![\"polar_450.jpg\"](\"http:\/\/naukowy.blog.polityka.pl\/wp-content\/uploads\/polar_450.jpg\" "\\"polar_450.jpg\\"")
<\/p>\n<\/p>\n
Nie musimy je\u017adzi\u0107 na Borneo, \u017ceby ratowa\u0107 przyrod\u0119.<\/strong><\/p>\n Pisz\u0105c poprzedni wpis<\/a> mia\u0142em jedynie mgliste poj\u0119cie o tym, \u017ce wkraczam w bardzo dobrze zorganizowan\u0105 i wa\u017cn\u0105 dziedzin\u0119 ekologii – nauk\u0119 o bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Zagro\u017cenie wymarciem orangutan\u00f3w i zanik puszczy tropikalnej to tylko ma\u0142y, cho\u0107 wa\u017cny i, jak s\u0105dz\u0119, wymowny, przyk\u0142ad problem\u00f3w zwi\u0105zanych z zachowaniem bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n Nie chc\u0119 tutaj robi\u0107 wyk\u0142adu, ale chyba trzeba w dw\u00f3ch s\u0142owach wyja\u015bni\u0107, co to takiego ta bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Chodzi po prostu o zr\u00f3\u017cnicowanie przyrody na ka\u017cdym poziomie: gen\u00f3w (determinuj\u0105cych r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 cech wewn\u0105trzgatunkowych), gatunk\u00f3w (liczba gatunk\u00f3w organizm\u00f3w \u017cyj\u0105cych na danym terenie) i ekosystem\u00f3w (do poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w dodajmy \u0142\u0105cz\u0105ce je wi\u0119zi, \u015brodowisko nieo\u017cywione, a wi\u0119c wod\u0119, powietrze, ska\u0142y, warunki klimatyczne).<\/p>\n Dla jak najbardziej skr\u00f3towego przedstawienia problem\u00f3w zwi\u0105zanych z ochron\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci – chyba ka\u017cdy ju\u017c domy\u015bla si\u0119, \u017ce owa bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie nam si\u0119 kurczy w zatrwa\u017caj\u0105cym tempie, i to w\u0142a\u015bnie stanowi problem – pokusi\u0142bym si\u0119 o tak\u0105 oto prost\u0105 hipotez\u0119: im wi\u0119ksza bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 na ka\u017cdym z wy\u017cej wymienionych poziom\u00f3w, tym lepiej funkcjonuje gatunek, grupa organizm\u00f3w, w ko\u0144cu ca\u0142y ekosystem ziemski. Innymi s\u0142owy, czym przyroda bogatsza, tym lepiej dla niej samej, a wi\u0119c i dla ludzi.<\/p>\n Chyba nikogo nie trzeba przekonywa\u0107, \u017ce lepiej funkcjonuje populacja bogata ni\u017c uboga. Oto jaskrawy przyk\u0142ad dotycz\u0105cy tej zasady na poziomie gen\u00f3w. Wiadomo, \u017ce ograniczona r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 alleli (czyli rodzaj\u00f3w gen\u00f3w) w populacji sprzyja przejawianiu si\u0119 u jej osobnik\u00f3w chor\u00f3b i wad spowodowanych gromadzeniem si\u0119 recesywnych mutacji. Tak dzieje si\u0119 w\u015br\u00f3d rasowych ps\u00f3w. Krzy\u017cowane s\u0105 one zbyt cz\u0119sto wsobnie, tzn. w obr\u0119bie rodziny, lub ograniczona jest znacznie liczba reproduktor\u00f3w. W ten spos\u00f3b naj\u0142atwiej bowiem przekaza\u0107 potomstwu wybrane cechy.<\/p>\n W przypadku tak rzadkich ras jak np. owczarek berne\u0144ski<\/a>, tylko kilka rasowych czempion\u00f3w-samc\u00f3w okazuje si\u0119 ojcami wi\u0119kszo\u015bci szczeni\u0105t przychodz\u0105cych na \u015bwiat nie tylko w kraju pochodzenia tej rasy (w tym wypadku w Szwajcarii), ale w ca\u0142ej prawie Europie. W USA te\u017c jest dw\u00f3ch czy trzech reproduktor\u00f3w. Hodowcy europejscy wysy\u0142aj\u0105 niekt\u00f3re suki do pokrycia w USA, aby poprawi\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 zbyt ubogiej puli gen\u00f3w europejskich berne\u0144czyk\u00f3w. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce psy te cierpi\u0105 na liczne choroby dziedziczne, np. na histocytoz\u0119, czyli pewien charakterystyczny rodzaj nowotworu. Dzi\u0119ki temu zreszt\u0105 w\u0142a\u015bnie ta rasa ps\u00f3w (cierpi\u0105 na histocytoz\u0119 r\u00f3wnie\u017c m.in. rotwailery i golden retriwery) sta\u0142a si\u0119 obiektem bada\u0144 nad identyfikacj\u0105 gen\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych podobne nowotwory r\u00f3wnie\u017c u ludzi<\/a>. Dodajmy, \u017ce rozszyfrowanie ca\u0142ego genomu psa bardzo te badania u\u0142atwia.<\/p>\n Nie ma te\u017c chyba co przekonywa\u0107, \u017ce lasy (niezale\u017cnie czy tropikalne czy borealne) funkcjonuj\u0105 lepiej i s\u0105 mniej nara\u017cone na ekologiczne katastrofy ni\u017c pustynia (zn\u00f3w tak samo ta gor\u0105ca, jak i lodowa). Ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowane ekosystemy s\u0105 bowiem o wiele bardziej wra\u017cliwe na wszelkie wahni\u0119cia r\u00f3wnowagi ekologicznej. K\u0142opoty jednego gatunku, czy zmiany pojedynczego parametru, szybko maj\u0105 reperkusje u pozosta\u0142ych jego mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n Wiadomo, \u017ce bia\u0142e nied\u017awiedzie s\u0105 w pe\u0142ni zale\u017cne tak od dost\u0119pno\u015bci fok jako pokarmu, jak i od mocnego lodu. C\u00f3\u017c innego maj\u0105 je\u015b\u0107 na lodowej pustyni Arktyki? A do skutecznego polowania na foki potrzebny jest im dostatecznie gruby l\u00f3d, bo jak taki kolos ma czatowa\u0107 na ofiar\u0119 na \u0142ami\u0105cym si\u0119 i kruchym? Populacja fok zale\u017cy zn\u00f3w bezpo\u015brednio od dost\u0119pno\u015bci ryb – sam nied\u017awied\u017a polarny mo\u017ce tylko uzupe\u0142nia\u0107 sw\u0105 diet\u0119 rybami, bo nie potrafi ich tak skutecznie \u0142owi\u0107, jak robi\u0105 to foki. Ocieplenie klimatu sprawia za\u015b, \u017ce przybywa kruchego lodu, a ubywa szybko tego grubego, kt\u00f3rego potrzebuj\u0105 polarne misie. Dlatego ich liczba spada szybko wraz ze zmianami klimatu. Sprzyja temu r\u00f3wnie\u017c zmniejszanie si\u0119 populacji ryb i fok.<\/p>\n Inny wymowny przyk\u0142ad, tym razem z naszych szeroko\u015bci geograficznych, to lasy jednorodne i mieszane. Te pierwsze s\u0105 o wiele bardziej nara\u017cone na niszcz\u0105cy atak szkodnik\u00f3w ni\u017c drugie. Gradacja, czyli szybki rozw\u00f3j szkodnika, np. barczatki sosn\u00f3wki<\/a>, niszczy w szalonym tempie znaczne po\u0142acie las\u00f3w sosnowych. W mieszanych do gradacji nie dochodzi, gdy\u017c szkodnik nie ma tam nieograniczonego dost\u0119pu do po\u017cywienia. Las sosnowy dla barczatki jest jak dla nas talerz pe\u0142en zupy. Mo\u017cna go nawet wypi\u0107 jednym ciurkiem, je\u015bli nie b\u0119dziemy przestrzega\u0107 konwenans\u00f3w. A barczatka w\u0142a\u015bnie ich nie przestrzega. \ud83d\ude42<\/p>\n Grozi nam obecnie powa\u017cny, \u015bwiatowy kryzys bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Wed\u0142ug danych ONZ wygini\u0119ciem zagro\u017conych jest 12 procent wszystkich gatunk\u00f3w ptak\u00f3w, 23 procent ssak\u00f3w, 25 procent drzew iglastych i 32 procent p\u0142az\u00f3w. Same tylko zmiany klimatyczne mog\u0105 spowodowa\u0107, \u017ce kolejne 15-27 procent gatunk\u00f3w zniknie z powierzchni Ziemi w ci\u0105gu nast\u0119pnych 50 lat. Poza nimi oczywi\u015bcie wielk\u0105 rol\u0119 niszczycielsk\u0105 odgrywa sam cz\u0142owiek degraduj\u0105cy naturalne siedliska (np. wspomnian\u0105 puszcz\u0119 tropikaln\u0105), nadmiernie eksploatuj\u0105cy pewne gatunki (np. tu\u0144czyki<\/a> w Morzu \u015ar\u00f3dziemnym) czy sprowadzaj\u0105cy obce gatunki tzw. inwazyjne<\/a> (np. p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144ska norka, kt\u00f3ra skutecznie wyt\u0119pi\u0142a nie tylko nasz\u0105 nork\u0119 rodzim\u0105, ale i wiele innych gatunk\u00f3w ptak\u00f3w, p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w, gryzoni, a nawet wi\u0119kszych stawonog\u00f3w<\/a>).<\/p>\n Aby chroni\u0107 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, nie wystarczy przestrzega\u0107 pewnych norm i regu\u0142. Wa\u017cne jest skoordynowanie tak samego rozpoznawania zagro\u017ce\u0144, jak i podejmowanych dzia\u0142a\u0144 ochronnych. W dniach 15-17 listopada b.r., w Montpellier na po\u0142udniu Francji odbywa si\u0119 konferencja IMoSEB (International Mechanism Of Scientific Expertise on Biodiversity<\/a>). Chodzi o skonfederowanie dzia\u0142a\u0144 na rzecz ochrony bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci naszej planety na wz\u00f3r IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change<\/a>) – organizacji powo\u0142anej do \u015bledzenia zmian klimatu, a wraz z Alem Gorem nagrodzonej za sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w tym roku pokojow\u0105 Nagrod\u0105 Nobla<\/a>.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c polscy naukowcy wchodz\u0105 w sk\u0142ad IMoSEB i istniej\u0105 u nas organizacje dzia\u0142aj\u0105ce w celu obrony bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, np. Krajowa Sie\u0107 Informacji o Bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci<\/a> (KSIB). A wi\u0119c nie musimy wcale je\u017adzi\u0107 na Borneo czy Sumatr\u0119, \u017ceby ratowa\u0107 przyrod\u0119. Wystarczy po prostu rozejrze\u0107 si\u0119 wok\u00f3\u0142, by znale\u017a\u0107 gatunki znajduj\u0105ce si\u0119 w podobnej sytuacji co orangutany. Nied\u0142ugo takim gatunkiem mo\u017ce zreszt\u0105 okaza\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sam cz\u0142owiek.
\n
\nJacek Kubiak<\/strong><\/p>\n