wida\u0107 cho\u0107by ze \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu. U zarania ekologii te zwi\u0105zki by\u0142y oczywiste, bo jej powstanie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z racjonalizacj\u0105 rolnictwa, rybactwa, hodowli, a w\u015br\u00f3d sponsor\u00f3w bada\u0144 ekologicznych by\u0142y cho\u0107by firmy ubezpieczeniowe (potrzebuj\u0105ce danych demograficznych). Jeden z podstawowych modeli ekologicznych – r\u00f3wnania Lotki-Volterry ma swoje pod\u0142o\u017ce w rybactwie. P\u00f3\u017aniej ekologia zacz\u0119\u0142a si\u0119 coraz bardziej emancypowa\u0107, ale zwi\u0105zk\u00f3w z ekonomi\u0105 i gospodark\u0105 nie zerwa\u0142a. Do\u015b\u0107 przypomnie\u0107 jeden z nielicznych nobli dla matematyka – Johna Nasha, kt\u00f3ry dosta\u0142 t\u0119 nagrod\u0119 w dziedzinie ekonomii, a kt\u00f3rego modele z teorii gier s\u0105 podstaw\u0105 w ekologii ewolucyjnej. Z kolei wielki impuls dla rozwoju ekologii, jakim by\u0142 Mi\u0119dzynarodowy Program Biologiczny w latach 60. XX w. dotyczy\u0142 przede wszystkim produktywno\u015bci, a jego wyniki wi\u0105za\u0142y si\u0119 z zielon\u0105 rewolucj\u0105 w rolnictwie. To nied\u0142ugo potem zaskutkowa\u0142o wzrostem zanieczyszczenia, i jak to obrazowo bywa przedstawiane, we wnioskach o granty ekolodzy pozmieniali tylko kilka liter, \u017ceby zamiast badania zjawiska „production” bada\u0107 „pollution”. To oczywi\u015bcie te\u017c wi\u0105za\u0142o si\u0119 z gospodark\u0105 i to nie tylko na zasadzie wymuszania na producentach d\u00f3br i zanieczyszcze\u0144 r\u00f3\u017cnego rodzaju dzia\u0142a\u0144 ograniczaj\u0105cych zanieczyszczanie. Zanieczyszczone zasoby cz\u0119sto s\u0105 dla gospodarki bezu\u017cyteczne, wi\u0119c wiedza o tym, jak unikn\u0105\u0107 zanieczyszcze\u0144 i jak je oczy\u015bci\u0107 jest potrzebna producentom.<\/p>\n

Ostatnie kilka dekad to jednak w du\u017cej mierze rozw\u00f3j ekologii jako zupe\u0142nie samodzielnej dziedziny nauki, jak r\u00f3wnie\u017c ochrony przyrody jako dobra samego w sobie. Na Szczycie Ziemi w Rio w 1992 r. uchwalono nie tylko s\u0142ynn\u0105 konwencj\u0119 o zmianach klimatu, ale te\u017c konwencj\u0119 o ochronie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. Jej sygnatariusze zobowi\u0105zali si\u0119 do wdra\u017cania krajowych strategii ochrony bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. W uzasadnieniu s\u0105 oczywi\u015bcie kwestie utylitarne, ale pojawia si\u0119 te\u017c filozofia tego, \u017ce naturalno\u015b\u0107 jest warto\u015bci\u0105 sam\u0105 z siebie wart\u0105 ochrony, nawet bez utylitarnego pod\u0142o\u017ca. A za tym idzie fakt, \u017ce badanie tej naturalno\u015bci, czyli badania ekologiczne, jest warte nak\u0142ad\u00f3w samo w sobie, nawet je\u015bliby nie dawa\u0142o bezpo\u015brednich profit\u00f3w ekonomicznych.<\/p>\n

