{"id":1139,"date":"2012-04-02T12:27:22","date_gmt":"2012-04-02T10:27:22","guid":{"rendered":"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/?p=1139"},"modified":"2013-02-12T10:52:38","modified_gmt":"2013-02-12T09:52:38","slug":"ani-jest-ani-nie-jest","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/2012\/04\/02\/ani-jest-ani-nie-jest\/","title":{"rendered":"Ani jest, ani nie jest"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Dobro. Czym jest dobro? Albo – co to jest dobro? Metafizyka klasyczna<\/a> uczyni\u0142a dobro jednym ze swoich temat\u00f3w. Dobro \u0142\u0105czono w niej z bytem, to znaczy traktowano jako jedn\u0105 z jego podstawowych „w\u0142a\u015bciwo\u015bci”.<\/p>\n

Jednak takie uj\u0119cie budzi\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci. W XVIII wieku David Hume w swoim argumencie, nazwanym p\u00f3\u017aniej gilotyn\u0105 Hume’a<\/a>, wskazywa\u0142, \u017ce dobro nie mo\u017ce by\u0107 sprowadzone do bytu, poniewa\u017c s\u0105dy warto\u015bciuj\u0105ce oraz s\u0105dy powinno\u015bciowe, zak\u0142adaj\u0105 inny stosunek do rzeczywisto\u015bci ni\u017c s\u0105dy opisowe. Z tego jak jest, nie mo\u017cna orzec, jak by\u0107 powinno. Dzieje si\u0119 tak dlatego, \u017ce w przypadku s\u0105d\u00f3w warto\u015bciuj\u0105cych dochodzi element pewnego projektu, opisuj\u0105cego domniemany stan idealny, doskona\u0142y, kt\u00f3rego czysty opis rzeczywisto\u015bci nie zawiera. \u015awiat jest taki, jaki jest, a to jak by\u0107 powinno jest projekcj\u0105, kt\u00f3ra nie jest zawarta w opisie rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

<\/p>\n

Argument ten wzmocni\u0142 George Edward Moore w swojej koncepcji b\u0142\u0119du naturalistycznego. Jego zdaniem dobro nie mo\u017ce by\u0107 zredukowane do jakiej\u015b w\u0142asno\u015bci empirycznej. R\u00f3\u017cnie pojmowana „natura” nie mo\u017ce stanowi\u0107 uzasadnienia dla s\u0105d\u00f3w etycznych. Z tego, \u017ce co\u015b jest „naturalne” nie wynika, \u017ce jest to dobre. St\u0105d te\u017c nazwa tego b\u0142\u0119du.<\/p>\n

Przypuszczam, \u017ce trafne argumenty Moore’a i Hume’a le\u017c\u0105 u podstawy przekonania, o dziwnym statusie s\u0105d\u00f3w warto\u015bciuj\u0105cych i w og\u00f3le dobra: nie jest ono bytem. Prowadzi\u0107 to mo\u017ce do prostego wniosku, \u017ce dobra w og\u00f3le nie ma. Lecz o tym, czego nie ma, nie warto rozprawia\u0107, ani si\u0119 zajmowa\u0107. Jest to teza zab\u00f3jcza. W swoich konsekwencjach zak\u0142ada ona niemo\u017cliwo\u015b\u0107 rozstrzygni\u0119\u0107 w wielu kwestiach: czy „reforma emerytalna” jest dobra? Czy dobre jest posy\u0142anie sze\u015bciolatk\u00f3w do szk\u00f3\u0142? Czy ACTA jest dobra? Skoro dobra nie ma, dyskusje wok\u00f3\u0142 tych i podobnych zagadnie\u0144 s\u0105 pozbawione sensu.<\/p>\n

Zauwa\u017cam jednak, \u017ce ludzie nami\u0119tnie dyskutuj\u0105 o takich sprawach. W sporach tych r\u00f3\u017cnie pojmowane dobro odgrywa rol\u0119 kluczow\u0105. Pisa\u0142em ju\u017c o tym kiedy\u015b<\/a>. Poniewa\u017c ludzie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 t\u0105 kategori\u0105, lekcewa\u017c\u0105c nie\u015bwiadomie uwagi obu filozof\u00f3w, s\u0105dz\u0119, \u017ce tezy o nieistnieniu dobra nie mo\u017cna uzna\u0107.<\/p>\n

Dobro, czy te\u017c s\u0105dy warto\u015bciuj\u0105ce maj\u0105 wi\u0119c dziwny status. Ani istnieje (istniej\u0105), ani nie istniej\u0105. Przeciwko trafno\u015bci pierwszego cz\u0142onu tej dysjunkcji oponuj\u0105 Hume i Moore. Przeciwko drugiemu powszechna praktyka ludzka.
\nFilozofia Emanuela Levinasa ukazuje wyj\u015bcie z tej sytuacji. O dobru nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest, bo gdyby istnia\u0142o ludzie nie d\u0105\u017cyli by do tego, by je jako\u015b urzeczywistni\u0107. Nie mo\u017cna te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce go nie ma, bo gdyby nie istnia\u0142o, nie wzywa\u0142oby do tego, by je zrealizowa\u0107. B\u0142\u0105d bierze si\u0119 z zaw\u0142aszczenia dobra przez metafizyk\u0119.<\/p>\n

Dobro nie jest przedmiotem teorii bytu. Nie jest ono metafizyczne. Jest ono jakby „poza-fizyczne”. Levinas \u015bwiadomie wykorzystuje gr\u0119 s\u0142\u00f3w, to znaczy, poza fizyk\u0105 tego \u015bwiata, czy nawet poza ontologi\u0105 rozumian\u0105 jako przed\u0142u\u017cenie fizyki. Jest ono poza bytem. Je\u015bli rzeczywisto\u015b\u0107 ma jaki\u015b sens, to kryje si\u0119 on w dobru.<\/p>\n

W ten spos\u00f3b, w przypadku dobra, dochodzi jednak do uniewa\u017cnienia zasad ontologicznych. Binegacja dobra: „Dobro ani jest, ani nie jest”, ukazuje to w spos\u00f3b najpe\u0142niejszy. Co ciekawe, zgodnie z regu\u0142ami logiki, binegacja jest prawdziwa, gdy oba jej sk\u0142adniki s\u0105 zarazem fa\u0142szywe. W tym wi\u0119c wzgl\u0119dzie Levinas nie jest na bakier z logik\u0105. Pytanie jakie mo\u017cna sobie postawi\u0107 w tym miejscu jest takie, czy Levinas w ten spos\u00f3b nie podwa\u017ca zasady wy\u0142\u0105czonego \u015brodka, kt\u00f3ra przecie\u017c pe\u0142ni fundamentaln\u0105 rol\u0119 dla okre\u015blenia racjonalno\u015bci w og\u00f3le?<\/p>\n

Grzegorz Pacewicz<\/strong><\/p>\n

Fot. GP<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dobro. Czym jest dobro? Albo – co to jest dobro? Metafizyka klasyczna uczyni\u0142a dobro jednym ze swoich temat\u00f3w. Dobro \u0142\u0105czono w niej z bytem, to znaczy traktowano jako jedn\u0105 z jego podstawowych „w\u0142a\u015bciwo\u015bci”. Jednak takie uj\u0119cie budzi\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci. W XVIII wieku David Hume w swoim argumencie, nazwanym p\u00f3\u017aniej gilotyn\u0105 Hume’a, wskazywa\u0142, \u017ce dobro nie mo\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,9,43,8],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1139"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1139"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1139\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2228,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1139\/revisions\/2228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1139"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1139"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/naukowy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1139"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}