W tym kontek\u015bcie na prze\u0142omie wiek\u00f3w zreformowano Wsp\u00f3ln\u0105 Polityk\u0119 Roln\u0105. Polska wst\u0119puj\u0105c na pocz\u0105tku wieku do UE za\u0142apa\u0142a si\u0119 jeszcze na dop\u0142aty bezpo\u015brednie „od hektara”, ale obecnie coraz wi\u0119cej pieni\u0119dzy z unijnego bud\u017cetu rolnego idzie na programy rolno\u015brodowiskowe, kt\u00f3re maj\u0105 na celu raczej zachowanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej i krajobrazowej wsi ni\u017c produkcj\u0119 roln\u0105 jako tak\u0105. W og\u00f3le bud\u017cet resort\u00f3w rolnych jest zwykle wi\u0119kszy ni\u017c \u015brodowiskowych. W Polsce doprowadzi\u0142o to m.in. do tego, \u017ce program restytucji wymar\u0142ego jesiotra finansowany jest nie przez ministerstwo \u015brodowiska, ale rolnictwa (a jesiotr jest w tej sytuacji wpisany na list\u0119 ryb gospodarczych, cho\u0107 \u0142owi\u0107 go nie wolno). Niesie to pewne zagro\u017cenie, bo w pewnym momencie rybacy mog\u0105 si\u0119 upomnie\u0107 o „swoj\u0105” ryb\u0119, tak jak co jaki\u015b czas my\u015bliwi pr\u00f3buj\u0105 skr\u00f3ci\u0107 okres ochronny \u0142osia (formalnie to nie jest gatunek chroniony w rozumieniu ochrony gatunkowej, tylko \u0142owny, z ca\u0142orocznym okresem ochronnym). Podobne zagro\u017cenie niesie wykre\u015blanie zapis\u00f3w ochroniarsko-rolnych z dokument\u00f3w po\u015bwi\u0119conych ochronie przyrody i przenoszenie ich do dokument\u00f3w po\u015bwi\u0119conych polityce rolnej, jak w\u0142a\u015bnie ma miejsce w politykach unijnych. Przy takim przenoszeniu \u0142atwo co\u015b upu\u015bci\u0107, zgubi\u0107, zmodyfikowa\u0107. W Polsce ponadto strategia bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci wypada z plan\u00f3w rz\u0105dowych i zostanie w\u0142\u0105czona w wielki dzia\u0142 „Bezpiecze\u0144stwo energetyczne i \u015brodowisko”, co zreszt\u0105 jest sp\u00f3jne ze zmianami personalnymi w kierownictwie ministerstwa \u015brodowiska.<\/p>\n

Z drugiej jednak strony, je\u015bli takie przenoszenie akcent\u00f3w przypomni opinii spo\u0142ecznej, \u017ce ekologia to jest \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy o tym, jak oszcz\u0119dza\u0107, nie tylko w dobie kryzysu, to mo\u017ce i lepiej. A ekolodzy? C\u00f3\u017c, je\u017celi o granty zamiast do permanentnie niedofinansowanych ministerstw nauki oraz \u015brodowiska b\u0119dzie si\u0119 trzeba zwraca\u0107 do lepiej wyposa\u017conych ministerstw gospodarki oraz rolnictwa, to te\u017c mo\u017ce nie b\u0119dzie tak \u017ale. \u017badnej nauce nie s\u0142u\u017cy podporz\u0105dkowanie wy\u0142\u0105cznie utylitarnym celom, ale ekologia z utylitaryzmem zawsze wsp\u00f3\u0142gra\u0142a, wi\u0119c kolejne zatoczenie ko\u0142a historii jej chyba nie z\u0142amie.<\/p>\n

Piotr Panek<\/strong><\/p>\n

Fot. BasBoerman<\/a>, Flickr (CC BY-NC 2.0)<\/em><\/p>\n


\n<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obejmuj\u0105c prezydencj\u0119 w UE Dania zapowiada nacisk m.in. na wspieranie unijnej strategii ochrony bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zmniejszenie zu\u017cycia zasob\u00f3w. Ta pierwsza strategia ma swoje dokumenty, a w nich odes\u0142ania do reformy Wsp\u00f3lnej Polityki Rolnej, kt\u00f3ra ma m.in. uwzgl\u0119dnia\u0107 w\u0142a\u015bnie ten cel. To drugie za\u015b jedna z odpowiedzi na \u015bwiatowy kryzys. Jedno i drugie ma wsp\u00f3lny mianownik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[58,54,43,5],"tags":[71],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1134"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3506,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1134\/revisions\/3506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}